धर्मDharmic Data

भीष्मपर्व · Bhishma Parva

अध्याय 46

  1. [स] कृते ऽवहारे सैन्यानां परथमे भरतर्षभ भीष्मे च युधि संरब्धे हृष्टे दुर्यॊधने तथा ॥ 1 ॥

  2. धर्मराजस ततस तूर्णम अभिगम्य जनार्दनम भरातृभिः सहितः सर्वैः सर्वैश चैव जनेश्वरैः ॥ 2 ॥

  3. शुचा परमया युक्तश चिन्तयानः पराजयम वार्ष्णेयम अब्रवीद राजन दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम ॥ 3 ॥

  4. कृष्ण पश्य महेष्वासं भीष्मं भीमपराक्रमम शरैर दहन्तं सैन्यं मे गरीष्मे कक्षम इवानलम ॥ 4 ॥

  5. कथम एनं महात्मानां शक्ष्यामः परतिवीक्षितुम लेलिह्यमानं सैन्यं मे हविष्मन्तम इवानलम ॥ 5 ॥

  6. एतं हि पुरुषव्याघ्रं धनुष्मन्तं महाबलम दृष्ट्वा विप्रद्रुतं सैन्यं मदीयं मार्गणाहतम ॥ 6 ॥

  7. शक्यॊ जेतुं यमः करुद्धॊ वज्रपाणिश च संयुगे वरुणः पाशभृच चापि कुबेरॊ वा गदाधरः ॥ 7 ॥

  8. न तु भीष्मॊ महातेजाः शक्यॊ जेतुं महाबलः सॊ ऽहम एवंगते मग्नॊ भीष्मागाध जले ऽलपवः ॥ 8 ॥

  9. आत्मनॊ बुद्धिदौर्बल्याद भीष्मम आसाद्य केशव वनं यास्यामि गॊविन्द शरेयॊ मे तत्र जीवितुम ॥ 9 ॥

  10. न तव इमान पृथिवीपालान दातुं भीष्माय मृत्यवे कषपयिष्यति सेनां मे कृष्ण भीष्मॊ महास्त्रवित ॥ 10 ॥

  11. यथानलं परज्वलितं पतंगाः समभिद्रुताः विनाशायैव गच्छन्ति तथा मे सैनिकॊ जनः ॥ 11 ॥

  12. कषयं नीतॊ ऽसमि वार्ष्णेय राज्यहेतॊः पराक्रमी भरातरश चैव मे वीराः कर्शिताः शरपीडिताः ॥ 12 ॥

  13. मृत कृते भरातृसौहार्दाद राज्याद भरष्टास तथा सुखात जीवितं बहु मन्ये ऽहं जीवितं हय अद्य दुर्लभम ॥ 13 ॥

  14. जीवितस्य हि शेषेण तपस तप्स्यामि दुश्चरम न घातयिष्यामि रणे मित्राणीमानि केशव ॥ 14 ॥

  15. रथान मे बहुसाहस्रान दिव्यैर अस्त्रैर महाबलः घातयत्य अनिशं भीष्मः परवराणां परहारिणाम ॥ 15 ॥

  16. किं नु कृत्वा कृतं मे सयाद बरूहि माधव माचिरम मध्यस्थम इव पश्यामि समरे सव्यसाचिनम ॥ 16 ॥

  17. एकॊ भीमः परं शक्त्या युध्यत्य एष महाभुजः केवलं बाहुवीर्येण कषत्रधर्मम अनुस्मरन ॥ 17 ॥

  18. गदया वीर घातिन्या यथॊत्साहं महामनाः करॊत्य असुकरं कर्म गजाश्वरथपत्तिषु ॥ 18 ॥

  19. नालम एष कषयं कर्तुं परसैन्यस्य मारिष आर्जवेनैव युद्धेन वीर वर्षशतैर अपि ॥ 19 ॥

  20. एकॊ ऽसत्रवित सखा ते ऽयं सॊ ऽपय अस्मान समुपेक्षते निर्दह्यमानान भीष्मेण दरॊणेन च महात्मना ॥ 20 ॥

  21. दिव्यान्य अस्त्राणि भीष्मस्य दरॊणस्य च महात्मनः धक्ष्यन्ति कषत्रियान सर्वान परयुक्तानि पुनः पुनः ॥ 21 ॥

  22. कृष्ण भीष्मः सुसंरब्धः सहितः सर्वपार्थिवैः कषपयिष्यति नॊ नूनं यादृशॊ ऽसय पराक्रमः ॥ 22 ॥

  23. स तवं पश्य महेष्वासं यॊगीष्वर महारथम यॊ भीष्मं शमयेत संख्ये दावाग्निं जलदॊ यथा ॥ 23 ॥

  24. तव परसादाद गॊविन्द पाण्डवा निहतद्विषः सवराज्यम अनुसंप्राप्ता मॊदिष्यन्ति स बान्धवाः ॥ 24 ॥

  25. एवम उक्त्वा ततः पार्थॊ धयायन्न आस्ते महामनाः चिरम अन्तर मना भूत्वा शॊकॊपहतचेतनः ॥ 25 ॥

  26. शॊकार्तं पाण्डवं जञात्वा दुःखेन हतचेतसम अब्रवीत तत्र गॊविन्दॊ हर्षयन सर्वपाण्डवान ॥ 26 ॥

  27. मा शुचॊ भरतश्रेष्ठ न तवं शॊचितुम अर्हसि यस्य ते भरातरः शूराः सर्वलॊकस्य धन्विनः ॥ 27 ॥

  28. अहं च परियकृद राजन सात्यकिश च महारथः विराटद्रुपदौ वृद्धौ धृष्टद्युम्नश च पार्षतः ॥ 28 ॥

  29. तथैव सबलाः सर्वे राजानॊ राजसत्तम तवत्प्रसादं परतीक्षन्ते तवद भक्ताश च विशां पते ॥ 29 ॥

  30. एष ते पार्षतॊ नित्यं हितकामः परिये रतः सेनापत्यम अनुप्राप्तॊ धृष्टद्युम्नॊ महाबलः शिखण्डी च महाबाहॊ भीष्मस्य निधनं किल ॥ 30 ॥

  31. एतच छरुत्वा ततॊ राजा धृष्टद्युम्नं महारथम अब्रवीत समितौ तस्यां वासुदेवस्य शृण्वतः ॥ 31 ॥

  32. धृष्टद्युम्न निबॊधेदं यत तवा वक्ष्यामि मारिष नातिक्रम्यं भवेत तच च वचनं मम भाषितम ॥ 32 ॥

  33. भवान सेनापतिर मह्यं वासुदेवेन संमतः कार्त्तिकेयॊ यथा नित्यं देवानाम अभवत पुरा तथा तवम अपि पाण्डूनां सेनानीः पुरुषर्षभ ॥ 33 ॥

  34. स तवं पुरुषशार्दूल विक्रम्य जहि कौरवान अहं च तवानुयास्यामि भीमः कृष्णश च मारिष ॥ 34 ॥

  35. माद्रीपुत्रौ च सहितौ दरौपदेयाश च दंशिताः ये चान्ये पृथिवीपालाः परधानाः पुरुषर्षभ ॥ 35 ॥

  36. तत उद्धर्षयन सर्वान धृष्टद्युम्नॊ ऽभयभाषत अहं दरॊणान्तकः पार्थ विहितः शम्भुना पुरा ॥ 36 ॥

  37. रणे भीष्मं तथा दरॊणं कृपं शल्यं जयद्रथम सर्वान अद्य रणे दृप्तान परतियॊत्स्यामि पार्थिव ॥ 37 ॥

  38. अथॊत्क्रुष्टं महेष्वासैः पाण्डवैर युद्धदुर्मदैः समुद्यते पार्थिवेन्द्र पार्षते शत्रुसूदने ॥ 38 ॥

  39. तम अब्रवीत ततः पार्थः पार्षतं पृतना पतिम वयूहः करौञ्चारुणॊ नाम सर्वशत्रुनिबर्हणः ॥ 39 ॥

  40. यं बृहस्पतिर इन्द्राय तदा देवासुरे ऽबरवीत तं यथावत परतिव्यूह परानीक विनाशनम अदृष्टपूर्वं राजानः पश्यन्तु कुरुभिः सह ॥ 40 ॥

  41. तथॊक्तः स नृदेवेन विष्णुर वज्रभृता इव परभाते सर्वसैन्यानाम अग्रे चक्रे धनंजयम ॥ 41 ॥

  42. आदित्यपथगः केतुस तस्याद्भुत मनॊरमः शासनात पुरुहूतस्य निर्मितॊ विश्वकर्मणा ॥ 42 ॥

  43. इन्द्रायुधसवर्णाभिः पताकाभिर अलंकृतः आकाशग इवाकाशे गन्धर्वनगरॊपमः नृत्यमान इवाभाति रथचर्यासु मारिष ॥ 43 ॥

  44. तेन रत्नवता पार्थः स च गाण्डीवधन्वना बभूव परमॊपेतः सवयम्भूर इव भानुना ॥ 44 ॥

  45. शिरॊ ऽभूद दरुपदॊ राजा महत्या सेनया वृतः कुन्तिभॊजश च चैद्यश च चक्षुष्य आस्तां जनेश्वर ॥ 45 ॥

  46. दाशार्णकाः परयागाश च दाश्रेरक गणैः सह अनूपगाः किराताश च गरीवायां भरतर्षभ ॥ 46 ॥

  47. पटच चरैश च हुण्डैश च राजन पौरवकैस तथा निषादैः सहितश चापि पृष्ठम आसीद युधिष्ठिरः ॥ 47 ॥

  48. पक्षौ तु भीमसेनश च धृष्टद्युम्नश च पार्षतः दरौपदेयाभिमन्युश च सात्यकिश च महारथः ॥ 48 ॥

  49. पिशाचा दरदाश चैव पुण्ड्राः कुण्डी विषैः सह मडका कडकाश चैव तङ्गणाः परपङ्गणाः ॥ 49 ॥

  50. बाह्लिकास तित्तिराश चैव चॊलाः पाण्ड्याश च भारत एते जनपदा राजन दक्षिणं पक्षम आश्रिताः ॥ 50 ॥

  51. अग्निवेष्या जगत तुण्डा पलदाशाश च भारत शबरास तुम्बुपाश चैव वत्साश च सह नाकुलैः नकुलः सहदेवश च वामं पार्श्वं समाश्रिताः ॥ 51 ॥

  52. रथानाम अयुतं पक्षौ शिरश च नियुतं तथा पृष्ठम अर्बुदम एवासीत सहस्राणि च विंशतिः गरीवायां नियुतं चापि सहस्राणि च सप्ततिः ॥ 52 ॥

  53. पक्षकॊटिप्रपक्षेषु पक्षान्तेषु च वारणाः जग्मुः परिवृता राजंश चलन्त इव पर्वताः ॥ 53 ॥

  54. जघनं पालयाम आस विराटः सह केकयैः काशिराजश च शैब्यश च रथानाम अयुतैस तरिभिः ॥ 54 ॥

  55. एवम एतं महाव्यूहं वयूह्य भारत पाण्डवाः सूर्यॊदयनम इच्छन्तः सथिता युद्धाय दंशिताः ॥ 55 ॥

  56. तेषाम आदित्यवर्णानि विमलानि महान्ति च शवेतच छत्राण्य अशॊभन्त वारणेषु रथेषु च ॥ 56 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 47

Previous: अध्याय 45