[वै] यत्रेजिवान उडुपती राजसूयेन भारत तस्मिन वृत्ते महान आसीत संग्रामस तारकामयः ॥ 1 ॥
तत्राप्य उपस्पृश्य बलॊ दत्त्वा दानानि चात्मवान सारस्वतस्य धर्मात्मा मुनेस तीर्थं जगाम ह ॥ 2 ॥
यत्र दवादश वार्षिक्याम अनावृष्ट्यां दविजॊत्तमान वेदान अध्यापयाम आस पुरा सारस्वतॊ मुनिः ॥ 3 ॥
[ज] कथं दवादश वार्षिक्याम अनावृष्ट्यां तपॊधनः वेदान अध्यापयाम आस पुरा सारस्वतॊ मुनिः ॥ 4 ॥
[वै] आसीत पूरं महाराज मुनिर धीमान महातपाः दधीच इति विख्यातॊ बरह्म चारी जितेन्द्रियः ॥ 5 ॥
तस्यातितपसः शक्रॊ बिभेति सततं विभॊ न स लॊभयितुं शक्यः फलैर बहुविधैर अपि ॥ 6 ॥
परलॊभनार्थं तस्याथ परहिणॊत पाकशासनः दिव्याम अप्सरसं पुण्यां दर्शनीयाम अलम्बुसाम ॥ 7 ॥
तस्य तर्पयतॊ देवान सरस्वत्यां महात्मनः समीपतॊ महाराज सॊपातिष्ठत भामिनी ॥ 8 ॥
तां दिव्यवपुषं दृष्ट्वा तस्यैषेर भावितात्मनः रेतः सकन्नं सरस्वत्यां तत सा जग्राह निम्नगा ॥ 9 ॥
कुक्षौ चाप्य अदधद दृष्ट्वा तद रेतः पुरुषर्षभ सा दधार च तं गर्भं पुत्र हेतॊर महानदी ॥ 10 ॥
सुषुवे चापि समये पुत्रं सा सारितां वरा जगाम पुत्रम आदाय तम ऋषिं परति च परभॊ ॥ 11 ॥
ऋषिसंसदि तं दृष्ट्वा सा नदी मुनिसत्तमम ततः परॊवाच राजेन्द्र ददती पुत्रम अस्य तम बरह्मर्षे तव पुत्रॊ ऽयं तवद्भक्त्या धारितॊ मया ॥ 12 ॥
दृष्ट्वा ते ऽपसरसं रेतॊ यत सकन्नं पराग अलम्बुसाम तत कुक्षिणा वै बरह्मर्षे तवद्भक्त्या धृतवत्य अहम ॥ 13 ॥
न विनाशम इदं गच्छेत तवत तेज इति निश्चयात परतिगृह्णीष्व पुत्रं सवं मया दत्तम अनिन्दितम ॥ 14 ॥
इत्य उक्तः परतिजग्राह परीतिं चावाप उत्तमा मन्त्रवच चॊपजिघ्रत तं मूर्ध्नि परेम्णा दविजॊत्तमः ॥ 15 ॥
परिष्वज्य चिरं कालं तदा भरतसत्तम सरस्वत्यै वरं परादात परीयमाणॊ महामुनिः ॥ 16 ॥
विश्वे देवाः सपितरॊ गन्धर्वाप्सरसां गणाः तृप्तिं यास्यन्ति सुभगे तर्प्यमाणास तवाम्भसा ॥ 17 ॥
इत्य उक्त्वा स तु तुष्टाव वचॊभिर वै महानदीम परीतः परमहृष्टात्मा यथावच छृणु पार्थिव ॥ 18 ॥
परसृतासि महाभागे सरसॊ बरह्मणः पुरा जानन्ति तवां सरिच्छ्रेष्ठे मुनयः संशितव्रताः ॥ 19 ॥
मम परियकरी चापि सततं परियदर्शने तस्मात सारस्वतः पुत्रॊ महांस ते वरवर्णिनि ॥ 20 ॥
तवैव नाम्ना परथितः पुत्रस ते लॊकभावनः सारस्वत इति खयातॊ भविष्यति महातपाः ॥ 21 ॥
एष दवादश वार्षिक्याम अनावृष्ट्यां दविजर्षभान सारस्वतॊ महाभागे वेदान अध्यापयिष्यति ॥ 22 ॥
पुण्याभ्यश च सरिद्भ्यस तवं सदा पुण्यतमा शुभे भविष्यसि महाभागे मत्प्रसादात सरस्वति ॥ 23 ॥
एवं सा संस्तुता तेन वरं लब्ध्वा महानदी पुत्रम आदाय मुदिता जगाम भरतर्षभ ॥ 24 ॥
एतस्मिन्न एव काले तु विरॊधे देवदानवैः शक्रः परहरणान्वेषी लॊकांस तरीन विचचार ह ॥ 25 ॥
न चॊपलेभे भगवाञ शक्रः परहरणं तदा यद वै तेषां भवेद यॊग्यं वधाय विबुधद्विषाम ॥ 26 ॥
ततॊ ऽबरवीत सुराञ शक्रॊ न मे शक्या महासुराः ऋते ऽसथिभिर दधीचस्य निहन्तुं तरिदशद्विषः ॥ 27 ॥
तस्माद गत्वा ऋषिश्रेष्ठॊ याच्यतां सुरसत्तमाः दधीचास्थीनि देहीति तैर वधिष्यामहे रिपून ॥ 28 ॥
स देवैर याचितॊ ऽसथीनि यत्नाद ऋषिवरस तदा पराणत्यागं कुरुष्वेति चकारैवाविचारयन स लॊकान अक्षयान पराप्तॊ देवप्रिय करस तदा ॥ 29 ॥
तस्यास्थिभिर अथॊ शक्रः संप्रहृष्टमनास तदा कारयाम आस दिव्यानि नानाप्रहरणान्य उत वज्राणि चक्राणि गदा गुरु दण्डांश च पुष्कलान ॥ 30 ॥
सा हि तीव्रेण तपसा संभृतः परमर्षिणा परजापतिसुतेनाथ भृगुणा लॊकभावनः ॥ 31 ॥
अतिकायः स तेजस्वी लॊकसार विनिर्मितः जज्ञे शैलगुरुः परांशुर महिम्ना परथितः परभुः नित्यम उद्विजते चास्य तेजसा पाकशासनः ॥ 32 ॥
तेन वज्रेण भगवान मन्त्रयुक्तेन भारत भृशं करॊधविषृष्टेन बरह्मतेजॊ भवेन च दैत्यदानव वीराणां जघान नवतीर नव ॥ 33 ॥
अथ काले वयतिक्रन्ते महत्य अतिभयं करे अनावृष्टिर अनुप्राप्ता राजन दवादश वार्षिकी ॥ 34 ॥
तस्यां दवादश वार्षिक्याम अनावृष्ट्यां महर्षयः वृत्त्यर्थं पराद्रवन राजन कषुधार्ताः सार्वतॊ दिशम ॥ 35 ॥
दिग्भ्यस तान परद्रुतान दृष्ट्वा मुनिः सारस्वतस तदा गमनाय मतिं चक्रे तं परॊवाच सरस्वती ॥ 36 ॥
न गन्तव्यम इतः पुत्र तवाहारम अहं सदा दास्यामि मत्स्यप्रवरान उष्यताम इह भारत ॥ 37 ॥
इत्य उक्तस तर्पयाम आस स पितॄन देवतास तथा आहारम अकरॊन नित्यं पराणान वेदांश च धारयन ॥ 38 ॥
अथ तस्याम अतीतायाम अनावृष्ट्यां महर्षयः अन्यॊन्यं परिपप्रच्छुः पुनः सवाध्यायकारणात ॥ 39 ॥
तेषां कषुधा परीतानां नष्टा वेदा विधावताम सर्वेषाम एव राजेन्द्र अन कश चित परतिभानवान ॥ 40 ॥
अथ कश चिद ऋषिस तेषां सारस्वतम उपेयिवान कुर्वाणं संशिद आत्मानं सवाध्यायम ऋषिसत्तमम ॥ 41 ॥
स गत्वाचष्ट तेभ्यश च सारस्वतम अतिप्रभम सवाध्यायम अमरप्रख्यं कुर्वाणं विजने जने ॥ 42 ॥
ततः सर्वे समाजग्मुस तत्र राजन महर्षयः सारस्वतं मुनिश्रेष्ठम इदम ऊचुः समागताः ॥ 43 ॥
अस्मान अध्यापयस्वेति तनॊवाच ततॊ मुनिः शिष्यत्वम उपगच्छध्वं विधिवद भॊ ममेत्य उत ॥ 44 ॥
ततॊ ऽबरवीद ऋषिगणॊ बालस तवम असि पुत्रक स तान आह न मे धर्मॊ नश्येद इति पुनर मुनीन ॥ 45 ॥
यॊ हय अधर्मेण विब्रूयाद गृह्णीयाद वाप्य अधर्मतः मरियतां ताव उभौ कषिप्रं सयातां वा वैरिणाव उभौ ॥ 46 ॥
न हायनैर न पलितैर न वित्तेन न बन्धुभिः ऋषयश चक्रिरे धर्मं यॊ ऽनूचानः स नॊ महान ॥ 47 ॥
एतच छरुत्वा वचस तस्य मुनयस ते विधानतः तस्माद वेदान अनुप्राप्य पुनर धर्मं परचक्रिरे ॥ 48 ॥
षष्टिर मुनिसहस्राणि शिष्यत्वं परतिपेदिरे सारस्वतस्य विप्रर्षेर वेद सवाध्यायकारणात ॥ 49 ॥
मुष्टिं मुष्टिं ततः सर्वे दर्भाणां ते ऽभयुपाहरन तस्यासनार्थं विप्रर्षेर बालस्यापि वशे सथिताः ॥ 50 ॥
तत्रापि दत्त्वा वसु रौहिणेयॊ; महाबलः केशव पूर्वजॊ ऽथ जगाम तीर्थं मुदितः करमेण; खयातं महद वृद्धकन्या सम यत्र ॥ 51 ॥
शल्यपर्व · Shalya Parva
अध्याय 50
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 51