धर्मDharmic Data

द्रोणपर्व · Drona Parva

अध्याय 114

  1. [स] ततः कर्णॊ महाराज भीमं विद्ध्वा तरिभिः शरैः मुमॊच शरवर्षाणि चित्राणि च बहूनि च ॥ 1 ॥

  2. वध्यमानॊ महाराज सूतपुत्रेण पाण्डवः न विव्यथे भीमसेनॊ भिद्यमान इवाचलः ॥ 2 ॥

  3. स कर्णं कर्णिना कर्णे पीतेन निशितेन च विव्याध युधि राजेन्द्र भीमसेनः पतत्रिणा ॥ 3 ॥

  4. सकुण्डलं मह तकर्णात कर्णस्यापातयद भुवि तपनीयं महाराज दीप्तं जयॊतिर इवाम्बरात ॥ 4 ॥

  5. अथापरेण भल्लेन सूतपुत्रं सतनान्तरे आजघान भृशं भीमः समयन्न इव महाबलः ॥ 5 ॥

  6. पुनर अस्य तवरन भीमॊ नाराचान दश भारत रणे परैषीन महावेगान यमदण्डॊपमांस तथा ॥ 6 ॥

  7. ते ललाटं समासाद्य सूतपुत्रस्य मारिष विविशुश चॊदितास तेन वल्मीकम इव पन्नगाः ॥ 7 ॥

  8. ललाटस्थैस तु तैर बाणैः सूतपुत्रॊ वयरॊचत नीलॊत्पलमयीं मालां धारयन स पुरा यथा ॥ 8 ॥

  9. ततः करुद्धॊ रणे कर्णः पीडितॊ दृढधन्वना वेगं चक्रे महावेगॊ भीमसेनवधं परति ॥ 9 ॥

  10. तस्मै कर्णः शतं राजन्न इषूणां गार्ध्रवाससाम अमर्षी बलवान करुद्धः परेषयाम आस भारत ॥ 10 ॥

  11. ततः परासृजद उग्राणि शरवर्षाणि पाण्डवः समरे तम अनादृत्य नास्य वीर्यम अचिन्तयत ॥ 11 ॥

  12. ततः कर्णॊ महाराज पाण्डवं निशितैः शरैः आजघानॊरसि करुद्धः करुद्ध रूपं परंतपः ॥ 12 ॥

  13. जीमूताव इव चान्यॊन्यं तौ ववर्षतुर आहवे तलशब्दरवैश चैव तरासयन्तौ परस्परम ॥ 13 ॥

  14. शरजालैश च विविधैश छादयाम आसतुर मृधे अन्यॊन्यं समरे करुद्धौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ 14 ॥

  15. ततॊ भीमॊ महाबाहू राधेयस्य महात्मनः कषुरप्रेण धनुश छित्त्वा कर्णं विव्याध पत्रिणा ॥ 15 ॥

  16. तद अपास्य धनुश छिन्नं सूतपुत्रॊ महामनाः अन्यत कार्मुकम आदत्त वेगघ्नं भारसाधनम ॥ 16 ॥

  17. दृष्ट्वा च कुरु सौवीरै सैन्धवानां बलक्षयम स वर्म धवजशस्त्रैश च पतितैः संवृतां महीम ॥ 17 ॥

  18. हस्त्यश्वनरदेहांश च गतासून परेक्ष्य सर्वतः सूतपुत्रस्य संरम्भाद दीप्तं वपुर अजायत ॥ 18 ॥

  19. स विस्फार्य महच चापं कार्तस्वरविभूषितम भिमं परैक्षत राधेयॊ राजन घॊरेण चक्षुषा ॥ 19 ॥

  20. ततः करुद्धः शरान अस्यन सूतपुत्रॊ वयरॊचत मध्यंदिनगतॊ ऽरचिष्माञ शरदीव दिवाकरः ॥ 20 ॥

  21. मरीचिविकचस्येव राजन भानुमतॊ वपुः आसीद आधिरथेर घॊरं वपुः शरशतार्चिषः ॥ 21 ॥

  22. कराभ्याम आददानस्य संदधानस्य चाशुगान विकर्षतॊ मुञ्चतॊ वा नान्तरं ददृशू रणे ॥ 22 ॥

  23. अग्निचक्रॊपमं घॊरं मण्डलीकृतम आयुधम कर्णस्यासीन महाराज सव्यदक्षिणम अस्यतः ॥ 23 ॥

  24. सवर्णपुङ्खाः सुनिशिताः कर्ण चापच्युताः शराः पराच्छादयन महाराज दिशः सूर्यस्य च परभाम ॥ 24 ॥

  25. ततः कनकपुङ्खानां शराणां नतपर्वणाम धनुश्च्युतानां वियति ददृशे बहुधा वरजः ॥ 25 ॥

  26. शरासनाद आधिरथेः परभवन्तः सम सायकाः शरेणी कृता वयराजन्त राजन करौञ्चा इवाम्बरे ॥ 26 ॥

  27. गार्ध्रपत्राञ शिला धौतान कार्तस्वरविभूषितान महावेगान परदीप्ताग्रान मुमॊचाधिरथिः शरान ॥ 27 ॥

  28. ते तु चापबलॊद्धूताः शातकुम्भविभूषिताः अजस्रम अन्वकीर्यन्त शराः पार्थरथं परति ॥ 28 ॥

  29. ते वयॊम्नि रत्नविकृता वयकाशन्त सहस्रशः शलभानाम इव वराताः शराः कर्ण समीरिताः ॥ 29 ॥

  30. चापाद आधिरथेर मुक्ताः परपतन्तः सम सायकाः एकॊ दीर्घ इव परांशुः परभवन दृश्यते शरः ॥ 30 ॥

  31. पर्वतं वारिधाराभिश छादयन्न इव तॊयदः कर्णः पराच्छादयत करुद्धॊ भीमं सायकवृष्टिभिः ॥ 31 ॥

  32. तत्र भारत भीमस्य बलवीर्यपराक्रमम वयवसायं च पुत्रास ते परैक्षन्त कुरुभिः सह ॥ 32 ॥

  33. तां समुद्रम इवॊद्धूतां शरवृष्टिं समुत्थिताम अचिन्तयित्वा भीमस तु करुद्धः कर्णम उपाद्रवत ॥ 33 ॥

  34. रुक्मपृष्ठं महच चापं भीमस्यासीद विशां पते आकर्षन मण्डलीभूतं शक्रचापम इवापरम तस्माच छराः परादुरासन पूरयन्त इवाम्बरम ॥ 34 ॥

  35. सुवर्णपुङ्खैर भीमेन सायकैर नतपर्वभिः गगने रचिता माला काञ्चनीव वयराजत ॥ 35 ॥

  36. ततॊ वयॊम्नि विषक्तानि शरजालानि भागशः आहतानि वयशीर्यन्त भीमसेनस्य पत्रिभिः ॥ 36 ॥

  37. कर्णस्य शरजालौघै भीमसेनस्य चॊभयॊः अग्निस्फुलिङ्ग संस्पर्शैर अञ्जॊ गतिभिर आहवे तैस तैः कनकपुङ्खानां दयौर आसीत संवृता वरजैः ॥ 37 ॥

  38. स भीमं छादयन बाणैः सूतपुत्रः पृथग्विधैः उपारॊहद अनादृत्य तस्य वीर्यं महात्मनः ॥ 38 ॥

  39. तयॊर विसृजतॊस तत्र शरजालानि मारिष वायुभूतान्य अदृश्यन्त संसक्तानीतरेतरम ॥ 39 ॥

  40. तस्मै कर्णः शितान बाणान कर्मार परिमार्जितान सुवर्णविकृतान करुद्धः पराहिणॊद वधकाङ्क्षया ॥ 40 ॥

  41. तान अन्तरिक्षे विशिखैर तरिधैकैकम अशातयत विशेषयन सूतपुत्रं भीमस तिष्ठेति चाब्रवीत ॥ 41 ॥

  42. पुनश चासृजद उग्राणि शरवर्षाणि पाण्डवः अमर्षी बलवान करुद्धॊ दिधक्षन्न इव पावकः ॥ 42 ॥

  43. तस्य तान्य आददे कर्णः सर्वाण्य अस्त्राण्य अभीतवत युध्यतः पाण्डुपुत्रस्य सूतपुत्रॊ ऽसत्रमायया ॥ 43 ॥

  44. तस्येषुधी धनुर्ज्यांच बाणैः संनतपर्वभिः रश्मीन यॊक्त्राणि चाश्वानां कर्णॊ वैकर्तनॊ ऽचछिनत ॥ 44 ॥

  45. अथास्याश्वान पुनर हत्वा तरिभिर विव्याध सारथिम सॊ ऽवप्लुत्य दरुतं सूतॊ युयुधान रथं ययौ ॥ 45 ॥

  46. उत्स्मयन्न इव भीमस्य करुद्धः कालानलप्रभः धवजं चिच्छेद राधेयः पातकाश च नयपातयत ॥ 46 ॥

  47. स विधन्वा महाराज रथशक्तिं परामृशत ताम अवासृजद आविध्य करुद्धः कर्ण रथं परति ॥ 47 ॥

  48. ताम आधिरथिर आयस्तः शक्तिं हेमपरिष्कृताम आपतन्तीं महॊल्काभां चिच्छेद दशभिः शरैः ॥ 48 ॥

  49. सापतद दशधा राजन निकृत्ता कर्ण सायकैः अस्यतः सूतपुत्रस्य मित्रार्थं चित्रयॊधिनः ॥ 49 ॥

  50. स चर्मादत्त कौन्तेयॊ जातरूपपरिष्कृतम खड्गं चान्यतर परेप्सुर मृत्यॊर अग्रे जयस्य वा तद अस्य सहसा कर्णॊ वयधमत परहसन्न इव ॥ 50 ॥

  51. स विचर्मा महाराज विरथः करॊधमूर्छितः असिं परासृजद आविध्य तवरन कर्ण रथं परति ॥ 51 ॥

  52. सधनुः सूतपुत्रस्य छित्त्वा जयां च सुसंशितः अपतद भुवि निस्त्रिंशश चयुतः सर्प इवाम्बरात ॥ 52 ॥

  53. ततः परहस्याधिरथिर अन्यद आदत्त कार्मुकम शत्रुघ्नं समरे करुद्धॊ दृढज्यं वेगवत्तरम ॥ 53 ॥

  54. स भीमसेनः कुपितॊ बलवान सत्यविक्रमः विहायसं पराक्रमद वै कर्णस्य वयथयन मनः ॥ 54 ॥

  55. तस्य तच चरितं दृष्ट्वा संग्रामे विजयैषिणः लयम आस्थाय राधेयॊ भीमसेनम अवञ्चयत ॥ 55 ॥

  56. तम अदृष्ट्वा रथॊपस्थे निलीनं वयथितेन्द्रियम धवजम अस्य समासाद्य तस्थौ स धरणीतले ॥ 56 ॥

  57. तद अस्य कुरवः सर्वे चारणाश चाभ्यपूजयन यद इयेष रथात कर्णं हन्तुं तार्क्ष्य इवॊरगम ॥ 57 ॥

  58. स छिन्नधन्वा विरथः सवधर्मम अनुपालयन सवरथं पृष्ठतः कृत्वा युद्धायैव वयवस्थितः ॥ 58 ॥

  59. तद विहत्यास्य राधेयस तत एनं समभ्ययात संरब्धः पाण्डवं संख्ये युद्धाय समुपस्थितम ॥ 59 ॥

  60. तौ समेतौ महारङ्गे सपर्धमानौ महाबलौ जीमूताव इव घर्मान्ते गर्जमानौ नभस्तले ॥ 60 ॥

  61. तयॊर आसीत संप्रहारः करुद्धयॊर नरसिंहयॊः अमृष्यमाणयॊः संख्ये देवदानवयॊर इव ॥ 61 ॥

  62. कषीणशस्त्रस तु कौन्तेयः कर्णेन समभिद्रुतः दृष्ट्वार्जुन हतान नागान पतितान पर्वतॊपमान रथमार्ग विघातार्थं वयायुधः परविवेश ह ॥ 62 ॥

  63. हस्तिनां वरजम आसाद्य रथदुर्गं परविश्य च पाण्डवॊ जीविताकाङ्क्षी राधेयं नाभ्यहारयत ॥ 63 ॥

  64. वयवस्थानम अथाकाङ्क्षन धनंजय शरैर हतम उद्यम्य कुञ्जरं पार्थस तस्थौ परपुरंजयः ॥ 64 ॥

  65. तम अस्य विशिखैः कर्णॊ वयधमत कुञ्जरं पुनः हस्त्यङ्गान्य अथ कर्णाय पराहिणॊत पाण्डवॊ नदन ॥ 65 ॥

  66. चक्राण्य अश्वांस तथा वाहान्न्यद यत पश्यति भूतले तत तद आदाय चिक्षेप करुद्धः कर्णाय पाण्डवः ॥ 66 ॥

  67. तद अस्य सर्वं चिच्छेद कषिप्तं कषिप्तं शितैः शरैः वयायुधं नावधीच चैनं कर्णः कुन्त्या वचः समरन ॥ 67 ॥

  68. धनुषॊ ऽगरेण तं कर्णस तव अभिद्रुत्य परामृशत उत्स्मयन्न इव राधेयॊ भीमसेनम उवाच ह ॥ 68 ॥

  69. पुनः पुनस तूबरक मूढ औदरिकेति च अकृतास्त्रक मा यॊत्सीर बाल संग्रामकातर ॥ 69 ॥

  70. यत्र भॊज्यं बहुविधं भक्ष्यं पेयं च पाण्डव तत्र तवं दुर्मते यॊग्यॊ न युद्धेषु कथं चन ॥ 70 ॥

  71. मुनिर भूत्वाथ वा भीम फलान यद धि सुदुर्मते वनाय वरज कौन्तेय न तवं युद्धविशारदः ॥ 71 ॥

  72. फलमूलाशने युक्तस तवं तथातिथि भॊजने न तवां शस्त्रसमुद्यॊगॊ यॊग्यं मन्ये वृकॊदर ॥ 72 ॥

  73. पुष्पमूलफलाहारॊ वरतेषु नियमेषु च उचितस तवं वने भीम न तवं युद्धविशारदः ॥ 73 ॥

  74. कव युद्धं कव मुनित्वं च वनं गच्छ वृकॊदर न तवं युद्धॊचितस तात वनवास रतिर भव ॥ 74 ॥

  75. सूदान भृत्यजनान दासांस तवं गृहे तवरयन भृशम यॊग्यस ताडयितुं करॊधाद भॊजनार्थं वृकॊदर ॥ 75 ॥

  76. कौमारे यानि चाप्य आसन्न अप्रियाणि विशां पते पूर्ववृत्तानि चाप्य एनं रूक्षाण्य अश्रावयद भृशम ॥ 76 ॥

  77. अथैनं तत्र संलीनम अस्पृशद धनुषा पुनः परहसंश च पुनर वाक्यं भीमम आह वृषस तदा ॥ 77 ॥

  78. यॊद्धव्यम आविशन यत्र न यॊद्धव्यं तु मादृशैः मादृशैर युध्यमानानाम एतच चान्यच च विद्यते ॥ 78 ॥

  79. गच्छ वा यत्र तौ कृष्णौ तौ तवा रक्षिष्यतॊ रणे गृहं वा गच्छ कौनेय किं ते युद्धेन बालक ॥ 79 ॥

  80. एवं तं विरथं कृत्वा कर्णॊ राजन वयकत्थत परमुखे वृष्णिसिंहस्य पार्थस्य च महात्मनः ॥ 80 ॥

  81. ततॊ राजञ शिला धौताञ शराञ शाखामृगध्वजः पराहिणॊत सूतपुत्राय केशवेन परचॊदितः ॥ 81 ॥

  82. ततः पार्थ भुजॊत्सृष्टाः शराः काञ्चनभूषणाः गाण्डीवप्रभवाः कर्णं हंसाः करौञ्चम इवाविशन ॥ 82 ॥

  83. स भुजंगैर इवायस्तैर गाण्डीवप्रेषितैः शरैः भीमसेनाद अपासेधत सूतपुत्रं धनंजयः ॥ 83 ॥

  84. स छिन्नधन्वा भीमेन धनंजय शराहतः कर्णॊ भीमाद अपायासीद रथेन महता दरुतम ॥ 84 ॥

  85. भीमॊ ऽपि सात्यकेर वाहं समारुह्य नरर्षभः अन्वयाद भरातरं संख्ये पाण्डवं सव्यसाचिनम ॥ 85 ॥

  86. ततः कर्णं समुद्दिश्य तवरमाणॊ धनंजयः नाराचं करॊधताम्राक्षः परैषीन मृत्युम इवान्तकः ॥ 86 ॥

  87. स गरुत्मान इवाकाशे परार्थयन भुजगॊत्तमम नाराचॊ ऽभयपतत कर्णं तूर्णं गाण्डीवचॊदितः ॥ 87 ॥

  88. तम अन्तरिक्षे नाराचं दरौणिश चिच्छेद पत्रिणा धनंजय भयात कर्णम उज्जिहीर्षुर महारथः ॥ 88 ॥

  89. ततॊ दरौणिं चतुःषष्ट्या विव्याध कुपितॊ ऽरजुनः शिलीमुखैर महाराज मा गास तिष्ठेति चाब्रवीत ॥ 89 ॥

  90. स तु मत्तगजाकीर्णम अनीकं रथसंकुलम तूर्णम अभ्याविशद दरौणिर धनंजय शरार्दितः ॥ 90 ॥

  91. ततः सुवर्णपृष्ठानां धनुषां कूजतां रणे शब्दं गाण्डीवघॊषेण कौनेयॊ ऽभयभवद बली ॥ 91 ॥

  92. धनंजयस तथा यान्तं पृष्ठतॊ दरौणिम अभ्ययात नातिदीर्घम इवाध्वानं शरैः संत्रासयन बलम ॥ 92 ॥

  93. विदार्य देहान नाराचैर नरवारणवाजिनाम कङ्कबर्हिण वासॊभिर बलं वयधमद अर्जुनः ॥ 93 ॥

  94. तद बलं भरतश्रेष्ठ स वाजिद्विप मानवम पाकशासनिर आयस्तः पार्थः संनिजघान ह ॥ 94 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 115

Previous: अध्याय 113