[धृ] हतं दुर्यॊधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे पाण्डवाः सृञ्जयाश चैव किम अकुर्वत संजय ॥ 1 ॥
[स] हातं दुर्यॊधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं वने ॥ 2 ॥
परहृष्टमनसस तत्र कृष्णेन सह पाण्डवाः पाञ्चालाः सृञ्जयाश चैव निहते कुरुनन्दने ॥ 3 ॥
आविध्यन्न उत्तरीयाणि सिंहनादांश च नेदिरे नैतान हर्षसमाविष्टान इयं सेहे वसुंधरा ॥ 4 ॥
धनूंष्य अन्ये वयाक्षिपन्त जयाश चाप्य अन्ये तथाक्षिपन दध्मुर अन्ये महाशङ्खान अन्ये जघ्नुश च दुन्दुभीः ॥ 5 ॥
चिक्रीडुश च तथैवान्ये जहसुश च तवाहिताः अब्रुवंश चासकृद वीरा भीमसेनम इदं वचः ॥ 6 ॥
दुष्करं भवता कर्म रणे ऽदय सुमहत कृतम कौरवेन्द्रं रणे हत्वा गदयातिकृत शरमम ॥ 7 ॥
इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वधं परमसंयुगे तवया कृतम अमन्यन्त शत्रॊर वधम इमं जनाः ॥ 8 ॥
चरन्तं विविधान मार्गान मण्डलानि च सर्वशः दुर्यॊधनम इमं शूरं कॊ ऽनयॊ हन्याद वृकॊदरात ॥ 9 ॥
वैरस्य च गतः पारं तवम इहान्यैः सुदुर्गमम अशक्यम एतद अन्येन संपादयितुम ईदृशम ॥ 10 ॥
कुञ्जरेणेव मत्तेन वीर संग्राममूर्धनि दुर्यॊधन शिरॊ दिष्ट्या पादेन मृदितं तवया ॥ 11 ॥
सिंहेन महिषस्येव कृत्वा संगरम अद्भुतम दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं तवयानघ ॥ 12 ॥
ये विप्रकुर्वन राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम मूर्ध्नि तेषां कृतः पादॊ दिष्ट्या ते सवेन कर्मणा ॥ 13 ॥
अमित्राणाम अधिष्ठानाद वधाद दुर्यॊधनस्य च भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते परथितं सुमहद यशः ॥ 14 ॥
एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति बन्दिनः तथा तवां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत ॥ 15 ॥
दुर्यॊधन वधे यानि रॊमाणि हृषितानि नः अद्यापि न विहृष्यन्ति तानि तद विद्धि भारत इत्य अब्रुवन भीमसेनं वातिकास तत्र सांगताः ॥ 16 ॥
तान हृष्टान पुरुषव्याघ्रान पाञ्चालान पाण्डवैः सह बरुवतः सदृशं तत्र परॊवाच मधुसूदनः ॥ 17 ॥
न नयाय्यं निहतः शत्रुर भूयॊ हन्तुं जनाधिपाः असकृद वाग्भिर उग्राभिर निहतॊ हय एष मन्दधीः ॥ 18 ॥
तदैवैष हतः पापॊ यदैव निरपत्रपः लुब्धः पापसहायश च सुहृदां शासनातिगः ॥ 19 ॥
बहुशॊ विदुर दरॊण कृप गाङ्गेय सृञ्जयैः पाण्डुभ्यः परॊच्यमानॊ ऽपि पित्र्यम अंशं न दत्तवान ॥ 20 ॥
नैष यॊग्यॊ ऽदय मित्रं वा शत्रुर वा पुरुषाधमः किम अनेनातिनुन्नेन वाग्भिः काष्ठसधर्मणा ॥ 21 ॥
रथेष्व आरॊहत कषिप्रं गच्छामॊ वसुधाधिपाः दिष्ट्या हतॊ ऽयं पापात्मा सामात्यज्ञाति बान्धवः ॥ 22 ॥
इति शरुत्वा तव अधिक्षेपं कृष्णाद दुर्यॊधनॊ नृपः अमर्षवशम आपन्न उदतिष्ठद विशां पते ॥ 23 ॥
सफिग देशेनॊपविष्टः स दॊर्भ्यां विष्टभ्य मेदिनीम दृष्टिं भरू संकटां कृत्वा वासुदेवे नयपातयत ॥ 24 ॥
अर्धॊन्नत शरीरस्य रूपम आसीन नृपस्य तत करुद्धस्याशीविषस्येवच छिन्नपुच्छस्य भारत ॥ 25 ॥
पराणान्त करणीं घॊरां वेदनाम अविचिन्तयन दुर्यॊधनॊ वासुदेवं वाग्भिर उग्राभिर आर्दयत ॥ 26 ॥
कंस दासस्य दायाद न ते लज्जास्त्य अनेन वै अधर्मेण गदायुद्धे यद अहं विनिपातितः ॥ 27 ॥
ऊरू भिन्धीति भीमस्य समृतिं मिथ्या परयच्छता किं न विज्ञातम एतन मे यद अर्जुनम अवॊचथाः ॥ 28 ॥
घातयित्वा महीपालान ऋजु युद्धान सहस्रशः जिह्मैर उपायैर बहुभिर न ते लज्जा न ते घृणा ॥ 29 ॥
अहन्य अहनि शूराणां कुर्वाणः कदनं महत शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस ते पितामहः ॥ 30 ॥
अश्वत्थाम्नः सनामानं हत्वा नागं सुदुर्मते आचार्यॊ नयासितः शस्त्रं किं तन न विदितं मम ॥ 31 ॥
स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान पात्यमानस तवया दृष्टॊ न चैनं तवम अवारयः ॥ 32 ॥
वधार्थं पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिम एव च घटॊत्कचे वयंसयथाः कस तवत्तः पापकृत्तमः ॥ 33 ॥
छिन्नबाहुः परायगतस तथा भूरिश्रवा बली तवया निसृष्टेन हतः शैनेयेन दुरात्मना ॥ 34 ॥
कुर्वाणश चॊत्तमं कर्म कर्णः पार्थ जिगीषया वयंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रसुतस्य वै ॥ 35 ॥
पुनश च पतिते चक्रे वयसनार्तः पराजितः पातितः समरे कर्णश चक्रव्यग्रॊ ऽगरणीर नृणाम ॥ 36 ॥
यदि मां चापि कर्णं च भीष्मद्रॊणौ च संयुगे ऋजुना परतियुध्येथा न ते सयाद विजयॊ धरुवम ॥ 37 ॥
तवया पुनर अनार्येण जिह्ममार्गेण पार्थिवाः सवधर्मम अनुतिष्ठन्तॊ वयं चान्ये च घातिताः ॥ 38 ॥
[वा] हतस तवम असि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धवः सगणः ससुहृच चैव पापमार्गम अनुष्ठितः ॥ 39 ॥
तवैव दुष्कृतैर वीरौ भीष्मद्रॊणौ निपातितौ कर्णश च निहतः संख्ये तव शीलानुवर्तकः ॥ 40 ॥
याच्यमानॊ मया मूढ पित्र्यम अंशं न दित्ससि पाण्डवेभ्यः सवराज्यार्धं लॊभाच छकुनि निश्चयात ॥ 41 ॥
विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवाः परदीपिता जतु गृहे मात्रा सह सुदुर्मते ॥ 42 ॥
सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा दयूते रजस्वला तदैव तावद दुष्टात्मन वध्यस तवं निरपत्रपः ॥ 43 ॥
अनक्षज्ञं च धर्मज्ञं सौबलेनाक्ष वेदिना निकृत्या यत पराजैषीस तस्स्माद असि हतॊ रणे ॥ 44 ॥
जयद्रथेन पापेन यत कृष्णा कलेशिता वने यातेषु मृगयां तेषु तृणबिन्दॊर अथाश्रमे ॥ 45 ॥
अभिमन्युश च यद बाल एकॊ बहुभिर आहवे तवद दॊषैर निहतः पापतस्माद असि हतॊ रणे ॥ 46 ॥
[दुर] अधीतं विधिवद दत्तं भूः परशास्ता ससागरा मूर्ध्नि सथितम अमित्राणां कॊ नु सवन्ततरॊ मया ॥ 47 ॥
यद इष्टं कषत्रबन्धूनां सवधर्मम अनुपश्यताम तद इदं निधनं पराप्तं कॊ नु सवन्ततरॊ मया ॥ 48 ॥
देवार्हा मानुषा भॊगाः पराप्ता असुलभा नृपैः ऐश्वर्यं चॊत्तमं पराप्तं कॊ नु सवन्ततरॊ मया ॥ 49 ॥
ससुहृत सानुबन्धश च सवर्गं गन्ताहम अच्युत यूयं विहतसंकल्पाः शॊचन्तॊ वर्तयिष्यथ ॥ 50 ॥
[स] अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्य भारत अपतत सुमहद वर्षं पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम ॥ 51 ॥
अवादयन्त गन्धर्वा जगुश चाप्सरसां गणाः सिद्धाश च मुमुचुर वाचः साधु साध्व इति भारत ॥ 52 ॥
ववौ च सुरभिर वायुः पुण्यगन्धॊ मृदुः सुखः वयराजतामलं चैव नभॊ वैडूर्य संनिभम ॥ 53 ॥
अत्यद्भुतानि ते दृष्ट्वा वासुदेव पुरॊगमाः दुर्यॊधनस्य पूजां च दृष्ट्वा वरीडाम उपागमन ॥ 54 ॥
हतांश चाधर्मतः शरुत्वा शॊकार्ताः शुशुचुर हि ते भीष्मं दरॊणं तथा कर्णं भूरिश्रवसम एव च ॥ 55 ॥
तांस तु चिन्तापरान दृष्ट्वा पाण्डवान दीनचेतसः परॊवाचेदं वचः कृष्णॊ मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ 56 ॥
नैष शक्यॊ ऽतिशीघ्रास्त्रस ते च सर्वे महारथाः ऋजु युद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिर आहवे ॥ 57 ॥
उपाया विहिता हय एते मया तस्मान नराधिपाः अन्यथा पाण्डवेयानां नाभविष्यज जयः कव चित ॥ 58 ॥
ते हि सर्वे महात्मानश चत्वारॊ ऽतिरथा भुवि न शक्या धर्मतॊ हन्तुं लॊकपालैर अपि सवयम ॥ 59 ॥
तथैवायं गदापाणिर धार्तराष्ट्रॊ गतक्लमः न शक्यॊ धर्मतॊ हन्तुं कालेनापीह दण्डिना ॥ 60 ॥
न च वॊ हृदि कर्तव्यं यद अयं घातितॊ नृपः मिथ्या वध्यास तथॊपायैर बहवः शत्रवॊ ऽधिकाः ॥ 61 ॥
पूर्वैर अनुगतॊ मार्गॊ देवैर असुरघातिभिः सद्भिश चानुगतः पन्थाः स सर्वैर अनुगम्यते ॥ 62 ॥
कृतकृत्याः सम सायाह्ने निवासं रॊचयामहे साश्वनागरथाः सर्वे विश्रमामॊ नराधिपाः ॥ 63 ॥
वासुदेव वचः शरुत्वा तदानीं पाण्डवैः सह पाञ्चाला भृशसंहृष्टा विनेदुः समिह संघवत ॥ 64 ॥
ततः पराध्मापयञ शङ्खान पाञ्चजन्यं च माधवः हृष्टा दुर्यॊधनं दृष्ट्वा निहतं पुरुषर्षभाः ॥ 65 ॥
शल्यपर्व · Shalya Parva
अध्याय 60
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 61