शरीभगवान उवाच इमं विवस्वते यॊगं परॊक्तवान अहम अव्ययम विवस्वान मनवे पराह मनुर इक्ष्वाकवे ऽबरवीत ॥ 1 ॥
एवं परम्पराप्राप्तम इमं राजर्षयॊ विदुः स कालेनेह महता यॊगॊ नष्टः परंतप ॥ 2 ॥
स एवायं मया ते ऽदय यॊगः परॊक्तः पुरातनः भक्तॊ ऽसि मे सखा चेति रहस्यं हय एतद उत्तमम ॥ 3 ॥
अर्जुन उवाच अपरं भवतॊ जन्म परं जन्म विवस्वतः कथम एतद विजानीयां तवम आदौ परॊक्तवान इति ॥ 4 ॥
शरीभगवान उवाच बहूनि मे वयतीतानि जन्मानि तव चार्जुन तान्य अहं वेद सर्वाणि न तवं वेत्थ परंतप ॥ 5 ॥
अजॊ ऽपि सन्न अव्ययात्मा भूतानाम ईश्वरॊ ऽपि सन परकृतिं सवाम अधिष्ठाय संभवाम्य आत्ममायया ॥ 6 ॥
यदा यदा हि धर्मस्य गलानिर भवति भारत अभ्युत्थानम अधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्य अहम ॥ 7 ॥
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥ 8 ॥
जन्म कर्म च मे दिव्यम एवं यॊ वेत्ति तत्त्वतः तयक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति माम एति सॊ ऽरजुन ॥ 9 ॥
वीतरागभयक्रॊधा मन्मया माम उपाश्रिताः बहवॊ जञानतपसा पूता मद्भावम आगताः ॥ 10 ॥
ये यथा मां परपद्यन्ते तांस तथैव भजाम्य अहम मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ 11 ॥
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः कषिप्रं हि मानुषे लॊके सिद्धिर भवति कर्मजा ॥ 12 ॥
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः तस्य कर्तारम अपि मां विद्ध्य अकर्तारम अव्ययम ॥ 13 ॥
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले सपृहा इति मां यॊ ऽभिजानाति कर्मभिर न स बध्यते ॥ 14 ॥
एवं जञात्वा कृतं कर्म पूर्वैर अपि मुमुक्षुभिः कुरु कर्मैव तस्मात तवं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम ॥ 15 ॥
किं कर्म किमकर्मेति कवयॊ ऽपय अत्र मॊहिताः तत ते कर्म परवक्ष्यामि यज जञात्वा मॊक्ष्यसे ऽशुभात ॥ 16 ॥
कर्मणॊ हय अपि बॊद्धव्यं बॊद्धव्यं च विकर्मणः अकर्मणश च बॊद्धव्यं गहना कर्मणॊ गतिः ॥ 17 ॥
कर्मण्य अकर्म यः पश्येद अकर्मणि च कर्म यः स बुद्धिमान मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत ॥ 18 ॥
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसंकल्पवर्जिताः जञानाग्निदग्धकर्माणं तम आहुः पण्डितं बुधाः ॥ 19 ॥
तयक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तॊ निराश्रयः कर्मण्य अभिप्रवृत्तॊ ऽपि नैव किं चित करॊति सः ॥ 20 ॥
निराशीर यतचित्तात्मा तयक्तसर्वपरिग्रहः शारीरं केवलं कर्म कुर्वन नाप्नॊति किल्बिषम ॥ 21 ॥
यदृच्छालाभसंतुष्टॊ दवन्द्वातीतॊ विमत्सरः समः सिद्धाव असिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥ 22 ॥
गतसङ्गस्य मुक्तस्य जञानावस्थितचेतसः यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं परविलीयते ॥ 23 ॥
बरह्मार्पणं बरह्म हविर बरह्माग्नौ बरह्मणा हुतम बरह्मैव तेन गन्तव्यं बरह्मकर्मसमाधिना ॥ 24 ॥
दैवम एवापरे यज्ञं यॊगिनः पर्युपासते बरह्माग्नाव अपरे यज्ञं यज्ञेनैवॊपजुह्वति ॥ 25 ॥
शरॊत्रादीनीन्द्रियाण्य अन्ये संयमाग्निषु जुह्वति शब्दादीन विषयान अन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ 26 ॥
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि पराणकर्माणि चापरे आत्मसंयमयॊगाग्नौ जुह्वति जञानदीपिते ॥ 27 ॥
दरव्ययज्ञास तपॊयज्ञा यॊगयज्ञास तथापरे सवाध्यायज्ञानयज्ञाश च यतयः संशितव्रताः ॥ 28 ॥
अपाने जुह्वति पराणं पराणे ऽपानं तथापरे पराणापानगती रुद्ध्वा पराणायामपरायणाः ॥ 29 ॥
अपरे नियताहाराः पराणान पराणेषु जुह्वति सर्वे ऽपय एते यज्ञविदॊ यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ 30 ॥
यज्ञशिष्टामृतभुजॊ यान्ति बरह्म सनातनम नायं लॊकॊ ऽसत्य अयज्ञस्य कुतॊ ऽनयः कुरुसत्तम ॥ 31 ॥
एवं बहुविधा यज्ञा वितता बरह्मणॊ मुखे कर्मजान विद्धि तान सर्वान एवं जञात्वा विमॊक्ष्यसे ॥ 32 ॥
शरेयान दरव्यमयाद यज्ञाज जञानयज्ञः परंतप सर्वं कर्माखिलं पार्थ जञाने परिसमाप्यते ॥ 33 ॥
तद विद्धि परणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया उपदेक्ष्यन्ति ते जञानं जञानिनस तत्त्वदर्शिनः ॥ 34 ॥
यज जञात्वा न पुनर मॊहम एवं यास्यसि पाण्डव येन भूतान्य अशेषेण दरक्ष्यस्य आत्मन्य अथॊ मयि ॥ 35 ॥
अपि चेद असि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः सर्वं जञानप्लवेनैव वृजिनं संतरिष्यसि ॥ 36 ॥
यथैधांसि समिद्धॊ ऽगनिर भस्मसात कुरुते ऽरजुन जञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात कुरुते तथा ॥ 37 ॥
न हि जञानेन सदृशं पवित्रम इह विद्यते तत सवयं यॊगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ 38 ॥
शरद्धावाँल लभते जञानं तत्परः संयतेन्द्रियः जञानं लब्ध्वा परां शान्तिम अचिरेणाधिगच्छति ॥ 39 ॥
अज्ञश चाश्रद्दधानश च संशयात्मा विनश्यति नायं लॊकॊ ऽसति न परॊ न सुखं संशयात्मनः ॥ 40 ॥
यॊगसंन्यस्तकर्माणं जञानसंछिन्नसंशयम आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय ॥ 41 ॥
तस्माद अज्ञानसंभूतं हृत्स्थं जञानासिनात्मनः छित्त्वैनं संशयं यॊगम आतिष्ठॊत्तिष्ठ भारत ॥ 42 ॥
भीष्मपर्व · Bhishma Parva
अध्याय 26
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 27