[स] स बाहुर अपतद भूमौ स खड्गः स शुभाङ्गदः आदधज जीवलॊकस्य दुःखम उत्तमम उत्तमः ॥ 1 ॥
परहरिष्यन हृतॊ बाहुर अदृश्येन किरीटिना वेगेनाभ्यपतद भूमौ पञ्चास्य इव पन्नगः ॥ 2 ॥
स मॊघं कृतम आत्मानं दृष्ट्वा पार्थेन कौरवः उत्सृज्य सात्यकिं करॊधाद गर्हयाम आस पाण्डवम ॥ 3 ॥
नृशंसं बत कौन्तेय कर्मेदं कृतवान असि अपश्यतॊ विषक्तस्य यन मे बाहुम अचिच्छिदः ॥ 4 ॥
किं नु वक्ष्यसि राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम किं कुर्वाणॊ मया संख्ये हतॊ भूरिश्रवा इति ॥ 5 ॥
इदम इन्द्रेण ते साक्षाद उपदिष्टं महात्मना अस्त्रं रुद्रेण वा पार्थ दरॊणेनाथ कृपेण वा ॥ 6 ॥
ननु नाम सवधर्मज्ञस तवं लॊके ऽभयधिकः परैः अयुध्यमानस्य कथं रणे परहृत वान असि ॥ 7 ॥
न परमत्ताय भीताय विरथाय परयाचते वयसने वर्तमानाय परहरन्ति मनस्विनः ॥ 8 ॥
इदं तु नीचाचरितम असत पुरुषसेवितम कथम आचरितं पार्थ तवया कर्म सुदुष्करम ॥ 9 ॥
आर्येण सुकरं हय आहुर आर्य कर्म धनंजय अनार्यकर्म तव आर्येण सुदुष्करतरं भुवि ॥ 10 ॥
येषु येषु नरः पार्थ यत्र यत्र च वर्तते आशु तच छीलताम एति तद इदं तवयि दृश्यते ॥ 11 ॥
कथं हि राजवंश्यस तवं कौरवेयॊ विशेषतः कषत्रधर्माद अपक्रान्तः सुवृत्तश चरितव्रतः ॥ 12 ॥
इदं तु यद अतिक्षुद्रं वार्ष्णेयार्थे कृतं तवया वासुदेव मतं नूनं नैतत तवय्य उपपद्यते ॥ 13 ॥
कॊ हि नाम परमत्ताय परेण सह युध्यते ईदृशं वयसनं दद्याद यॊ न कृष्ण सखॊ भवेत ॥ 14 ॥
वरात्याः संश्लिष्ट कर्माणः परकृत्यैव विगर्हिताः वृष्ण्यन्धकाः कथं पार्थ परमाणं भवता कृताः ॥ 15 ॥
एवम उक्त्वा महाबाहुर यूपकेतुर महायशाः युयुधानं परित्यज्य रणे परायम उपाविशत ॥ 16 ॥
शरान आस्तीर्य सव्येन पाणिना पुण्यलक्षणः यियासुर बरह्मलॊकाय पराणान पराणेष्व अथाजुहॊत ॥ 17 ॥
सूर्ये चक्षुः समाधाय परसन्नं सलिले मनः धयायन महॊपनिषदं यॊगयुक्तॊ ऽभवन मुनिः ॥ 18 ॥
ततः स सर्वसेनायां जनः कृष्ण धनंजयौ गर्हयाम आस तं चापि शशंस पुरुषर्षभम ॥ 19 ॥
निन्द्यमानौ तथा कृष्णौ नॊचतुः किं चिद अप्रियम परशस्यमानश च तथा नाहृष्यद यूपकेतनः ॥ 20 ॥
तांर अथा वादिनॊ राजन पुत्रांस तव धनंजयः अमृष्यमाणॊ मनसा तेषां तस्य च भाषितम ॥ 21 ॥
असंक्रुद्ध मना वाचा समारयन्न इव भारत उवाच पाण्डुतनयः साक्षेपम इव फल्गुनः ॥ 22 ॥
मम सर्वे ऽपि राजानॊ जानन्त्य एतन महाव्रतम न शक्यॊ मामकॊ हन्तुं यॊ मे सयाद बाणगॊचरे ॥ 23 ॥
यूपकेतॊ समीक्ष्य तवं न मां गर्हितुम अर्हसि न हि धर्मम अविज्ञाय युक्तं गर्हयितुं परम ॥ 24 ॥
आत्तशस्त्रस्य हि रणे वृष्णिवीरं जिघांसतः यद अहं बाहुम अच्छैत्सं न स धर्मॊ विगर्हितः ॥ 25 ॥
नयस्तशस्त्रस्य बालस्य विरथस्य विवर्मणः अभिमन्यॊर वधं तात धार्मिकः कॊ न पूजयेत ॥ 26 ॥
एवम उक्तस तु पार्थेन शिरसा भूमिम अस्पृशत पाणिना चैव सव्येन पराहिणॊद अस्य दक्षिणम ॥ 27 ॥
एतत पार्थस्य तु वचस तथ शरुत्वा महाद्युतिः यूपकेतुर महाराज तूष्णीम आसीद अवाङ्मुखः ॥ 28 ॥
[अर्ज] या परीरिद धर्मराजे मे भीमे च वरदां वरे नकुले सहदेवे च सा मे तवयि शलाग्रज ॥ 29 ॥
मया तु समनुज्ञातः कृष्णेन च महात्मना गच्छ पुण्यकृताँल लॊकाञ शिबिरौशीनरौ यथा ॥ 30 ॥
[स] तत उत्थाय शैनेयॊ विमुक्तः सौमदत्तिना खड्गम आदाय चिच्छित्सुः शिरस तस्य महात्मनः ॥ 31 ॥
निहतं पाण्डुपुत्रेण परमत्तं भूरिदक्षिणम इयेष सात्यकिर हन्तुं शलाग्रजम अकल्मषम ॥ 32 ॥
निकृत्तभुजम आसीनं छिन्नहस्तम इव दविपम करॊशतां सर्वसैन्यानां निन्द्यमानः सुदुर्मनाः ॥ 33 ॥
वार्यमाणः स कृष्णेन पार्थेन च महात्मना भीमेन चक्ररक्षाभ्याम अश्वत्थाम्ना कृपेण च ॥ 34 ॥
कर्णेन वृषसेनेन सैन्धवेन तथैव च विक्रॊशतां च सैन्यानाम अवधीत तं यतव्रतम ॥ 35 ॥
परायॊपविष्टाय रणे पार्थेन छिन्नबाहवे सात्यकिः कौरवेन्द्राय खड्गेनापाहरच छिरः ॥ 36 ॥
नाभ्यनन्दन्त तत सैन्याः सात्यकिं तेन कर्मणा अर्जुनेन हतं पूर्वं यज जघान कुरूद्वहम ॥ 37 ॥
सहस्राक्षसमं तत्र सिद्धचारणमानवाः भूरिश्रवसम आलॊक्य युद्धे परायगतं हतम ॥ 38 ॥
अपूजयन्त तं देवा विस्मितास तस्य कर्मभिः पक्षवादांश च बहुशः परावदंस तस्य सैनिकाः ॥ 39 ॥
न वार्ष्णेयस्यापराधॊ भवितव्यं हि तत तथा तस्मान मन्युर न वः कार्यः करॊधॊ दुःखकरॊ नृणाम ॥ 40 ॥
हन्तव्यश चैष वीरेण नात्र कार्या विचारणा विहितॊ हय अस्य धात्रैव मृत्युः सात्यकिर आहवे ॥ 41 ॥
[सात्यकि] न हन्तव्यॊ न हन्तव्य इति यन मां परभाषथ धर्मवादैर अधर्मिष्ठा धर्मकञ्चुकम आस्थिताः ॥ 42 ॥
यदा बालः सुभद्रायाः सुतः शस्त्रविनाकृतः युष्माभिर निहतॊ युद्धे तदा धर्मः कव वॊ गतः ॥ 43 ॥
मया तव एतत परतिज्ञातं कषेपे कस्मिंश चिद एव हि यॊ मां निष्पिष्य संग्रामे जीवन हन्यात पदा रुषा स मे वध्यॊ भवेच छत्रुर यद्य अपि सयान मुनिव्रतः ॥ 44 ॥
चेष्टमानं परतीघाते स भुजं मां स चक्षुषः मन्यध्वं मृतम इत्य एवम एतद वॊ बुद्धिलाघवम युक्तॊ हय अस्य परतीघातः कृतॊ मे कुरुपुंगवाः ॥ 45 ॥
यत तु पार्थेन मत सनेहात सवां परतिज्ञां च रक्षता स खड्गॊ ऽसय हृतॊ बाहुर एतेनैवास्मि वञ्चितः ॥ 46 ॥
भविरव्यं च यद भावि दैवं चेष्टयतीव च सॊ ऽयं हतॊ विमर्दे ऽसमिन किम अत्राधर्मचेष्टितम ॥ 47 ॥
अपि चायं पुरा गीतः शलॊकॊ वाल्मीकिना भुवि पीडाकरम अमित्राणां यत सयात कर्तव्यम एव तत ॥ 48 ॥
[स] एवम उक्ते महाराज सर्वे कौरव पाण्डवाः न सम किं चिद अभाषन्त मनसा समपूजयन ॥ 49 ॥
मन्त्रैर हि पूतस्य महाध्वरेषु; यशस्विनॊ भूरिसहस्रदस्य मुनेर इवारण्य गतस्य तस्य; न तत्र कश चिद वधम अभ्यनन्दत ॥ 50 ॥
सुनील केशं वरदस्य तस्य; शूरस्य पारावत लॊहिताक्षम अश्वस्य मेध्यस्य शिरॊ निकृत्तं; नयस्तं हविर्धानम इवॊत्तरेण ॥ 51 ॥
स तेजसा शस्त्रहतेन पूतॊ; महाहवे देहवरं विसृज्य आक्रामद ऊर्ध्वं वरदॊ वरार्हॊ; वयावृत्य धर्मेण परेण रॊदसी ॥ 52 ॥
द्रोणपर्व · Drona Parva
अध्याय 118
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 119