धर्मDharmic Data

द्रोणपर्व · Drona Parva

अध्याय 19

  1. [स] परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजॊ महारथः बहूक्त्वा च ततॊ राजन राजानं च सुयॊधनम ॥ 1 ॥

  2. विधाय यॊगं पार्थेन संशप्तकगणैः सह निष्क्रान्ते च रणात पार्थे संशप्तकवधं परति ॥ 2 ॥

  3. वयूढानीकस ततॊ दरॊणः पाण्डवानां महाचमूम अभ्ययाद भरतश्रेष्ठ धर्मराज जिघृक्षया ॥ 3 ॥

  4. वयूहं दृष्ट्वा सुपर्णं तु भारद्वाज कृतं तदा वयूहेन मडलार्धेन परत्यव्यूहद युधिष्ठिरः ॥ 4 ॥

  5. मुखम आसीत सुपर्णस्य भारद्वाजॊ महारथः शिरॊ दुर्यॊधनॊ राजा सॊदर्यैः सानुगैः सह ॥ 5 ॥

  6. चक्षुषी कृतवर्मा च गौतमश चास्यताम वरः भूतवर्मा कषेमशर्मा करकर्षश च वीर्यवान ॥ 6 ॥

  7. कलिङ्गाः सिंहलाः पराच्याः शूराभीरा दशेरकाः शका यवनकाम्बॊजास तथा हंसपदाश च ये ॥ 7 ॥

  8. गरीवायां शूरसेनाश च दरदा मद्रकेकयाः गजाश्वरथपत्त्यौघास तस्थुः शतसहस्रशः ॥ 8 ॥

  9. भूरिश्रवाः शलः शल्यः सॊमदत्तश च बाह्लिकः अक्षौहिण्या वृता वीरा दक्ष्णिणं पक्षम आश्रिताः ॥ 9 ॥

  10. विन्दानुविन्दाव आवन्त्यौ काम्बॊजश च सुदक्षिणः वामं पक्षं समाश्रित्य दरॊणपुत्राग्रगाः सथिताः ॥ 10 ॥

  11. पृष्ठे कलिङ्गाः साम्बष्ठा मागधाः पौन्द्र मद्रकाः गान्धाराः शकुनिप्राग्याः पार्वतीया वसातयः ॥ 11 ॥

  12. पुच्छे वैकर्तनः कर्णः सपुत्रज्ञाति बान्धनः महत्या सेनया तस्थौ नाना धवजसमुत्थया ॥ 12 ॥

  13. जयद्रथॊ भीमरथः साम्यात्रिक सभॊ जयः भूमिं जयॊ वृषक्राथॊ नैषधश च महाबलः ॥ 13 ॥

  14. वृता बलेन महता बरह्मलॊकपुरस्कृताः वयूहस्यॊपरि ते राजन सथिता युद्धविशारदाः ॥ 14 ॥

  15. दरॊणेन विहितॊ वयूहः पदात्यश्वरथद्विपैः वातॊद्धूतार्णवाकारः परवृत्त इव लक्ष्यते ॥ 15 ॥

  16. तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यॊ निष्पतन्ति युयुत्सवः स विद्युत सतनिता मेघाः सर्वदिग्भ्य इवॊष्णगे ॥ 16 ॥

  17. तस्य पराग्ज्यॊतिषॊ मध्ये विधिवत कल्पितं गजम आस्थितः शुशुभे राजन्न अंशुमान उदये यथा ॥ 17 ॥

  18. माल्यदामवता राजा शवेतच छत्रेण धार्यता कृत्तिका यॊगयुक्तेन पौर्णमास्याम इवेन्दुना ॥ 18 ॥

  19. नीलाञ्जनचय परख्यॊ मदान्धॊ दविरदॊ बभौ अभिवृष्टॊ महामेघैर यथा सयात पर्वतॊ महान ॥ 19 ॥

  20. नाना नृपतिभिर वीरैर विविधायुधभूषणैः समन्वितः पार्वतीयैः शक्रॊ देवगणैर इव ॥ 20 ॥

  21. ततॊ युधिष्ठिरः परेक्ष्य वयूहं तम अतिमानुषम अजय्यम अरिभिः संख्ये पार्षतं वाक्यम अब्रवीत ॥ 21 ॥

  22. बराह्मणस्य वशं नाहम इयाम अद्य यथा परभॊ पारावत सवर्णाश्व तथा नीतिर विधीयताम ॥ 22 ॥

  23. [धृस्ट] दरॊणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत अहम आवारयिष्यामि दरॊणम अद्य सहानुगम ॥ 23 ॥

  24. मयि जीवति कौरव्य नॊद्वेगं कर्तुम अर्हसि न हि शक्तॊ रणे दरॊणॊ विजेतुं मां कथं चन ॥ 24 ॥

  25. [स] एवम उक्त्वा किरन बाणान दरुपदस्य सुतॊ बली पारावत सवर्षाश्वः सवयं दरॊणम उपाद्रवत ॥ 25 ॥

  26. अनिष्ट दर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नम अवस्थितम कषणेनैवाभवद दरॊणॊ नातिहृष्टमना इव ॥ 26 ॥

  27. तं तु संप्रेक्ष्य पुत्रस ते दुर्मुखः शत्रुकर्शनः परियं चिकीर्षन दरॊणस्य धृष्टद्युम्नम अवारयत ॥ 27 ॥

  28. स संप्रहारस तुमुलः समरूप इवाभवत पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत ॥ 28 ॥

  29. पार्षतः शरजालेन कषिप्रं परच्छाद्य दुर्मुखम भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत ॥ 29 ॥

  30. दरॊणम आवारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस तवात्मजः नाना लिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममॊहयत ॥ 30 ॥

  31. तयॊर विषक्तयॊर संख्ये पाञ्चाल्य कुरुमुख्ययॊः दरॊणॊ यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा वयधमच छरैः ॥ 31 ॥

  32. अनिलेन यथाभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि कव चित कव चित ॥ 32 ॥

  33. मुहूर्तम इव तद युद्धम आसीन मधुरदर्शनम तत उन्मत्तवद राजन निर्मर्यादम अवर्तत ॥ 33 ॥

  34. नैव सवे न परे राजन्न अज्ञायन्त परस्परम अनुमानेन संज्ञाभिर युद्धं तत समवर्तत ॥ 34 ॥

  35. चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्व असि चर्मसु तेषाम आदित्यवर्णाभा मरीच्यः परचकाशिरे ॥ 35 ॥

  36. तत परकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम बलाका शबलाभ्राभं ददृशे रूपम आहवे ॥ 36 ॥

  37. नरान एव नरा जघ्नुर उदग्राश च हया हयान रथांश च रथिनॊ जघ्नुर वारणा वरवारणान ॥ 37 ॥

  38. समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः कषणेन तुमुलॊ घॊरः संग्राहः समवर्तत ॥ 38 ॥

  39. तेषां संसक्तगात्राणां कर्षताम इतरेतरम दन्तसंघात संघर्षात स धूमॊ ऽगनिर अजायत ॥ 39 ॥

  40. विप्रकीर्णपताकास ते विषाण जनिताग्नयः बभूवुः खं समासाद्य स विद्युत इवाम्बुदाः ॥ 40 ॥

  41. विक्षरद्भिर नदद्भिश च निपतद्भिश च वारणैः संबभूव मही कीर्णा मेघैर दयौर इव शारदी ॥ 41 ॥

  42. तेषाम आहन्यमानानां बाणतॊमर वृष्टिभिः वारणानां रवॊ जज्ञे मेघानाम इव संप्लवे ॥ 42 ॥

  43. तॊमराभिहताः के चिद बाणैश च परमद्विपाः वित्रेसुः सर्वभूतानां शब्दम एवापरे ऽवरजन ॥ 43 ॥

  44. विषाणाभिहताश चापि के चित तत्र गजा गजैः चक्रुर आर्तस्वरं घॊरम उत्पातजलदा इव ॥ 44 ॥

  45. परतीपं हरियमाणाश च वारणा वरवारणैः उन्मथ्य पुनर आजह्रुः परेरिताः परमाङ्कुशैः ॥ 45 ॥

  46. महामात्रा महामात्रैस ताडिताः शरतॊमरैः गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः ॥ 46 ॥

  47. निर्मनुष्याश च मातङ्गा विनदन्तस ततस ततः छिन्नाभ्राणीव संपेतुः संप्रविश्य परस्परम ॥ 47 ॥

  48. हतान परिवहन्तश च यन्त्रिताः परमायुधैः दिशॊ जग्मुर महानागाः के चिद एकचरा इव ॥ 48 ॥

  49. ताडितास ताड्यमानाश च तॊमरर्ष्टि परश्वधैः पेतुर आर्तस्वरं कृत्वा तदा विशसने गजाः ॥ 49 ॥

  50. तेषां शैलॊपमैः कार्यैर निपतद्भिः समन्ततः आहता सहसा भूमिश चकम्पे च ननाद च ॥ 50 ॥

  51. सादितैः स गजारॊहैः स पताकैः समन्ततः मातङ्गैः शुशुभे भूमिर विकीर्णैर इव पर्वतैः ॥ 51 ॥

  52. गजस्थाश च महामात्रा निर्भिन्नहृदया रणे रथिभिः पातिता बल्लैर विकीर्णाङ्कुश तॊमराः ॥ 52 ॥

  53. करौञ्चवद विनदन्तॊ ऽनयनाराचाभिहता गजाः परान सवांश चापि मृद्नन्तः परिपेतुर दिशॊ दश ॥ 53 ॥

  54. गजाश्वरथसंघानां शरीरौघसमावृता बभूव पृथिवी राजन मांर अशॊणित कर्दमा ॥ 54 ॥

  55. परमथ्य च विषाणाग्रैः समुत्क्षिप्य च वारणैः सचक्राश च विचक्राश च रथैर एव महारथाः ॥ 55 ॥

  56. रथाश च रथिभिर हीना निर्मनुष्याश च वाजिनः हतारॊहाश च मातङ्गा दिशॊ जग्मुः शरातुराः ॥ 56 ॥

  57. जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश च पितरं तथा इत्य आसीत तुमुलं युद्धं न परज्ञायत किं चन ॥ 57 ॥

  58. आ गुल्फेभ्यॊ ऽवसीदन्त नराः शॊणितकर्दमे दीप्यमानैः परिक्षिप्ता दावैर इव महाद्रुमाः ॥ 58 ॥

  59. शॊणितैः सिच्यमानानि वस्त्राणि कवचानि च छत्राणि च पताकाश च सर्वं रक्तम अदृश्यत ॥ 59 ॥

  60. हयौघाश च रथौघाश च नरौघाश च निपातिताः संवृत्ताः पुनर आवृत्ता बहुधा रथनेमिभिः ॥ 60 ॥

  61. स गजौघमहावेगः परासु नरशैवलः रथौघतुमुलावर्तः परबभौ सैन्यसागरः ॥ 61 ॥

  62. तं वाहन महानौभिर यॊधा जय धनैषिणः अवगाह्यावमज्जन्ते नैव मॊहं परचक्रिरे ॥ 62 ॥

  63. शरवर्षाभिवृष्टेषु यॊधेष्व अजित लक्ष्मसु न हि सवचित्ततां लेभे कश चिद आहत लक्षणः ॥ 63 ॥

  64. वर्तमाने तथा युद्धे घॊररूपे भयंकरे मॊहयित्वा परान दरॊणॊ युधिष्ठिरम उपाद्रवन ॥ 64 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 20

Previous: अध्याय 18