[स] ततॊ वयूढेष्व अनीकेषु समुत्क्रुष्टेषु मारिष ताड्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेषु नदत्सु च ॥ 1 ॥
अनीकानां च संह्रादे वादित्राणां च निस्वने परध्मापितेषु शङ्खेषु संनादे लॊमहर्षणे ॥ 2 ॥
अभिहारयत्सु शनकैर भरतेषु युयुत्सुषु रौद्रे मुहूर्ते संप्राप्ते सव्यसाची वयदृश्यत ॥ 3 ॥
वडानां वायसानां च पुरस्तात सव्यसाचिनः बहुलानि सहस्राणि पराक्रीडंस तत्र भारत ॥ 4 ॥
बृगाश च घॊरसंनादाः शिवाश चाशिव दर्शनाः दक्षिणेन परयातानाम अस्माकं पराणदंस तथा ॥ 5 ॥
स निर्घाता जवलन्त्यश च पेतुर उल्काः समन्ततः चचाल च महीकृत्स्ना भये घॊरे समुत्थिते ॥ 6 ॥
विष्वग वाताः स निर्घाता रूक्षाः शर्कर वर्षिणः वव्युर आयाति कौनेये संग्रामे समुपस्थिते ॥ 7 ॥
नाकुलिस तु शतानीकॊ धृष्टद्युम्नश च पार्षतः पाण्डवानाम अनीकानि पराज्ञौ तौ वयूहतुस तदा ॥ 8 ॥
ततॊ रथसहस्रेण दविरदानां शतेन च तरिभिर अश्वसहस्रैश च पदातीनां शतैः शरैः ॥ 9 ॥
अध्यर्धमात्रे धनुषां सहस्रे तनयस तव अग्रतः सर्वसैन्यानां सथित्वा दुर्मर्षणॊ ऽबरवीत ॥ 10 ॥
अद्य गाण्डीवधन्वानं तपन्तं युद्धदुर्मदम अहम आवारयिष्यामि वेलेव मकरालयम ॥ 11 ॥
अद्य पश्यन्तु संग्रामे धनंजयम अमर्षणम विषक्तं मयि दुर्धर्षम अश्मकूटम इवाश्मनि ॥ 12 ॥
एवं बरुवन महाराज महात्मा स महामतिः महेष्वासैर वृतॊ राजन महेष्वासॊ वयवस्थितः ॥ 13 ॥
ततॊ ऽनतक इव करुद्धः स वर्ज इव वासवः दण्डपाणिर इवासह्यॊ मृत्युः कालेन चॊदितः ॥ 14 ॥
शूलपाणिर इवाक्षॊभ्यॊ वरुणः पाशवान इव युगान्ताग्निर इवार्चिष्मान परधक्ष्यन वै पुनः परजाः ॥ 15 ॥
करॊधामर्षबलॊद्धूतॊ निवातकवचान्तकः जयॊ जेता सथितः सत्ये पारयिष्यन महाव्रतम ॥ 16 ॥
आमुक्तकवचः खड्गी जाम्बूनदकिरीटभृत शुभ्र वर्माम्बर धरः सवङ्गदी चारुकुण्डली ॥ 17 ॥
रथप्रवरम आस्थाय नरॊ नारायणानुगः विधुन्वन गाण्डिवं संख्ये बभौ सूर्य इवॊदितः ॥ 18 ॥
सॊ ऽगरानीकस्य महत इषुपाते धनंजयः वयवस्थाप्य रथं सज्जं शङ्खं दध्मौ परतापवान ॥ 19 ॥
अथ कृष्णॊ ऽपय असंभ्रान्तः पार्थेन सह मारिष पराध्मापयत पाञ्चजन्यं शङ्खप्रवरम ओजसा ॥ 20 ॥
तयॊः शङ्खप्रणादेन तव सैन्ये विशां पते आसन संहृष्टरॊमाणः कम्पिता गतचेतसः ॥ 21 ॥
यथा तरसन्ति भूतानि सर्वाण्य अशनिनिस्वनात तथा शङ्खप्रणादेन वित्रेसुस तव सैनिकाः ॥ 22 ॥
परसुस्रुवुः शकृन मूत्रं वाहनानि च सर्वशः एवं स वाहनं सर्वम आविग्नम अभवद बलम ॥ 23 ॥
वयषीदन्त नरा राजञ शङ्खशब्देन मारिष विसंज्ञाश चाभवन के चित के चिद राजन वितत्रसुः ॥ 24 ॥
ततः कपिर्महा नादं सह भूतैर धवजालयैः अकरॊद वयादितास्यश च भीषयंस तव सैनिकान ॥ 25 ॥
तथ शङ्खाश च भेर्यश च मृदङ्गाश चानकैः सह पुनर एवाभ्यहन्यन्त तव सैन्यप्रहर्षणाः ॥ 26 ॥
नाना वादित्रसंह्रादैः कष्वेडितास्फॊटिताकुलैः सिंहनादैः स वादित्रैः समाहूतैर महारथैः ॥ 27 ॥
तस्मिन सुतुमुले शब्दे भीरूणां भयवर्धने अतीव हृष्टॊ दाशार्हम अब्रवीत पाकशासनिः ॥ 28 ॥
चॊदयाश्वान हृषीकेश यत्र दुर्मर्षणः सथितः एतद भित्त्वा गजानीकं परवेक्ष्याम्य अरिवाहिनीम ॥ 29 ॥
एवम उक्तॊ महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना अचॊदयद धयांस तत्र यत्र दुर्मर्षणः सथितः ॥ 30 ॥
स संप्रहारस तुमुलः संप्रवृत्तः सुदारुणः एकस्य च बहूनां च रथनागनरक्षयः ॥ 31 ॥
ततः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान परान अवाकिरत पार्थः पर्वतान इव नीरदः ॥ 32 ॥
ते चापि रथिनः सर्वे तवरिताः कृतहस्तवत अवाकिरन बाणजालैस ततः कृष्ण धनंजयौ ॥ 33 ॥
ततः करुद्धॊ महाबाहुर वार्यमाणः परैर युधि शिरांसि रथिनां पार्थः कायेभ्यॊ ऽपाहरच छरैः ॥ 34 ॥
उद्भ्रान्तनयनैर वक्त्रैः संदष्टौष्ठ पुटैः शुभैः सकुण्डलशिरस तराणैर वसुधासमकीर्यत ॥ 35 ॥
पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः विनिकीर्णानि यॊधानां वदनानि चकाशिरे ॥ 36 ॥
तपनीयविचित्राणि सिक्तानि रुधिरेण च अदृश्यन्त यथा राजन मेघसंघाः स विद्युतः ॥ 37 ॥
शिरसां पततां राजञ शब्दॊ ऽभूत पृथिवीतले कालेन परिपक्वानां तालानां पतताम इव ॥ 38 ॥
ततः कबन्धः कश चित तु धनुर आलम्ब्य तिष्ठति कश चित खड्गं विनिष्कृष्य भुजेनॊद्यम्य तिष्ठति ॥ 39 ॥
नानानन्त शिरांस्य उर्व्यां पतितानि नरर्षभाः अमृष्यमाणाः कौन्तेयं संग्रामे जय गृद्धिनः ॥ 40 ॥
हयानाम उत्तमाङ्गैश च हस्तिहस्तैश च मेदिनी बाहुभिश च शिरॊभिश च वीराणां समकीर्यत ॥ 41 ॥
अयं पार्थः कुतः पार्थ एष पार्थ इति परभॊ तव सैन्येषु यॊधानां पार्थ भूतम इवाभवत ॥ 42 ॥
अन्यॊन्यम अपि चाजघ्नुर आत्मानम अपि चापरे पार्थ भूतम अमन्यन्त जगत कालेन मॊहिताः ॥ 43 ॥
निष्टनन्तः स रुधिरा विसंज्ञा गाढवेदनाः शयाना बहवॊ वीराः कीर्तयन्तः सुहृज्जनम ॥ 44 ॥
स भिण्डिपालाः स परासाः स शक्त्यृष्टि परश्वधाः स निर्यूहाः सनिस्त्रिंशाः स शरासनतॊमराः ॥ 45 ॥
स बाणवर्माभरणाः सगदाः साङ्गदा रणे महाभुजग संकाशा बाहवः परिघॊपमाः ॥ 46 ॥
उद्वेष्टन्ति विचेष्टन्ति संवेष्टन्ति च सर्वशः वेगं कुर्वन्ति संरब्धा निकृत्ताः परमेषुभिः ॥ 47 ॥
यॊ यः सम समरे पार्थं परतिसंरभते नरः तस्य तस्याङ्कतॊ बाणः शरीरम उपसर्पति ॥ 48 ॥
नृत्यतॊ रथमार्गेषु धनुर वयायच्छतस तथा न कश चित तत्र पार्थस्य ददर्शान्तरम अण्व अपि ॥ 49 ॥
यत तस्य घटमानस्य कषिप्रं विक्षिपतः शरान लाघवात पाण्डुपुत्रस्य वयस्मयन्त परे जनाः ॥ 50 ॥
हस्तिनं हस्तियन्तारम अश्वम आश्विकम एव च अभिनत फल्गुनॊ बाणै रथिनं च स सारथिम ॥ 51 ॥
आवर्तमानम आवृत्तं युध्यमानं च पाण्डवः परमुखे तिष्ठमानं च न कं चिन न निहन्ति सः ॥ 52 ॥
यथॊदयन वै गगने सूर्यॊ हन्ति महत तमः तथार्जुनॊ गजानीकम अवधीत कङ्कपत्रिभिः ॥ 53 ॥
हस्तिभिः पतितैर भिन्नैस तव सैन्यम अदृश्यत अन्तकाले यथा भूमिर विनिकीर्णैर महीधरैः ॥ 54 ॥
यथा मध्यं दिने सूर्यॊ दुष्प्रेक्ष्यः पराणिभिः सदा तथा धनंजयः करुद्धॊ दुष्प्रेक्ष्यॊ युधि शत्रुभिः ॥ 55 ॥
तत तथा तव पुत्रस्य सैन्यं युधि परंतप परभग्नं दरुतम आविग्नम अतीव शरपीडितम ॥ 56 ॥
मारुतेनेव महता मेघानीकं विधूयता परकाल्यमानं तत सैन्यं नाशकत परतिवीक्षितुम ॥ 57 ॥
परतॊदैश चापकॊटीभिर हुंकारैः साधुव आहितैः कशा पार्ष्ण्यभिघातैश च वाग्भिर उग्राभिर एव च ॥ 58 ॥
चॊदयन्तॊ हयांस तूर्णं पलायन्ते सम तावकाः सादिनॊ रथिनश चैव पत्तयश चार्जुनार्दिताः ॥ 59 ॥
पार्ष्ण्यङ्गुण्ठाङ्कुशैर नागांश चॊदयन्तस तथापरे शरैः संमॊहिताश चान्ये तम एवाभिमुखा ययौ तव यॊधा हतॊत्साहा विभ्रान्त मनसस तदा ॥ 60 ॥
द्रोणपर्व · Drona Parva
अध्याय 64
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 65