धर्मDharmic Data

द्रोणपर्व · Drona Parva

अध्याय 57

  1. [स] कुन्तीपुत्रस तु तं मन्त्रं समरन्न एव धनंजयः परतिज्ञाम आत्मनॊ रक्षन मुमॊहाचिन्त्य विक्रमः ॥ 1 ॥

  2. तं तु शॊकेन संतप्तं सवप्ने कपिवरध्वजम आससाद महातेजा धयायन्तं गरुड धवजः ॥ 2 ॥

  3. परत्युत्थानं तु कृष्णस्य सर्वावस्थं धनंजयः नालॊपयत धर्मात्मा भक्त्या परेम्णा च सर्वदा ॥ 3 ॥

  4. परत्युत्थाय च गॊविन्दं स तस्माय आसनं ददौ न चासने सवयं बुद्धिं बीभत्सुर वयदधात तदा ॥ 4 ॥

  5. ततः कृष्णॊ महातेजा जानन पार्थस्य निश्चयम कुन्तीपुत्रम इदं वाक्यम आसीनः सथितम अब्रवीत ॥ 5 ॥

  6. मा विषादे मनः पार्थ कृथाः कालॊ हि दुर्जयः कालः सर्वाणि भूतानि नियच्छति परे विधौ ॥ 6 ॥

  7. किमर्थं च विषादस ते तद बरूहि वदतां वर न शॊचितव्यं विदुषा शॊकः कार्यविनाशनः ॥ 7 ॥

  8. शॊचन नन्दयते शत्रून कर्शयत्य अपि बान्धवान कशीयते च नरस तस्मान न तवं शॊचितुम अर्हसि ॥ 8 ॥

  9. इत्य उक्तॊ वासुदेवेन बीभत्सुर अपराजितः आबभाषे तदा विद्वान इदं वचनम अर्थवत ॥ 9 ॥

  10. मया परतिज्ञा महती जयद्रथवधे कृता शवॊ ऽसमि हन्ता दुरात्मानं पुत्रघ्नम इति केशव ॥ 10 ॥

  11. मत्प्रतिज्ञाविघातार्थं धार्तराष्ट्रैः किलाच्युत पृष्ठतः सैन्धवः कार्यः सर्वैर गुप्तॊ महारथैः ॥ 11 ॥

  12. दश चैका च ताः कृष्ण अक्षौहिण्यः सुदुर्जयाः परतिज्ञायां च हीनायां कथं जीवेत मद्विधः ॥ 12 ॥

  13. दुःखॊपायस्य मे वीर विकाङ्क्षा परिवर्तते दरुतं च याति सविता तत एतद बरवीम्य अहम ॥ 13 ॥

  14. शॊकस्थानं तु तच छरुत्वा पार्थस्य दविज केतनः संस्पृश्याम्भस ततः कृष्णः पराङ्मुखः समवस्थितः ॥ 14 ॥

  15. इदं वाक्यं महातेजा बभाषे पुष्करेक्षणः हितार्थं पाण्डुपुत्रस्य सैन्धवस्य वधे वृतः ॥ 15 ॥

  16. पार्थ पाशुपतं नाम परमास्त्रं सनातनम येन सर्वान मृधे दैत्याञ जघ्ने देवॊ महेश्वरः ॥ 16 ॥

  17. यदि तद विदितं ते ऽदय शवॊ हन्तासि जयद्रथम अथ जञातुं परपद्यस्व मनसा वृषभध्वजम ॥ 17 ॥

  18. तं देवं मनसा धयायञ जॊषम आस्स्व धनंजय ततस तस्य परसादात तवं भक्तः पराप्स्यसि तन महत ॥ 18 ॥

  19. ततः कृष्ण वचः शरुत्वा संस्पृश्याम्भॊ धनंजयः भूमाव आसीन एकाग्रॊ जगाम मनसा भवम ॥ 19 ॥

  20. ततः परणिहिते बराह्मे मुहूर्ते शुभलक्षणे आत्मानम अर्जुनॊ ऽपश्यद गगने सह केशवम ॥ 20 ॥

  21. जयॊतिर्भिश च समाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम वायुवेगगतिः पार्थः खं भेजे सह केशवः ॥ 21 ॥

  22. केशवेन गृहीतः स दक्षिणे विभुना भुजे परेक्षमाणॊ बहून भावाञ जगामाद्भुत दर्शनान ॥ 22 ॥

  23. उदीच्यां दिशि धर्मात्मा सॊ ऽपश्यच छवेत पर्वतम कुबेरस्य विहारे च नलिनीं पद्मभूषिताम ॥ 23 ॥

  24. सरिच्छ्रेष्ठां च तां गङ्गां वीक्षमाणॊ बहूदकाम सदा पुष्पफलैर वृक्षैर उपेतां सफटिकॊपलाम ॥ 24 ॥

  25. सिंहव्याघ्र समाकीर्णां नानामृगगणाकुलाम पुण्याश्रमवतीं रम्यां नानामृगगणाकुलाम ॥ 25 ॥

  26. मन्दरस्य परदेशांश च किंनरॊद्गीत नादितान हेमरूप्यमयैः शृङ्गैर नानौषधि विदीपितान तथा मन्दारवृक्षैश च पुष्पितैर उपशॊभितान ॥ 26 ॥

  27. सनिग्धाञ जनचयाकारं संप्राप्तः कालपर्वतम पुण्यं हिमवतः पादं मणिमन्तं च पर्वतम बरह्म तुङ्गं नदीश चान्यास तथा जनपदान अपि ॥ 27 ॥

  28. सुशृङ्गं शतशृङ्गं च शर्याति वनम एव च पुण्यम अश्वशिरः सथानं सथानम आर्थर्वणस्य च ॥ 28 ॥

  29. वृषदंशं च शैलेन्द्रं महामन्दरम एव च अप्सरॊभिः समाकीर्णं किंनरैश चॊपशॊभितम ॥ 29 ॥

  30. तांश च शैलान वरजन पार्थः परेक्षते सह केशवः शुभैः परस्रवणैर जुष्टान हेमधातुविभूषितान ॥ 30 ॥

  31. चन्द्ररश्मिप्रकाशाङ्गीं पृथिवीं पुरमालिनीम समुद्रांश चाद्भुताकारान अपश्यद बहुलाकरान ॥ 31 ॥

  32. वियद दयां पृथिवीं चैव पश्यन विष्णुपदे वरजन विस्मितः सह कृष्णेन कषिप्तॊ बाण इवात्यगात ॥ 32 ॥

  33. गरहनक्षत्रसॊमानां सूर्याग्न्यॊश च समत्विषम अपश्यत तदा पार्थॊ जवलन्तम इव पर्वतम ॥ 33 ॥

  34. समासाद्य तु तं शैलं शैलाग्रे समवस्थितम तपॊनित्यं महात्मानम अपश्यद वृषभध्वजम ॥ 34 ॥

  35. सहस्रम इव सूर्याणां दीप्यमानं सवतेजसा शूलिनं जटिलं गौरं वल्कलाजिनवाससम ॥ 35 ॥

  36. नयानाम्नां सहस्रैश च विचित्राङ्गं महौजसम पार्तव्या सहितं देवं भूतसंघैश च भास्वरैः ॥ 36 ॥

  37. गीतवादित्रसंह्रादैस ताललास्य समन्वितम वल्गितास्फॊटितॊत्क्रुष्टैः पुण्यगन्धैश च सेवितम ॥ 37 ॥

  38. सतूयमानं सतवैर दिव्यैर मुनिभिर बरह्मवादिभिः गॊप्तारं सर्वभूतानाम इष्वास धरम अच्युतम ॥ 38 ॥

  39. वासुदेवस तु तं दृष्ट्वा जगाम शिरसा कषितिम पार्थेन सहधर्मात्मा गृणन बरह्म सनातनम ॥ 39 ॥

  40. लॊकादिं विश्वकर्माणम अजम ईशानम अव्ययम मनसः परमां यॊनिं खं वायुं जयॊतिषां निधिम ॥ 40 ॥

  41. सरष्टारं वारिधाराणां भुवश च परकृतिं पराम देवदानव यक्षाणां मानवानां च साधनम ॥ 41 ॥

  42. यॊगिनां परमं बरह्म वयक्तं बरह्मविदां निधिम चराचरस्य सरष्टारं परतिहर्तारम एव च ॥ 42 ॥

  43. कालकॊपं महात्मानं शक्र सूर्यगुणॊदयम अवन्दत तदा कृष्णॊ वाङ्मनॊबुद्धिकर्मभिः ॥ 43 ॥

  44. यं परपश्यन्ति विद्वांसः सूक्ष्माध्यात्म पदैषिणः तम अजं कारणात्मानं जग्मतुः शरणं भवम ॥ 44 ॥

  45. अर्जुनश चापि तं देवं भूयॊ भूयॊ ऽभयवन्दत जञात्वैकं भूतभव्यादिं सर्वभूतभवॊद्भवम ॥ 45 ॥

  46. ततस ताव आगतौ शर्वः परॊवाच परहसन्न इव सवागतं वां नरश्रेष्ठाव उत्तिष्ठेतां गतक्लमौ किं च वाम ईप्सितं वीरौ मनसः कषिप्रम उच्यताम ॥ 46 ॥

  47. येन कार्येण संप्राप्तौ युवां तत साधयामि वाम वरियताम आत्मनः शरेयस तत सर्वं परददानि वाम ॥ 47 ॥

  48. ततस तद वचनं शरुत्वा परत्युत्थाय कृताञ्जली वासुदेवार्जुनौ शर्वं तुष्टुवाते महामती ॥ 48 ॥

  49. नमॊ भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च पशूनां पतये नित्यम उग्राय च कपर्दिने ॥ 49 ॥

  50. महादेवाय भीमाय तर्यम्बकाय च शम्भवे ईशानाय भगघ्नाय नमॊ ऽसत्व अन्धकघातिने ॥ 50 ॥

  51. कुमार गुरवे नित्यं नीलग्रीवाय वेधसे विलॊहितय धूम्राय वयाधायानपराजिते ॥ 51 ॥

  52. नित्यं नीलशिखण्डाय शूलिने दिव्यचक्षुषे हन्त्रे गॊप्त्रे तरिनेत्राय वयाधाय वसुरेतसे ॥ 52 ॥

  53. अचिन्त्यायाम्बिका भर्त्रे सर्वदेव सतुताय च वृषध्वजाय पिङ्गाय जटिने बरह्मचारिणे ॥ 53 ॥

  54. तप्यमानाय सलिले बरह्मण्यायाजिताय च विश्वात्मने विश्वसृजे विश्वम आवृत्य तिष्ठते ॥ 54 ॥

  55. नमॊ नमस ते सेव्याय भूतानां परभवे सदा बरह्म वक्त्राय शर्वाय शंकराय शिवाय च ॥ 55 ॥

  56. नमॊ ऽसतु वाचस्पतये परजानां पतये नमः नमॊ विश्वस्य पतये महतं पतये नमः ॥ 56 ॥

  57. नमः सहस्रशिरसे सहस्रभुज मन्यवे सहस्रनेत्र पादाय नमॊ ऽसंख्येयकर्मणे ॥ 57 ॥

  58. नमॊ हिरण्यवर्णाय हिरण्यकवचाय च भक्तानुकम्पिने नित्यं सिध्यतां नौ वरः परभॊ ॥ 58 ॥

  59. एवं सतुत्वा महादेवं वासुदेवः सहार्जुनः परसादयाम आस भवं तदा हय अस्त्रॊपलब्धये ॥ 59 ॥

  60. ततॊ ऽरजुनः परीतमना ववन्दे वृषभध्वजम ददर्शॊत्फुल्ल नयनः समस्तं तेजसां विधिम ॥ 60 ॥

  61. तं चॊपहारं सवकृतं नैशं नैत्यकम आत्मनः ददर्श तर्यम्बकाभ्याशे वासुदेव निवेदितम ॥ 61 ॥

  62. ततॊ ऽभिपूज्य मनसा शर्वं कृष्णं च पाण्डवः इच्छाम्य अहं दिव्यम अस्त्रम इत्य अभाषत शंकरम ॥ 62 ॥

  63. ततः पार्थस्य विज्ञाय वरार्थे वचनं परभुः वासुदेवार्जुनौ देवः समयमानॊ ऽभयभाषत ॥ 63 ॥

  64. सरॊ ऽमृतमयं दिव्यम अभ्याशे शत्रुसूदनौ तत्र मे तद धनुर दिव्यं शरश च निहितः पुरा ॥ 64 ॥

  65. येन देवारयः सर्वे मया युधि निपातिताः तत आनीयतां कृष्णौ स शरं धनुर उत्तमम ॥ 65 ॥

  66. तथेत्य उक्त्वा तु तौ वीरौ तं शर्वं पार्षदैः सह परस्थितौ तत सरॊ दिव्यं दिव्याश्चर्य शतैर वृतम ॥ 66 ॥

  67. निर्दिष्टं यद वृषाङ्केन पुण्यं सर्वार्थसाधकम तज जग्मतुर असंभ्रान्तौ नरनारायणाव ऋषी ॥ 67 ॥

  68. ततस तु तत सरॊ गत्वा सूर्यमण्डल संनिभम नागम अन्तर्जले घॊरं ददृशाते ऽरजुनाच्युतौ ॥ 68 ॥

  69. दवितीयं चापरं नागं सहस्रशिरसं वरम वमन्तं विपुलां जवालां ददृशाते ऽगनिवर्चसम ॥ 69 ॥

  70. ततः कृष्णश च पार्थश च संस्पृश्यापः कृताञ्जली तौ नागाव उपतस्थाते नमस्यन्तौ वृषध्वजम ॥ 70 ॥

  71. गृणन्तौ वेदविदुषौ तद बरह्म शतरुद्रियम अप्रमेयं परणमन्तौ गत्वा सर्वात्मना भवम ॥ 71 ॥

  72. ततस तौ रुद्र माहात्म्याद धित्वा रूपं महॊरगौ धनुर बाणश च शत्रुघ्नं तद दवंद्वं समपद्यत ॥ 72 ॥

  73. ततॊ जगृहतुः परीतौ धनुर बाणं च सुप्रभम आजह्रतुर महात्मानौ ददतुश च महात्मने ॥ 73 ॥

  74. ततः पार्श्वाद वृषाङ्कस्य बरह्म चारी नयवर्तत पिङ्गाक्षस तपसः कषेत्रं बलवान नीललॊहितः ॥ 74 ॥

  75. स तद गृह्य धनुःश्रेष्ठं तस्थौ सथानं समाहितः वयकर्षच चापि विधिवत स शरं धनुर उत्तमम ॥ 75 ॥

  76. तस्य मौर्वीं च मुष्टिं च सथानं चालक्ष्य पाण्डवः शरुत्वा मन्त्रं भव परॊक्तं जग्राहाचिन्त्य विक्रमः ॥ 76 ॥

  77. सरस्य एव च तं बाणं मुमॊचातिबलः परभुः चकार च पुनर वीरस तस्मिन सरसि तद धनुः ॥ 77 ॥

  78. ततः परीतं भवं जञात्वा समृतिमान अर्जुनस तदा वरम आरण्यकं दत्तं दर्शनं शंकरस्य च मनसा चिन्तयाम आस तन मे संपद्यताम इति ॥ 78 ॥

  79. तस्य तन मतम आज्ञाय परीतः परादाद वरं भवः तच च पाशुपतं घॊरं परतिज्ञायाश च पारणम ॥ 79 ॥

  80. संहृष्टरॊमा दुर्धर्षः कृतं कार्यम अमन्यत ववन्दतुश च संहृष्टॊ शिरॊभ्यां तौ महेश्वरम ॥ 80 ॥

  81. अनुज्ञातौ कषणे तस्मिन भवेनार्जुन केशवौ पराप्तौ सवशिबिरं वीरौ मुदा परमया युतौ इन्द्रा विष्णू यथा परीतौ जम्भस्य वधकाङ्क्षिणौ ॥ 81 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 58

Previous: अध्याय 56