धर्मDharmic Data

शल्यपर्व · Shalya Parva

अध्याय 56

  1. [स] ततॊ दुर्यॊधनॊ दृष्ट्वा भीमसेनं तथागतम परत्युद्ययाव अदीनात्मा वेगेन महता नदन ॥ 1 ॥

  2. समापेततुर आनद्य शृङ्गिणौ वृषभाव इव महानिर्घात घॊषश च संप्रहारस तयॊर अभूत ॥ 2 ॥

  3. अभवच च तयॊर युद्धं तुमुलं लॊम हार्षणम जिगीषतॊर युधा अन्यॊन्यम इन्द्र परह्रादयॊर इव ॥ 3 ॥

  4. रुधिरॊक्षितसर्वाङ्गौ गदाहस्तौ मनस्विनौ ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताव इव कुंशुकौ ॥ 4 ॥

  5. तथा तस्मिन महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे खद्यॊतसंघैर इव खं दर्शनीयं वयरॊचत ॥ 5 ॥

  6. तथा तस्मिन वर्तमाने संकुले तुमुले भृशम उभाव आपि परिश्रान्तौ युध्यमानाव अरिंदमौ ॥ 6 ॥

  7. तौ मुहूर्तं समाश्वस्य पुनर एव परंतपौ अभ्यहारयतां तत्र संप्रगृह्य गदे शुभे ॥ 7 ॥

  8. तौ तु दृष्ट्वा महावीर्यौ समाश्वस्तौ नरर्षभौ बलिनौ वारणौ यद्वद वाशितार्थे मदॊत्कटौ ॥ 8 ॥

  9. अपारवीर्यौ संप्रेक्ष्य परगृहीतगदाव उभौ विस्मयं परमं जग्मुर देवगन्धर्वदानवाः ॥ 9 ॥

  10. परगृहीतगदौ दृष्ट्वा दुर्यॊधन वृकॊदरौ सांशयः सर्वभूतानां विजये समपद्यत ॥ 10 ॥

  11. समागम्य ततॊ भूयॊ भरातरौ बलिनां वरौ अन्यॊन्यस्यान्तर परेप्सू परचक्राते ऽनतरं परति ॥ 11 ॥

  12. यमदण्डॊपमां गुर्वीम इन्द्राशनिम इवॊद्यताम ददृशुः परेक्षका राजन रौद्रीं विशसनीं गदाम ॥ 12 ॥

  13. आविध्यतॊ गदां तस्य भीमसेनस्य संयुगे शब्दः सुतुमुलॊ घॊरॊ मुहूर्तं समपद्यत ॥ 13 ॥

  14. आविध्यन्तम अभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रॊ ऽथ पाण्डवम गदाम अलघु वेगां तां विस्मितः संबभूव ह ॥ 14 ॥

  15. चरंश च विविधान मार्गान मण्डलानि च भारत अशॊभत तदा वीरॊ भूय एव वृकॊदरः ॥ 15 ॥

  16. तौ परस्परम आसाद्य यत ताव अन्यॊन्यरक्षणे मार्जाराव इव भक्षार्थे ततक्षाते मुहुर मुहुः ॥ 16 ॥

  17. अचरद भीमसेनस तु मार्गान बहुविधांस तथा मण्डलानि विचित्राणि सथानानि विविधानि च ॥ 17 ॥

  18. गॊमूत्रिकाणि चित्राणि गतप्रत्यागतानि च परिमॊक्षं परहाराणां वर्जनं परिधावनम ॥ 18 ॥

  19. अभिद्रवणम आक्षेपम अवस्थानं सविग्रहम परावर्तन संवर्तम अवप्लुतम अथाप्लुतम उपन्यस्तम अपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ ॥ 19 ॥

  20. एवं तौ विचरन्तौ तु नयघ्नतां वै परस्परम वञ्चयन्तौ पुनश चैव चेरतुः कुरुसत्तमौ ॥ 20 ॥

  21. विक्रीडन्तौ सुबलिनौ मण्डलानि परचेरतुः गदाहस्तौ ततस तौ तु मण्डलावस्थितौ बली ॥ 21 ॥

  22. दक्षिणं मण्डलं राजन धार्तराष्ट्रॊ ऽभयवर्तत सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनॊ ऽभयवर्तत ॥ 22 ॥

  23. तथा तु चरतस तस्य भीमस्य रणमूर्धनि दुर्यॊधनॊ महाराज पार्श्वदेशे ऽभयताडयत ॥ 23 ॥

  24. आहतस तु तदा भीमस तव पुत्रेण भारत आविध्यत गदां गुर्वीं परहारं तम अचिन्तयन ॥ 24 ॥

  25. इन्द्राशनिसमां घॊरां यमदण्डम इवॊद्यताम ददृशुस ते महाराज भीमसेनस्य तां गदाम ॥ 25 ॥

  26. आविध्यन्तं गदां दृष्ट्वा भीमसेनं तवात्मजः समुद्यम्या गदां घॊरां परत्यविध्यद अरिंदमः ॥ 26 ॥

  27. गदा मारुतवेगेन तव पुत्रस्य भारत शब्द आसीत सुतुमुलस तेजश च समजायत ॥ 27 ॥

  28. स चरन विविधान मार्गान मण्डलानि च भागशः समशॊभत तेजस्वी भूयॊ भीमात सुयॊधनः ॥ 28 ॥

  29. आविद्धा सर्ववेगेन भीमेन महती गदा सधूमं सार्चिषं चाग्निं मुमॊचॊग्रा महास्वना ॥ 29 ॥

  30. आधूतां भीमसेनेन गदां दृष्ट्वा सुयॊधनः अद्रिसारमयीं गुर्वीम आविध्यन बह्व अशॊभत ॥ 30 ॥

  31. गदा मारुतवेगं हि दृष्ट्वा तस्य महात्मनः भयं विवेश पाण्डून वै सर्वान एव ससॊमकान ॥ 31 ॥

  32. तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः गदाभ्यां सहसान्यॊन्यम आजघ्नतुर अरिंदमौ ॥ 32 ॥

  33. तौ परस्परम आसाद्य दंष्ट्राभ्यां दविरदौ यथा अशॊभेतां महाराज शॊणितेन परिप्लुतौ ॥ 33 ॥

  34. एवं तद अभवद युद्धं घॊररूपम असंवृतम परिवृत्ते ऽहनि करूरं वृत्रवासवयॊर इव ॥ 34 ॥

  35. दृष्ट्वा वयवस्थितं भीमं तव पुत्रॊ महाबलः चरंश चित्रतरान मार्गान कौन्तेयम अभिदुद्रुवे ॥ 35 ॥

  36. तस्य भीमॊ महावेगां जाम्बूनदपरिष्कृताम अभिक्रुद्धस्य करुद्धस तु ताडयाम आस तां गदाम ॥ 36 ॥

  37. सविस्फुलिङ्गॊ निर्ह्रादस तयॊस तत्राभिघातजः परादुरासीन महाराज सृष्टयॊर वज्रयॊर इव ॥ 37 ॥

  38. वेगवत्या तया तत्र भीमसेनप्रमुक्तया निपतन्त्या महाराज पृथिवीसमकम्पत ॥ 38 ॥

  39. तां नामृष्यत कौरव्यॊ गदां परतिहतां रणे मत्तॊ दविप इव करुद्धः परतिजुञ्जर दर्शनात ॥ 39 ॥

  40. स सव्यं मण्डलं राजन्न उद्भ्राम्य कृतनिश्चयः आजघ्ने मूर्ध्नि कौन्तेयं गदया भीमवेगया ॥ 40 ॥

  41. तया तव अभिहतॊ भीमः पुत्रेण तव पाण्डवः नाकम्पत महाराज तद अद्भुतम इवाभवत ॥ 41 ॥

  42. आश्चर्यं चापि तद राजन सर्वसैन्यान्य अपूजयन यद गदाभिहतॊ भीमॊ नाकम्पत पदात पदम ॥ 42 ॥

  43. ततॊ गुरुतरां दीप्तां गदां हेमपरिष्कृताम दुर्यॊधनाय वयसृजद भीमॊ भीमपराक्रमः ॥ 43 ॥

  44. तं परहारम असंभ्रान्तॊ लाघवेन महाबलः मॊघं दुर्यॊधनश चक्रे तत्राभूद विस्मयॊ महान ॥ 44 ॥

  45. सा तु मॊघा गदा राजन पतन्ती भीम चॊदिता चालयाम आस पृथिवीं महानिर्घात निस्वना ॥ 45 ॥

  46. आस्थाय कौशिकान मार्गान उत्पतन स पुनः पुनः गदा निपातं परज्ञाय भीमसेनम अवञ्चयत ॥ 46 ॥

  47. वञ्चयित्वा तथा भीमं गदया कुरुसत्तमः ताडयाम आस संक्रुद्धॊ वक्षॊ देशे महाबलः ॥ 47 ॥

  48. गदयाभिहतॊ भीमॊ मुह्यमानॊ महारणे नाभ्यमन्यत कर्तव्यं पुत्रेणाभ्याहतस तव ॥ 48 ॥

  49. तस्मिंस तथा वर्तमाने राजन सॊमक पाण्डवाः भृशॊपहत संकल्पा नहृष्ट मनसॊ ऽभवन ॥ 49 ॥

  50. स तु तेन परहारेण मातङ्ग इव रॊषितः हस्तिवद धस्ति संकाशम अभिदुद्राव ते सुतम ॥ 50 ॥

  51. ततस तु रभसॊ भीमॊ गदया तनयं तव अभिदुद्राव वेगेन सिंहॊ वनगजं यथा ॥ 51 ॥

  52. उपसृत्य तु राजानं गदा मॊक्षविशारदः आविध्यत गदां राजन समुद्दिश्य सुतं तव ॥ 52 ॥

  53. अताडयद भीमसेनः पार्श्वे दुर्यॊधनं तदा स विह्वलः परहारेण जानुभ्याम अगमन महीम ॥ 53 ॥

  54. तस्मिंस तु भरतश्रेष्ठे जानुभ्याम अवनीं गते उदतिष्ठत ततॊ नादः सृञ्जयानां जगत्पते ॥ 54 ॥

  55. तेषां तु निनदं शरुत्वा सृञ्जयानां नरर्षभः अमर्षाद भरतश्रेष्ठ पुत्रस ते समकुप्यत ॥ 55 ॥

  56. उत्थाय तु महाबाहुः करुद्धॊ नाग इव शवसन दिधक्षन्न इव नेत्राभ्यां भीमसेनम अवैक्षत ॥ 56 ॥

  57. ततः स भरतश्रेष्ठॊ गदापाणिर अभिद्रवत परमथिष्यन्न इव शिरॊ भीमसेनस्य संयुगे ॥ 57 ॥

  58. स महात्मा महात्मानं भीमं भीमपराक्रमः अताडयच छङ्खदेशे स चचालाचलॊपमः ॥ 58 ॥

  59. स भूयः शुशुभे पार्थस ताडितॊ गदया रणे उद्भिन्न रुधिरॊ राजन परभिन्न इव कुञ्जरः ॥ 59 ॥

  60. ततॊ गदां वीर हणीम अयॊ मयीं; परगृह्य वज्राशनितुल्यनिस्वनाम अताडयच छत्रुम अमित्रकर्शनॊ; बलेन विक्रम्य धनंजयाग्रजः ॥ 60 ॥

  61. स भीमसेनाभिहतस तवात्मजः; पपात संकम्पित देहबन्धनः सुपुष्पितॊ मारुतवेगताडितॊ; महावने साल इवावघूर्णितः ॥ 61 ॥

  62. ततः परणेदुर जहृषुश च पाण्डवाः; समीक्ष्य पुत्रं पतितं कषितौ तव तथ सुतस ते परतिलभ्य चेतनां; समुत्पपात दविरदॊ यथा हरदात ॥ 62 ॥

  63. स पार्थिवॊ नित्यम अमर्षितस तदा; महारथः शिक्षितवत परिभ्रमन अताडयत पाण्डवम अग्रतः सथितं; स विह्वलाङ्गॊ जगतीम उपास्पृशत ॥ 63 ॥

  64. स समिह नादान विननाद कौरवॊ; निपात्य भूमौ युधि भीमम ओजसा बिभेद चैवाशनि तुल्यतेजसा; गदा निपातेन शरीररक्षणम ॥ 64 ॥

  65. ततॊ ऽनतरिक्षे निनदॊ महान अभूद; दिवौकसाम अप्सरसां च नेदुषाम पपात चॊच्चर मर परवेरितं; विचित्रपुष्पॊत्कर वर्षम उत्तमम ॥ 65 ॥

  66. ततः परान आविशद उत्तमं भयं; समीक्ष्य भूमौ पतितं नरॊत्तमम अहीयमानं च बलेन कौरवं; निशम्य भेदं च दृढस्य वर्मणः ॥ 66 ॥

  67. ततॊ मुहूर्ताद उपलभ्य चेतनां; परमृज्य वक्त्रं रुधिरार्धम आत्मनः धृतिं समालम्ब्य विवृत्तलॊचनॊ; बलेन संस्तभ्य वृकॊदरः सथितः ॥ 67 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 57

Previous: अध्याय 55