धर्मDharmic Data

शल्यपर्व · Shalya Parva

अध्याय 23

  1. [स] तस्मिञ शब्दे मृदौ जाते पाण्डवैर निहते बले अश्वैः सप्तशतैः शिष्टैर उपावर्तत सौबलः ॥ 1 ॥

  2. स यात्वा वाहिनीं तूर्णम अब्रवीत तवरयन युधि युध्यध्वम इति संहृष्टाः पुनः पुनर अरिंदमः अपृच्छत कषत्रियांस तत्र कव नु राजा महारथः ॥ 2 ॥

  3. शकुनेस तु वचः शरुत्वा त ऊचुर भरतर्षभ असौ तिष्ठति कौरव्यॊ रणमध्ये महारथः ॥ 3 ॥

  4. यत्रैतत सुमहच छस्त्रं पूर्णचन्द्र समप्रभम यत्रैते सतल तराणा रथास तिष्ठन्ति दंशिताः ॥ 4 ॥

  5. यत्रैष शब्दस तुमुलः पर्जन्यनिनदॊपमः तत्र गच्छ दरुतं राजंस ततॊ दरक्ष्यसि कौरवम ॥ 5 ॥

  6. एवम उक्तस तु तैः शूरैः शकुनिः सौबलस तदा परययौ तत्र यत्रासौ पुत्रस तव नराधिप सर्वतः संवृतॊ वीरैः समरेष्व अनिवर्तिभिः ॥ 6 ॥

  7. ततॊ दुर्यॊधनं दृष्ट्वा रथानीके वयवस्थितम सरथांस तावकान सर्वान हर्षयञ शकुनिस ततः ॥ 7 ॥

  8. दुर्यॊधनम इदं वाक्यं हृष्टरूपॊ विशां पते कृतकार्यम इवात्मानं मन्यमानॊ ऽबरवीन नृपम ॥ 8 ॥

  9. जहि राजन रथानीकम अश्वाः सर्वे जिता मया नात्यक्त्वा जीवितं संख्ये शक्यॊ जेतुं युधिष्ठिरः ॥ 9 ॥

  10. हते तस्मिन रथानीके पाण्डवेनाभिपालिते गजान एतान हनिष्यामः पदातींश चेतरांस तथा ॥ 10 ॥

  11. शरुत्वा तु वचनं तस्य तावका जयगृद्धिनः जवेनाभ्यपतन हृष्टाः पाणड्वानाम अनीकिनीम ॥ 11 ॥

  12. सर्वे विवृततूणीराः परगृहीतशरासनाः शरासनानि धुन्वानाः सिंहनादं परचक्रिरे ॥ 12 ॥

  13. ततॊ जयातलनिर्घॊषः पुनर आसीद विशां पते परादुरासीच छराणां च सुमुक्तानां सुदारुणः ॥ 13 ॥

  14. तान समीपगतान दृष्ट्वा जवेनॊद्यत कार्मुकान उवाच देवकीपुत्रं कुन्तीपुत्रॊ धनंजयः ॥ 14 ॥

  15. चॊदयाश्वान असंभ्रान्तः परविशैतद बलार्णवम अन्तम अद्य गमिष्यामि शत्रूणां निशितैः शरैः ॥ 15 ॥

  16. अष्टादश दिनान्य अद्य युद्धस्यास्य जनार्दन वर्तमानस्य महतः समासद्य परस्परम ॥ 16 ॥

  17. अनन्त कल्पा धवजिनी भूत्वा हय एषां महात्मनाम कषयम अद्य गता युद्धे पश्य दैवं यथाविधम ॥ 17 ॥

  18. समुद्रकल्पं तु बलं धार्तराष्ट्रस्य माधव अस्मान आसाद्य संजात्म गॊष्पदॊपमम अच्युत ॥ 18 ॥

  19. हते भीष्मे च संदध्याच छिवं सयाद इह माधव न च तत कृतवान मूढॊ धार्तराष्ट्रः सुबालिशः ॥ 19 ॥

  20. उक्तं भीष्मेण यद वाक्यं हितं पथ्यं च माधव तच चापि नासौ कृतवान वीतबुद्धिः सुयॊधनः ॥ 20 ॥

  21. तस्मिंस तु पतिते भीष्मे परच्युते पृथिवीतले न जाने कारणं किं नु येन युद्धम अवर्तत ॥ 21 ॥

  22. मूढांस तु सर्वथा मन्ये धार्तराष्ट्रान सुबालिशान पतिते शंतनॊः पुत्रे ये ऽकार्षुः संयुगं पुनः ॥ 22 ॥

  23. अनन्तरं च निहते दरॊणे बरह्म विदां वरे राधेये च विकर्णे च नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 23 ॥

  24. अल्पावशिष्टे सैन्ये ऽसमिन सूतपुत्रे च पातिते सपुत्रे वै नरव्याघ्रे नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 24 ॥

  25. शरुतायुषि हते शूरे जलसंधे च पौरवे शरुतायुधे च नृपतौ नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 25 ॥

  26. भूरिश्रवसि शल्ये च शाल्वे चैव जनार्दन आवन्त्येषु च वीरेषु नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 26 ॥

  27. जयद्रथे च निहते राक्षसे चाप्य अलायुधे बाह्लिके सॊमदत्ते च नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 27 ॥

  28. भगदत्ते हते शूरे काम्बॊजे च सुदक्षिणे दुःशासने च निहते नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 28 ॥

  29. दृष्ट्वा च निहताञ शूरान पृथन माण्डलिकान नृपान बलिनश च रणे कृष्ण नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 29 ॥

  30. अक्षौहिणीपतीन दृष्ट्वा भीमसेनेन पातितान मॊहाद वा यदि वा लॊभान नैवाशाम्यत वैशसम ॥ 30 ॥

  31. कॊ नु राजकुले जातः कौरवेयॊ विशेषतः निरर्थकं महद वैरं कुर्याद अन्यः सुयॊधनात ॥ 31 ॥

  32. गुणतॊ ऽभयधिकं जञत्वा बलतः शौर्यतॊ ऽपि वा अमूढः कॊ नु युध्येत जनान पराज्ञॊ हिताहितम ॥ 32 ॥

  33. यन न तस्य मनॊ हय आसीत तवयॊक्तस्य हितं वचः परशमे पाण्डवैः सार्धं सॊ ऽनयस्य शृणुयात कथम ॥ 33 ॥

  34. येन शांतनवॊ भीष्मॊ दरॊणॊ विदुर एव च परत्याख्याताः शमस्यार्थे किं नु तस्याद्य भेषजम ॥ 34 ॥

  35. मौर्ख्याद्येन पिता वृद्धः परत्याख्यातॊ जनार्दन तथा माता हितं वाक्यं भाषमाणा हितैषिणी परत्याख्याता हय असत्कृत्य स कस्मै रॊचयेद वचः ॥ 35 ॥

  36. कुलान्तक रणॊ वयक्तं जात एष जनार्दन तथास्य दृश्यते चेष्टा नीतिश चैव विशां पते नैष दास्यति नॊ राज्यम इति मे मतिर अच्युत ॥ 36 ॥

  37. उक्तॊ ऽहं बहुशस तात विदुरेण महात्मना न जीवन दास्यते भागं धार्तराष्ट्रः कथं चन ॥ 37 ॥

  38. यावत पराणा धमिष्यन्ति धार्तराष्ट्रस्य मानद तावद युष्मास्व अपापेषु परचरिष्यति पातकम ॥ 38 ॥

  39. न स युक्तॊ ऽनयथा जेतुम ऋते वृद्धेन माधव इत्य अब्रवीत सदा मां हि विदुरः सत्यदर्शनः ॥ 39 ॥

  40. तत सर्वम अद्य जानामि वयवसायं दुरात्मनः यद उक्तं वचनं तेन विदुरेण महात्मना ॥ 40 ॥

  41. यॊ हि शरुत्वा वचः पथ्यं जामदग्न्याद यथातथम अवामन्यत दुर्बुद्धिर धरुवं नाश मुखे सथितः ॥ 41 ॥

  42. उक्तं हि बहुभिः सिद्धैर जातमात्रे सुयॊधने एनं पराप्य दुरात्मानं कषयं कषत्रं गमिष्यति ॥ 42 ॥

  43. तद इदं वचनं तेषां निरुक्तं वै जनार्दन कषयं याता हि राजानॊ दुर्यॊधनकृते भृशम ॥ 43 ॥

  44. सॊ ऽदय सर्वान रणे यॊधान निहनिष्यामि माधव कषत्रियेषु हतेष्व आशु शून्ये च शिबिरे कृते ॥ 44 ॥

  45. वधाय चात्मनॊ ऽसमाभिः संयुगं रॊचयिष्यति तद अन्तं हि भवेद वैरम अनुमानेन माधव ॥ 45 ॥

  46. एवं पश्यामि वार्ष्णेय चिन्तयन परज्ञया सवया विदुरस्य च वाक्येन चेष्टया च दुरात्मनः ॥ 46 ॥

  47. संयाहि भरतीं वीर यावद्धन्मि शितैः शरैः दुर्यॊधनं दुरात्मानं वाहिनीं चास्य संयुगे ॥ 47 ॥

  48. कषेमम अद्य करिष्यामि धर्मराजस्य माधव हत्वैतद दुर्बलं सैन्यं धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥ 48 ॥

  49. [स] अभीशु हस्तॊ दाशार्हस तथॊक्तः सव्यसाचिना तद बलौघम अमित्राणाम अभीतः पराविशद रणे ॥ 49 ॥

  50. शरासनवरं घॊरं शक्तिकण्टक संवृतम गदापरिघपन्थानं रथनागमहाद्रुमम ॥ 50 ॥

  51. हयपत्तिलताकीर्णं गाहमानॊ महायशाः वयच्चरत तत्र गॊविन्दॊ रथेनातिपताकिना ॥ 51 ॥

  52. ते हयाः पाण्डुरा राजन वहन्तॊ ऽरजुनम आहवे दिष्कु सर्वास्व अदृश्यन्त दाशार्हेण परचॊदिताः ॥ 52 ॥

  53. ततः परायाद रथेनाजौ सव्यसाची परंतपः किरञ शरशतांस तीक्ष्णान वारिधारा इवाम्बुदः ॥ 53 ॥

  54. परादुरासीन महाञ शब्दः शराणां नतपर्वणाम इषुभिश छाद्यमानानां समरे सव्यसाचिना ॥ 54 ॥

  55. असज्जन्तस तनुत्रेषु शरौघाः परापतन भुवि इन्द्राशनिसमस्पर्शा गाण्डीवप्रेषिताः शराः ॥ 55 ॥

  56. नरान नागान समाहत्य हयांश चापि विशां पते अपतन्त रणे बाणाः पतंगा इव घॊषिणः ॥ 56 ॥

  57. आसीत सर्वम अवच्छन्नं गाण्डीवप्रेषितैः शरैः न पराज्ञायन्त समरे दिशॊ वा परदिशॊ ऽपि वा ॥ 57 ॥

  58. सर्वम आसीज जगत पूर्णं पार्थ नामाङ्कितैः शरैः रुक्मपुङ्खैस तैलधौतैः कर्मार परिमार्जितैः ॥ 58 ॥

  59. ते दह्यमानाः पार्थेन पावकेनेव कुञ्जराः समासीदन्त कौरव्या वध्यमानाः शितैः शरैः ॥ 59 ॥

  60. शरचाप धरः पार्थः परज्वजन्न इव भारत ददाह समरे यॊधान कक्षम अग्निर इव जवलन ॥ 60 ॥

  61. यथा वनान्ते वनपैर विसृष्टः; कक्षं दहेत कृष्ण गतिः सघॊषः भूरि दरुमं शुष्कलता वितानं; भृशं समृद्धॊ जवलनः परतापी ॥ 61 ॥

  62. एवं स नाराचगणप्रतापी; शरार्चिर उच्चावचतिग्मतेजाः ददाह सर्वां तव पुत्र सेनाम; अमृष्यमाणस तरसा तरस्वी ॥ 62 ॥

  63. तस्येषवः पराणहराः सुमुक्ता; नासज्जन वै वर्मसु रुक्मपुङ्खाः न च दवितीयं परमुमॊच बाणं; नरे हये वा परमद्विपे वा ॥ 63 ॥

  64. अनेकरूपाकृतिभिर हि बाणैर; महारथानीकम अनुप्रविश्य स एव एकस तव पुत्र सेनां; जघान दैत्यान इव वज्रपाणिः ॥ 64 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 24

Previous: अध्याय 22