शरीभगवान उवाच परं भूयः परवक्ष्यामि जञानानां जञानम उत्तमम यज जञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिम इतॊ गताः ॥ 1 ॥
इदं जञानम उपाश्रित्य मम साधर्म्यम आगताः सर्गे ऽपि नॊपजायन्ते परलये न वयथन्ति च ॥ 2 ॥
मम यॊनिर महद बरह्म तस्मिन गर्भं दधाम्य अहम संभवः सर्वभूतानां ततॊ भवति भारत ॥ 3 ॥
सर्वयॊनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्ति याः तासां बरह्म महद यॊनिर अहं बीजप्रदः पिता ॥ 4 ॥
सत्त्वं रजस तम इति गुणाः परकृतिसंभवाः निबध्नन्ति महाबाहॊ देहे देहिनम अव्ययम ॥ 5 ॥
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात परकाशकम अनामयम सुखसङ्गेन बध्नाति जञानसङ्गेन चानघ ॥ 6 ॥
रजॊ रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम तन निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम ॥ 7 ॥
तमस तव अज्ञानजं विद्धि मॊहनं सर्वदेहिनाम परमादालस्यनिद्राभिस तन निबध्नाति भारत ॥ 8 ॥
सत्त्वं सुखे संजयति रजः कर्मणि भारत जञानम आवृत्य तु तमः परमादे संजयत्य उत ॥ 9 ॥
रजस तमश चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत रजः सत्त्वं तमश चैव तमः सत्त्वं रजस तथा ॥ 10 ॥
सर्वद्वारेषु देहे ऽसमिन परकाश उपजायते जञानं यदा तदा विद्याद विवृद्धं सत्त्वम इत्य उत ॥ 11 ॥
लॊभः परवृत्तिर आरम्भः कर्मणाम अशमः सपृहा रजस्य एतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ 12 ॥
अप्रकाशॊ ऽपरवृत्तिश च परमादॊ मॊह एव च तमस्य एतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ 13 ॥
यदा सत्त्वे परवृद्धे तु परलयं याति देहभृत तदॊत्तमविदां लॊकान अमलान परतिपद्यते ॥ 14 ॥
रजसि परलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते तथा परलीनस तमसि मूढयॊनिषु जायते ॥ 15 ॥
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम रजसस तु फलं दुःखम अज्ञानं तमसः फलम ॥ 16 ॥
सत्त्वात संजायते जञानं रजसॊ लॊभ एव च परमादमॊहौ तमसॊ भवतॊ ऽजञानम एव च ॥ 17 ॥
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः जघन्यगुणवृत्तस्था अधॊ गच्छन्ति तामसाः ॥ 18 ॥
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा दरष्टानुपश्यति गुणेभ्यश च परं वेत्ति मद्भावं सॊ ऽधिगच्छति ॥ 19 ॥
गुणान एतान अतीत्य तरीन देही देहसमुद्भवान जन्ममृत्युजरादुःखैर विमुक्तॊ ऽमृतम अश्नुते ॥ 20 ॥
अर्जुन उवाच कैर लिङ्गैस तरीन गुणान एतान अतीतॊ भवति परभॊ किमाचारः कथं चैतांस तरीन गुणान अतिवर्तते ॥ 21 ॥
शरीभगवान उवाच परकाशं च परवृत्तिं च मॊहम एव च पाण्डव न दवेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ 22 ॥
उदासीनवद आसीनॊ गुणैर यॊ न विचाल्यते गुणा वर्तन्त इत्य एव यॊ ऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ 23 ॥
समदुःखसुखः सवस्थः समलॊष्टाश्मकाञ्चनः तुल्यप्रियाप्रियॊ धीरस तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ 24 ॥
मानापमानयॊस तुल्यस तुल्यॊ मित्रारिपक्षयॊः सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ 25 ॥
मां च यॊ ऽवयभिचारेण भक्तियॊगेन सेवते स गुणान समतीत्यैतान बरह्मभूयाय कल्पते ॥ 26 ॥
बरह्मणॊ हि परतिष्ठाहम अमृतस्याव्ययस्य च शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ 27 ॥
भीष्मपर्व · Bhishma Parva
अध्याय 36
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 37