धर्मDharmic Data

द्रोणपर्व · Drona Parva

अध्याय 13

  1. [स] ततः स पाण्डवानीके जनयंस तुमुलं महत वयचरत पाण्डवान दरॊणॊ दहन कक्षम इवानलः ॥ 1 ॥

  2. निर्दहन्तम अनीकानि साक्षाद अग्निम इवॊत्थितम दृष्ट्वा रुक्मरथं युद्धे समकम्पन्त सृञ्जयाः ॥ 2 ॥

  3. परततं चास्यमानस्य धनुषॊ ऽसयाशु कारिणः जयाघॊषः शरूयते ऽतयर्थं विस्फूर्जितम इवाशनेः ॥ 3 ॥

  4. रथिनः सादिनश चैव नागान अश्वान पदातिनः रौद्रा हस्तवता मुक्ताः परमथ्नन्ति सम सायकाः ॥ 4 ॥

  5. नानद्यमानः पर्जन्यः सानिलः शुचि संक्षये अश्मवर्षम इवावर्षत परेषाम आवहद भयम ॥ 5 ॥

  6. वयचरत स तदा राजन सेनां विक्षॊभयन परभुः वर्धयाम आस संत्रासं शात्रवाणाम अमानुषम ॥ 6 ॥

  7. तस्य विद्युद इवाभ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम भरमद रथाम्बुदे तस्मिन दृश्यते सम पुनः पुनः ॥ 7 ॥

  8. स वीरः सत्यवान पराज्ञॊ धर्मनित्यः सुदारुणः युगान्तकाले यन्तेव रौद्रां परास्कन्दयन नदीम ॥ 8 ॥

  9. अमर्षवेगप्रभवां करव्यादगणसंकुलाम बलौघैः सर्वतः पूर्णां वीर वृक्षापहारिणीम ॥ 9 ॥

  10. शॊणितॊदां रथावर्तां हस्त्यश्वकृतरॊधसम कवचॊडुप संयुक्तां मांसपङ्क समाकुलाम ॥ 10 ॥

  11. मॊदॊ मज्जास्थि सिकताम उष्णीष वरफेनिलाम संग्रामजलदापूर्णां परासमत्स्यसमाकुलाम ॥ 11 ॥

  12. नरनागाश्वसंभूतां शरवेगौघवाहिनीम शरीरदारु शृङ्गाटां भुजनागसमाकुलाम ॥ 12 ॥

  13. उत्तमाङ्गॊपल तलां निस्त्रिंशझषसेविताम रथनागह्रदॊपेतां नानाभरणनीरजाम ॥ 13 ॥

  14. महारथशतावर्तां भूमिरेणूर्मि मालिनीम महावीर्यवतां संख्ये सुतरां भीरु दुस्तराम ॥ 14 ॥

  15. शूर वयालसमाकीर्णां पराणिवाणिज सेविताम छिन्नच छत्रमहाहंसां मुकुटाण्डज संकुलाम ॥ 15 ॥

  16. चक्रकूर्मां गदा नक्रां शरक्षुद्र झषाकुलाम बड गृध्रसृगालानां घॊरसंघैर निषेविताम ॥ 16 ॥

  17. निहतान पराणिनः संख्ये दरॊणेन बलिना शरैः वहन्तीं पितृलॊकाय शतशॊ राजसत्तम ॥ 17 ॥

  18. शरीरशतसंबाधां केशशैवलशाद्वलाम नदीं परावर्तयद राजन भीरूणां भयवर्धिनीम ॥ 18 ॥

  19. तं जयन्तम अनीकानि तानि तान्य एव भारत सरतॊ ऽभयद्रवन दरॊणं युधिष्ठिरपुरॊगमाः ॥ 19 ॥

  20. तान अभिद्रवतः शूरांस तावका दृढकार्मुकाः सर्वतः परत्यगृह्णन्त तद अभूल लॊमहर्षणम ॥ 20 ॥

  21. शतम आयुस तु शकुनिः सहदेवं समाद्रवत स नियन्तृध्वजरथं विव्याध निशितैः शरैः ॥ 21 ॥

  22. तस्य माद्री सुतः केतुं धनुः सूतं हयान अपि नातिक्रुद्धः शरैश छित्त्वा षष्ट्या विव्याध मातुलम ॥ 22 ॥

  23. सौबलस तु गदां गृह्य परचस्कन्द रथॊत्तमात स तस्य गदया राजन रथात सूतम अपातयत ॥ 23 ॥

  24. ततस तौ विरथौ राजन गदाहस्तौ महाबलौ चिक्रीडतू रणे शूरौ स शृङ्गाव इव पर्वतौ ॥ 24 ॥

  25. दरॊणः पाञ्चालराजानं विद्ध्वा दशभिर आशुगैः बहुभिस तेन चाभ्यस्तस तं विव्याध शताधिकैः ॥ 25 ॥

  26. विविंशतिं भीमसेनॊ विंशत्या निशितैः शरैः विद्ध्वा नाकम्पयद वीरस तद अद्भुतम इवाभवत ॥ 26 ॥

  27. विविंशतिस तु सहसा वयश्व केतुशरासनम बीमं चक्रे महाराज ततः सैन्यान्य पूजयन ॥ 27 ॥

  28. स तन न ममृषे वीरः शत्रॊर विजयम आहवे ततॊ ऽसय गदया दान्तान हयान सर्वान अपातयत ॥ 28 ॥

  29. शल्यस तु नकुलं वीरः सवस्रीयं परियम आत्मनः विव्याध परहसन बाणैर लाडयन कॊपयन्न इव ॥ 29 ॥

  30. तस्याश्वान आतपत्रं च धवजं सूतम अथॊ धनुः निपात्य नकुलः संख्ये शङ्खं दध्मौ परतापवान ॥ 30 ॥

  31. धृष्टकेतुः कृपेनास्तांश छित्त्वा बहुविधाञ शरान कृपं विव्याध सप्तत्या लक्ष्म चास्याहरत तरिभिः ॥ 31 ॥

  32. तं कृपः शरवर्षेण महता समवाकिरत निवार्य च रणे विप्रॊ धृष्टकेतुम अयॊधयत ॥ 32 ॥

  33. सात्यकिः कृतवर्माणं नाराचेन सतनान्तरे विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनर अन्यैः समयन्न इव ॥ 33 ॥

  34. सप्त सप्ततिभिर भॊजस तं विद्ध्वा निशितैः शरैः नाकम्पयत शैनेयं शीघ्रॊ वायुर इवाचलम ॥ 34 ॥

  35. सेनापतिः सुशर्माणं शीघ्रं मर्मस्व अताडयत स चापि तं तॊमरेण जत्रु देशे अताडयत ॥ 35 ॥

  36. वैकर्तनं तु समरे विराटः परत्यवारयत सह मत्स्यैर महावीर्यैस तद अद्भुतम इवाभवत ॥ 36 ॥

  37. तत पौरुषम अभूत तत्र सूतपुत्रस्य दारुणम यत सैन्यं वारयाम आस शरैः संनतपर्वभिः ॥ 37 ॥

  38. दरुपदस तु सवयं राजा भगदत्तेन संगतः तयॊर युद्धं महाराज चित्ररूपम इवाभवत भूतानां तरासजननं चक्राते ऽसत्रविशारदौ ॥ 38 ॥

  39. भूरिश्रवा रणे राजन याज्ञसेनिं महारथम महता सायकौघेन छादयाम आस वीर्यवान ॥ 39 ॥

  40. शिखण्डी तु ततः करुद्धः सौमदत्तिं विशां पते नवत्या सायकानां तु कम्पयाम आस भारत ॥ 40 ॥

  41. राक्षसौ भीमकर्माणौ हैडिम्बालम्बुसाव उभौ चक्राते ऽतयद्भुतं युद्धं परस्परवधैषिणौ ॥ 41 ॥

  42. माया शतसृजौ दृप्तौ मायाभिर इतरेतरम अन्तर्हितौ चेरतुस तौ भृशं विस्मयकारिणौ ॥ 42 ॥

  43. चेकितानॊ ऽनुविन्देन युयुधे तव अतिभैरवम यथा देवासुरे युद्धे बलशक्रौ महाबलौ ॥ 43 ॥

  44. लक्ष्मणः कषत्रदेवेन विमर्दम अकरॊद भृशम यथा विष्णुः पुरा राजन हिरण्याक्षेण संयुगे ॥ 44 ॥

  45. ततः परजविताश्वेन विधिवत कल्पितेन च रथेनाभ्यपतद राजन सौभद्रं पौरवॊ नदन ॥ 45 ॥

  46. ततॊ ऽभियाय तवरितॊ युद्धाकाङ्क्षी महाबलः तेन चक्रे महद युद्धम अभिमन्युर अरिंदमः ॥ 46 ॥

  47. पौरवस तव अथ सौभद्रं शरव्रातैर अवाकिरत तस्यार्जुनिर धवजं छत्रं धनुश चॊर्व्याम अपातयत ॥ 47 ॥

  48. सौभद्रः पौरवं तव अन्यैर विद्ध्वा सप्तभिर आशुगैः पञ्चभिस तस्य विव्याध हयान सूतं च सायकैः ॥ 48 ॥

  49. ततः संहर्षयन सेनां सिंहवद विनदन मुहुः समादत्तार्जुनिस तूर्णं पौरवान्त करं शरम ॥ 49 ॥

  50. दवाभ्यां शराभ्यां हार्दिक्यश चकर्त स शरं धनुः तद उत्सृज्य धनुश छिन्नं सौभद्रः परवीरहा उद्बबर्ह सितं खड्गम आददानः शरावरम ॥ 50 ॥

  51. स तेनानेक तारेण चर्मणा कृतहस्तवत भरान्तासिर अचरन मार्गान दर्शयन वीर्यम आत्मनः ॥ 51 ॥

  52. भरामितं पुनर उद्भ्रान्तम आधूतं पुनर उच्छ्रितम चर्म निस्त्रिंशयॊ राजन निर्विशेषम अदृश्यत ॥ 52 ॥

  53. स पौरव रथस्येषाम आप्लुत्य सहसा नदन पौरवं रथम अस्थाय केशपक्षे परामृशत ॥ 53 ॥

  54. जघानास्य पदा सूतम असिनापातयद धवजम विक्षॊभ्याम्भॊ निधिं तार्क्ष्यस तं नागम इव चाक्षिपत ॥ 54 ॥

  55. तम आकलितकेशान्तं ददृशुः सर्वपार्थिवाः उक्षाणम इव सिंहेन पात्यमानम अचेतनम ॥ 55 ॥

  56. तम आर्जुनिवशं पराप्तं कृष्यमाणम अनाथवत पौरवं पतितं दृष्ट्वा नामृष्यत जयद्रथः ॥ 56 ॥

  57. स बर्हिणमहावाजं किङ्किणीशतजालवत चर्म चादाय खड्गं च नद्न पर्यपतद रथात ॥ 57 ॥

  58. ततः सैन्धवम आलॊक्य कार्ष्णिर उत्सृज्य पौरवम उत्पपात रथात तूर्णं शयेनवन निपपात च ॥ 58 ॥

  59. परासपट्टिशनिस्त्रिंशाञ शत्रुभिः संप्रवेरितान चिच्छेदाथासिना कार्ष्णिश चर्मणा संरुरॊध च ॥ 59 ॥

  60. स दर्शयित्वा सैन्यानां सवबाहुल्बलम आत्मनः तम उद्यम्य महाखड्गं चर्म चाथ पुनर बली ॥ 60 ॥

  61. वृद्धक्षत्रस्य दायादं पितुर अत्यन्तवैरिणम ससाराभिमुखः शूरः शार्दूल इव कुञ्जरम ॥ 61 ॥

  62. तौ परस्परम आसाद्य खड्गदन्त नखायुधौ हृष्टवत संप्रजह्राते वयाघ्रकेसरिणाव इव ॥ 62 ॥

  63. संपातेष्व अभिपातेषु निपातेष्व असि चर्मणॊः न तयॊर अन्तरं कश चिद ददर्श नरसिंहयॊः ॥ 63 ॥

  64. अवक्षेपॊ ऽसि निर्ह्रादः शस्त्रान्तर निदर्शनम बाह्यान्तर निपातश च निर्विशेषम अदृश्यत ॥ 64 ॥

  65. बाह्यम आभ्यन्तरं चैव चरन्तौ मार्गम उत्तमम ददृशाते महात्मानौ स पक्षाव इव पर्वतौ ॥ 65 ॥

  66. ततॊ विक्षिपतः खड्गं सौभद्रस्य यशस्विनः शरावरण पक्षान्ते परजहार जयद्रथः ॥ 66 ॥

  67. रुक्मपक्षान्तरे सक्तस तस्मिंश चर्मणि भास्वरे सिन्धुराजबलॊधूतः सॊ ऽभज्यत महान असिः ॥ 67 ॥

  68. भग्नम आज्ञाय निस्त्रिंशम अवप्लुत्य पडानि षट सॊ ऽदृश्यत निमेषेण सवरथं पुनर आस्थितः ॥ 68 ॥

  69. तं कार्ष्णिं समरान मुक्तम आस्थितं रथम उत्तमम सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः ॥ 69 ॥

  70. ततश चर्म च खड्गं च समुत्क्षिप्य महाबलः ननादार्जुन दायादः परेक्षमाणॊ जयद्रथम ॥ 70 ॥

  71. सिन्धुराजं परित्यज्य सौभद्रः परवीरहा तापयाम आस तत सैन्यं भुवनं भास्करॊ यथा ॥ 71 ॥

  72. तस्य सर्वायसीं शक्तिं शल्यः कनकभूषणाम चिक्षेप समरे घॊरां दीप्ताम अग्निशिखाम इव ॥ 72 ॥

  73. ताम अवप्लुत्य जग्राह स कॊशं चारदॊरसिम वैनतेयॊ यथा कार्ष्णिः पतन्तम उरगॊत्तमम ॥ 73 ॥

  74. तस्य लाघवम आज्ञाय सत्तं चामिततेजसः सहिताः सर्वराजानः सिंहनादम अथानदन ॥ 74 ॥

  75. ततस ताम एव शल्यस्य सौभद्रः परवीरहा मुमॊच भुजवीर्येण वैडूर्य विकृताजिराम ॥ 75 ॥

  76. सा तस्य रथम आसाद्य निर्मुक्तभुजगॊपमा जघान सूतं शल्यस्य रथाच चैनम अपातयत ॥ 76 ॥

  77. ततॊ विराटद्रुपदौ धृष्टकेतुर युधिष्ठिरः सात्यकिः केकया भीमॊ धृष्टद्युम्न शिखण्डिनौ यमौ च दरौपदेयाश च साधु साध्व इति चुक्रुशुः ॥ 77 ॥

  78. बाणशब्दाश च विविधाः सिंहनादाश च पुष्कलाः परादुरासन हर्षयन्तः सौभद्रम अपलायिनम तन नामृष्यन्त पुत्रास ते शत्रॊर विजयलक्षणम ॥ 78 ॥

  79. अथैनं सहसा सर्वे समन्तान निशितैः शरैः अभ्याकिरन महाराज जलदा इव पर्वतम ॥ 79 ॥

  80. तेषां च परियम अन्विच्छन सूतस्य च पराभवात आर्तायनिर अमित्रघ्नः करुद्धः सौभद्रमाभ्ययात ॥ 80 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 14

Previous: अध्याय 12