धर्मDharmic Data

द्रोणपर्व · Drona Parva

अध्याय 87

  1. [स] धर्मराजस्य तद वाक्यं निशम्य शिनिपुंगवः पार्थाच च भयम आशङ्कन परित्यागान महीपतेः ॥ 1 ॥

  2. अपवादं हय आत्मनश च लॊकाद रक्षन विशेषतः न मां भीत इति बरूयुर आयान्तं फल्गुनं परति ॥ 2 ॥

  3. निश्चित्य बहुधैवं स सात्यकिर युद्धदुर्मदः धर्मराजम इदं वाक्यम अब्रवीत पुरुषर्षभ ॥ 3 ॥

  4. कृतां चेन मन्यसे रक्षां सवस्ति ते ऽसतु विशां पते अनुयास्यामि बीभत्सुं करिष्ये वचनं तव ॥ 4 ॥

  5. न हि मे पाण्डवात कश चित तरिषु लॊकेषु विद्यते यॊ वै परियतरॊ राजन सत्यम एतद बरवीमि ते ॥ 5 ॥

  6. तस्याहं पदवीं यास्ये संदेशात तव मानद तवत्कृते न च मे किं चिद अकर्तव्यं कथं चन ॥ 6 ॥

  7. यथा हि मे गुरॊर वाक्यं विशिष्टं दविपदां वर तथा तवापि वचनं विशिष्टतरम एव मे ॥ 7 ॥

  8. परिये हि तव वर्तेते भरातरौ कृष्ण पाण्डवौ तयॊः परिये सथितं चैव विद्धि मां राजपुंगव ॥ 8 ॥

  9. तवाज्ञां शिरसा गृह्य पाण्डवार्थम अहं परभॊ भित्त्वेदं दुर्भिदं सैन्यं परयास्ये नरसत्तम ॥ 9 ॥

  10. दरॊणानीकं विशाम्य एष करुद्धॊ झष इवार्णवम तत्र यास्यामि यत्रासौ राजन राजा जयद्रथः ॥ 10 ॥

  11. यत्र सेनां समाश्रित्य भीतस तिष्ठति पाण्डवात गुप्तौ रथवरश्रेष्ठैर दरौणिकर्ण कृपादिभिः ॥ 11 ॥

  12. इतस तरियॊजनं मन्ये तम अध्वानं विशां पते यत्र तिष्ठति पार्थॊ ऽसौ जयद्रथवधॊद्यतः ॥ 12 ॥

  13. तरियॊजनगतस्यापि तस्य यास्याम्य अहं पदम आसैन्धव वधाद राजन सुदृढेनान्तर आत्मना ॥ 13 ॥

  14. अनादिष्टस तु गुरुणा कॊ नु युध्येत मानवः आदिष्टस तु तवया राजन कॊ नु युध्येत मादृशः अभिजानामि तं देशं यत्र यास्याम्य अहं परभॊ ॥ 14 ॥

  15. हुड शक्तिगडा परासखड्गचर्मर्ष्टि तॊमरम इष्वस्त्रवरसंबाधं कषॊभयिष्ये बलार्णवम ॥ 15 ॥

  16. यद एतत कुञ्जरानीकं साहस्रम अनुपश्यसि कुलम अञ्जनकं नाम यत्रैते वीर्यशालिनः ॥ 16 ॥

  17. आस्थिता बहुभिर मलेच्छैर युद्धशौण्डैः परहारिभिः नागा मेघनिभा राजन कषरन्त इव तॊयदाः ॥ 17 ॥

  18. नैते जातु निवर्तेरन परेषिता हस्तिसादिभिः अन्यत्र हि वधाद एषां नास्ति राजन पराजयः ॥ 18 ॥

  19. अथ यान रथिनॊ राजन समन्ताद अनुपश्यसि एते रुक्मरथा नाम राजपुत्रा महारथाः ॥ 19 ॥

  20. रथेष्व अस्त्रेषु निपुणा नागेषु च विशां पते धनुर्वेदे गताः पारं मुष्टियुद्धे च कॊविदाः ॥ 20 ॥

  21. गदायुद्धविशेषज्ञा नियुद्ध कुशलास तथा खड्गप्रहरणे युक्ताः संपाते चासि चर्मणॊः ॥ 21 ॥

  22. शूराश च कृतविद्याश च सपर्धन्ते च परस्परम नित्यं च समरे राजन विजिगीषन्ति मानवान ॥ 22 ॥

  23. कर्णेन विजिता राजन दुःशासनम अनुव्रताः एतांस तु वासुदेवॊ ऽपि रथॊदारान परशंसति ॥ 23 ॥

  24. सततं परियकामाश च कर्णस्यैते वशे सथिताः तस्यैव वचनाद राजन निवृत्ताः शवेतवाहनात ॥ 24 ॥

  25. ते न कषता न च शरान्ता दृढावरणकार्मुकाः मदर्थं विष्ठिता नूनं धार्तराष्ट्रस्य शासनात ॥ 25 ॥

  26. एतान परमर्थ्य संग्रामे परियार्थं तव कौरव परयास्यामि ततः पश्चात पदवीं सव्यसाचिनः ॥ 26 ॥

  27. यांस तव एतान अपरान राजन नागान सप्तशतानि च परेक्षसे वर्म संछन्नान किरातैः समधिष्ठितान ॥ 27 ॥

  28. किरात राजॊ यान परादाद गृहीतः सव्यसाचिना सवलंकृतांस तथा परेष्यान इच्छञ जीवितम आत्मनः ॥ 28 ॥

  29. आसन्न एते पुरा राजंस तव कर्म करा दृढम तवाम एवाद्य युयुत्सन्ते पश्य कालस्य पर्ययम ॥ 29 ॥

  30. तेषाम एते महामात्राः किराता युद्धदुर्मदाः हस्तिशिक्षाविदश चैव सर्वे चैवाग्नियॊनयः ॥ 30 ॥

  31. एते विनिर्जिताः सर्वे संग्रामे सव्यसाचिना मदर्थम अद्य संयत्ता दुर्यॊधन वशानुगाः ॥ 31 ॥

  32. एतान भित्त्वा शरै राजन किरातान युद्धदुर्मदान सैन्धवस्य वधे युक्तम अनुयास्यामि पाण्डवम ॥ 32 ॥

  33. ये तव एते सुमहानागा अञ्जनस्य कुलॊद्भवाः कर्कशाश च विनीताश च परभिन्नकरटा मुखाः ॥ 33 ॥

  34. जाम्बूनदमयैः सर्वैर वर्मभिः सुविभूषिताः लब्धलक्ष्म्या रणे राजन्न ऐरावण समा युधि ॥ 34 ॥

  35. उत्तरात पर्वताद एते तीक्ष्णैर दस्युभिर आस्थिताः कर्कशैः परवरैर यॊधैः कार्ष्णायस तनुच छदैः ॥ 35 ॥

  36. सन्ति गॊयॊनयश चात्र सन्ति वानरयॊनयः अनेकयॊनयश चान्ये तथा मानुषयॊनयः ॥ 36 ॥

  37. अनीकम असताम एतद धूमवर्णम उदीर्यते मलेच्छानां पापकर्तॄणां हिमवद दुर्गवासिनाम ॥ 37 ॥

  38. एतद दुर्यॊधनॊ लब्ध्वा समग्रं नागमण्डलम कृपं च सौमदत्तिं च दरॊणं च रथिनां वरम ॥ 38 ॥

  39. सिन्धुराजं तथा कर्णम अवमन्यत पाण्डवान कृतार्थम अथ चात्मानं मन्यते कालचॊदितः ॥ 39 ॥

  40. ते च सर्वे ऽनुसंप्राप्ता मम नाराचगॊचरम न विमॊक्ष्यन्ति कौन्तेय यद्य अपि सयुर मनॊजवाः ॥ 40 ॥

  41. तेन संभाविता नित्यं परवीर्यॊपजीविना विनाशम उपयास्यन्ति मच्छरौघनिपीडिताः ॥ 41 ॥

  42. ये तव एते रथिनॊ राजन दृश्यन्ते काञ्चनध्वजाः एते दुर्वारणा नाम काम्बॊजा यदि ते शरुताः ॥ 42 ॥

  43. शूराश च कृतविद्याश च धनुर्वेदे च निष्ठिताः संहताश च भृशं हय एते अन्यॊन्यस्य हितैषिणः ॥ 43 ॥

  44. अक्षौहिण्यश च संरब्धा धार्तराष्ट्रस्य भारत यत्ता मदर्थं तिष्ठन्ति कुरुवीराभिरक्षिताः ॥ 44 ॥

  45. अप्रमत्ता महाराज माम एव परत्युपस्थिताः तांस तव अहं परमथिष्यामि तृणानीव हुताशनः ॥ 45 ॥

  46. तस्मात सर्वान उपासङ्गान सर्वॊपकरणानि च रथे कुर्वन्तु मे राजन यथावद रथकल्पकाः ॥ 46 ॥

  47. अस्मिंस तु खलु संग्रामे गराह्यं विविधम आयुधम यथॊपदिष्टम आचार्यैः कार्यः पञ्च गुणॊ रथः ॥ 47 ॥

  48. काम्बॊजैर हि समेष्यामि करुद्धैर आशीविषॊपमैः नानाशस्त्रसमावापैर विविधायुधयॊधिभिः ॥ 48 ॥

  49. किरातैश च समेष्यामि विषकल्पैः परहारिभिः लालितैः सततं राज्ञा दुर्यॊधन हितैषिभिः ॥ 49 ॥

  50. शकैश चापि समेष्यामि शक्रतुल्यपराक्रमैः अग्निकल्पैर दुराधर्षैः परदीप्तैर इव पावकैः ॥ 50 ॥

  51. तथान्यैर विविधैर यॊधैः कालकल्पैर दुरासदैः समेष्यामि रणे राजन बहुभिर युद्धदुर्मदैः ॥ 51 ॥

  52. तस्माद वै वाजिनॊ मुख्या विश्रान्ताः शुभलक्षणाः उपावृत्ताश च पीताश च पुनर युज्यन्तु मे रथे ॥ 52 ॥

  53. तस्य सर्वान उपासङ्गान सर्वॊपकरणानि च रथे परास्थापयद राजा शस्त्राणि विविधानि च ॥ 53 ॥

  54. ततस तान सर्वतॊ मुक्त्वा सदश्वांश चतुरॊ जनाः रसवत पाययाम आसुः पानं मदसमीरिणम ॥ 54 ॥

  55. पीतॊपवृत्तान सनातांश च जग्धान्नान समलंकृतान विनीतशल्यांस तुरगांश चतुरॊ हेममालिनः ॥ 55 ॥

  56. तान यत्तान रुक्मवर्णाभान विनीताञ शीघ्रगामिनः संहृष्टमनसॊ ऽवयग्रान विधिवत कल्पिते रथे ॥ 56 ॥

  57. महाध्वजेन सिंहेन हेमकेसर मालिना संवृते केतनैर हेमैर मणिविद्रुम चित्रितैः पाण्डुराभ्रप्रकाशाभिः पताकाभिर अलंकृते ॥ 57 ॥

  58. हेमदण्डॊच्छ्रितच छत्रे बहु शस्त परिच्छदे यॊजयाम आस विधिवद धेमभाण्ड विभूषितान ॥ 58 ॥

  59. दारुकस्यानुजॊ भराता सूतस तस्य परियः सखा नयवेदयद रथं युक्तं वासवस्येव मातलिः ॥ 59 ॥

  60. ततः सनातः शुचिर भूत्वा कृतकौतुक मङ्गलः सनतकानां सहस्रस्य सवर्णनिष्कान अदापयत आशीर्वादैः परिष्वक्तः सात्यकिः शरीमतां वरः ॥ 60 ॥

  61. ततः स मधुपर्कार्हः पीत्वा कैलावतं मधु लॊहिताक्षॊ बभौ तत्र मदविह्वल लॊचनः ॥ 61 ॥

  62. आलभ्य वीर कांस्यं च हर्षेण महतान्वितः दविगुणीकृततेजा हि परज्वलन्न इव पावकः उत्सङ्गे धनुर आदाय स शरं रथिनां वरः ॥ 62 ॥

  63. कृतस्वस्त्ययनॊ विप्रैः कवची समलंकृतः लाजैर गन्धैस तथा माल्यैः कन्याभिश चाभिनन्दितः ॥ 63 ॥

  64. युधिष्ठिरस्य चरणाव अभिवाद्य कृताञ्जलिः तेन मूर्धन्य उपाघ्रात आरुरॊह महारथम ॥ 64 ॥

  65. ततस ते वाजिनॊ हृष्टाः सुपुष्टा वातरंहसः अजय्या जैत्रम ऊहुस तं विकुर्वन्तः सम सैन्धवाः ॥ 65 ॥

  66. अथ हर्षपरीताङ्गः सात्यकिर भीमम अब्रवीत तवं भीम रक्ष राजानम एतत कार्यतमं हि ते ॥ 66 ॥

  67. अहं भित्त्वा परवेक्ष्यामि कालपक्वम इदं बलम आयत्यां च तदात्वे च शरेयॊ राज्ञॊ ऽभिरक्षणम ॥ 67 ॥

  68. जानीषे मम वीर्यं तवं तव चाहम अरिंदम तस्माद भीम निवर्तस्व मम चेद इच्छसि परियम ॥ 68 ॥

  69. तथॊक्तः सात्यकिं पराह वरज तवं कार्यसिद्धये अहं राज्ञः करिष्यामि रक्षां पुरुषसत्तम ॥ 69 ॥

  70. एवम उक्तः परत्युवाच भीमसेनं स माधवः गच्छ गच्छ दरुतं पार्थ धरुवॊ ऽदय विजयॊ मम ॥ 70 ॥

  71. यन मे सनिग्धॊ ऽनुरक्तश च तवम अद्य वशगः सथितः निमित्तानि च धन्यानि यथा भीमवदन्ति मे ॥ 71 ॥

  72. निहते सैन्धवे पापे पाण्डवेन महात्मना परिष्वजिष्ये राजानं धर्मात्मानं न संशयः ॥ 72 ॥

  73. एतावद उक्त्वा भीमं तु विसृज्य च महामनाः संप्रैक्षत तावकं सैन्यं वयाघॊर मृगगणान इव ॥ 73 ॥

  74. तं दृष्ट्वा परविविक्षन्तं सैन्यं तव जनाधिप भूय एवाभवन मूढं सुभृशं चाप्य अकम्पत ॥ 74 ॥

  75. ततः परयातः सहसा सैन्यं तव स सात्यकिः दिदृक्षुर अर्जुनं राजन धर्मराजस्य शासनात ॥ 75 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 88

Previous: अध्याय 86