[वै] ततॊ विनशनं राजन्न आजगाम हलायुधः शूद्राभीरान परति दवेषाद यत्र नष्टा सरस्वती ॥ 1 ॥
यस्मात सा भरतश्रेष्ठ दवेषान नष्टा सरस्वती तस्मात तद ऋषयॊ नित्यं पराहुर विनशनेति ह ॥ 2 ॥
तच चाप्य उपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः सुभूमिकं ततॊ ऽगच्छत सरस्वत्यास तटे वरे ॥ 3 ॥
तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालम अतन्द्रिताः करीडाभिर विमलाभिश च करीडन्ति विमलाननाः ॥ 4 ॥
तत्र देवाः सगन्धर्वा मासि मासि जनेश्वर अभिगच्छन्ति तत तीर्थं पुण्यं बराह्मण सेवितम ॥ 5 ॥
तत्रादृश्यन्त गन्धर्वास तथैवाप्सरसां गणाः समेत्य सहिता राजन यथा पराप्तं यथासुखम ॥ 6 ॥
तत्र मॊदन्ति देवाश च पितरश च सवीरुधः पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः ॥ 7 ॥
आक्रीडभूमिः सा राजंस तासाम अप्सरसां शुभा सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास तटे वरे ॥ 8 ॥
तत्र सनात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः शरुत्वा गीतां च तद दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम ॥ 9 ॥
छायाश च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम गन्धर्वाणां ततस तीर्थम आगच्छद रॊहिणी सुतः ॥ 10 ॥
विश्वावसुमुखास तत्र गन्धर्वास तपसान्विताः नृत्तवादित्रगीतं च कुर्वन्ति सुमनॊरमम ॥ 11 ॥
तत्र दत्त्वा हलधरॊ विप्रेभ्यॊ विविधं वसु अजाविकं गॊखरॊष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा ॥ 12 ॥
भॊजयित्वा दविजान कामैः संतर्प्य च महाधनैः परययौ सहितॊ विप्रैः सतूयमानश च माधवः ॥ 13 ॥
तस्माद गन्धर्वतीर्थाच च महाबाहुर अरिंदमः गर्ग सरॊतॊ महातीर्थम आजगामैक कुण्डली ॥ 14 ॥
यत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना कालज्ञानगतिश चैव जयॊतिषां च वयतिक्रमः ॥ 15 ॥
उत्पाता दारुणाश चैव शुभाश च जनमेजय सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विहिता वै महात्मना तस्य नाम्ना च तत तीर्थं गर्ग सरॊत इति समृतम ॥ 16 ॥
तत्र गर्ग महाभागम ऋषयः सुव्रता नृप उपासां चक्रिरे नित्यं कालज्ञानं परति परभॊ ॥ 17 ॥
तत्र गत्वा महाराज बलः शवेतानुलेपनः विधिवद धि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम ॥ 18 ॥
उच्चावचांस तथा भक्ष्यान दविजेभ्यॊ विप्रदाय सः नीलवासास ततॊ ऽगच्छच छङ्खतीर्थं महायशाः ॥ 19 ॥
तत्रापश्यन महाशङ्खं महामेरुम इवॊच्छ्रितम शवेतपर्वत संकाशम ऋषिसंघैर निषेवितम सरस्वत्यास तटे जातं नगं तालध्वजॊ बली ॥ 20 ॥
यक्षा विद्याधराश चैव राक्षसाश चामितौजसः पिशाचाश चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः ॥ 21 ॥
ते सर्वे हय अशनं तयक्त्वा फालं तस्या वनस्पतेः वरतैश च नियमैश चैव काले काले सम भुञ्जते ॥ 22 ॥
पराप्तैश च नियमैस तैस तैर विचरन्तः पृथक पृथक अदृश्यमाना मनुजैर वयचरन पुरुषर्षभ ॥ 23 ॥
एवं खयातॊ नरपते लॊके ऽसमिन स वनस्पतिः तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लॊकविश्रुतम ॥ 24 ॥
तस्मिंश च यदुशार्दूलॊ दत्त्वा तीर्थे यशस्विनाम ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च ॥ 25 ॥
पूजायित्वा दविजांश चैव पूजितश च तपॊधनैः पुण्यं दवैतवनं राजन्न आजगाम हलायुधः ॥ 26 ॥
तत्र गत्वा मुनीन दृष्ट्वा नानावेषधरान बलः आप्लुत्य सलिले चापि पूजयाम आस वै दविजान ॥ 27 ॥
तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परॊभॊगान सुपुष्कलान ततः परायाद बलॊ राजन दक्षिणेन सरस्वतीम ॥ 28 ॥
गत्वा चैव महाबाहुर नातिदूरं महायशाः धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थम आगमद अच्युतः ॥ 29 ॥
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः संनिवेशनम महाद्युतेर महाराज बहुभिः पन्नगैर वृतम यत्रासन्न ऋषयः सिद्धाः सहस्राणि चतुर्दश ॥ 30 ॥
यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगॊत्तमम सर्वपन्नग राजानम अभ्यषिञ्चन यथाविधि पन्नगेभ्यॊ भयं तत्र विद्यते न सम कौरव ॥ 31 ॥
तत्रापि विधिवद दत्त्वा विप्रेभ्यॊ रत्नसंचयान परायात पराचीं दिशं राजन दीप्यमानः सवतेजसा ॥ 32 ॥
आप्लुत्य बहुशॊ हृष्टस तेषु तीर्थेषु लाङ्गली दत्त्वा वसु दविजातिभ्यॊ जगामाति तपस्विनः ॥ 33 ॥
तत्रस्थान ऋषिसंघांस तान अहिवाद्य हलायुधः ततॊ रामॊ ऽगमत तीर्थम ऋषिभिः सेवितं महत ॥ 34 ॥
यत्र भूयॊ निववृते पराङ्मुखा वै सरस्वती ऋषीणां नैमिषेयाणाम अवेक्षार्थं महात्मनाम ॥ 35 ॥
निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली बभूव विस्मितॊ राजन बलाः शवेतानुलेपनः ॥ 36 ॥
[ज] कस्मात सारस्वती बरह्मन निवृत्ता पराङ्मुखी ततः वयाख्यातुम एतद इच्छामि सर्वम अध्वर्यु सत्तम ॥ 37 ॥
कस्मिंश च कारणे तत्र विस्मितॊ यदुनन्दनः विनिवृत्ता सरिच्छ्रेष्ठा कथम एतद दविजॊत्तम ॥ 38 ॥
[वै] पूर्वं कृतयुगे राजन नैमिषेयास तपस्विनः वर्तमाने सुबहुले सत्रे दवादश वार्षिके ऋषयॊ बहवॊ राजंस तत्र संप्रतिपेदिरे ॥ 39 ॥
उषित्वा च महाभागास तस्मिन सत्रे यथाविधि निवृत्ते नैमिषेये वै सत्रे दवादश वार्षिके आजग्मुर ऋषयस तत्र बहवस तीर्थकारणात ॥ 40 ॥
ऋषीणां बहुलात्वात तु सरस्वत्या विशां पते तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणे तदा ॥ 41 ॥
समन्तपञ्चकं यावत तावत ते दविजसत्तमाः तीर्थलॊभान नरव्याघ्र नद्यास तीरं समाश्रिताः ॥ 42 ॥
जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम सवाध्यायेनापि महता बभूवुः पूरिता दिशः ॥ 43 ॥
अग्निहॊत्रैस ततस तेषां हूयमानैर महात्मनाम अशॊभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः ॥ 44 ॥
वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश च तापसाः दन्तॊलूखलिनश चान्ये संप्रक्षालास तथापरे ॥ 45 ॥
वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश च तापसाः नाना नियमयुक्ताश च तथा सथण्डिलशायिनः ॥ 46 ॥
आसन वै मुनयस तत्र सरस्वत्याः समीपतः शॊभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गाम इव दिवौकसः ॥ 47 ॥
ततः पश्चात समापेतुर ऋषयः सत्र याजिनः ते ऽवकाशं न ददृशुः कुरुक्षेत्रे महाव्रताः ॥ 48 ॥
ततॊ यज्ञॊपवीतैस ते तत तीर्थं निर्मिमाय वै जुहुवुश चाग्निहॊत्राणि चक्रुश च विविधाः करियाः ॥ 49 ॥
ततस तम ऋषिसांघातं निराशं चिन्तयान्वितम दर्शयाम आस राजेन्द्र तेषाम अर्थे सरस्वती ॥ 50 ॥
ततः कुञ्जान बहून कृत्वा संनिवृत्ता सरिद वरा ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज जनमेजय ॥ 51 ॥
ततॊ निवृत्य राजेन्द्र तेषाम अर्थे सरस्वती भूयः परतीच्य अभिमुखी सुस्राव सरितां वरा ॥ 52 ॥
अमॊघा गमनं कृत्वा तेषां भूयॊ वरजाम्य अहम इत्य अद्भुतं महच चक्रे ततॊ राजन महानदी ॥ 53 ॥
एवं स कुञ्जॊ राजेन्द्र नैमिषेय इति समृतः कुरुक्षेत्रे कुरुश्रेष्ठ कुरुष्व महतीः करियाः ॥ 54 ॥
तत्र कुञ्जान बहून दृष्ट्वा संनिवृत्तां च तां नदीम बभूव विस्मयस तत्र रामस्याथ महात्मनः ॥ 55 ॥
उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद यदुनन्दनः दत्त्वा दायान दविजातिभ्यॊ भाण्डानि विविधानि च भक्ष्यं पेयं च विविधं बराह्मणान परत्यपादयत ॥ 56 ॥
ततः परायाद बलॊ राजन पूज्यमानॊ दविजातिभिः सरस्वती तीर्थवरं नानाद्विज गणायुतम ॥ 57 ॥
बदरेङ्गुद काश्मर्य पलक्षाश्वत्थ विभीतकैः पनसैश च पलाशैश च करीरैः पीलुभिस तथा ॥ 58 ॥
सरस्वती तीररुहैर बन्धनैः सयन्दनैस तथा परूषक वनैश चैव बिल्वैर आम्रातकैस तथा ॥ 59 ॥
अतिमुक्त कषण्डैश च पारिजातैश च शॊभितम कदली वनभूयिष्ठम इष्टं कान्तं मनॊरमम ॥ 60 ॥
वाय्वम्बुफलपर्णादैर दन्तॊलूखलिकैर अपि तथाश्म कुट्टैर वानेयैर मुनिभिर बहुभिर वृतम ॥ 61 ॥
सवाध्यायघॊषसंघुष्टं मृगयूथशताकुलम अहिंस्रैर धर्मपरमैर नृत्यैर अत्यन्तसेवितम ॥ 62 ॥
सप्त सारस्वतं तीर्थम आजगाम हलायुधः यत्र मङ्कणकः सिद्धस तपस तेपे महामुनिः ॥ 63 ॥
शल्यपर्व · Shalya Parva
अध्याय 36
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 37