धर्मDharmic Data

उद्योगपर्व · Udyoga Parva

अध्याय 42

  1. [व] ततॊ राजा धृतराष्ट्रॊ मनीषी; संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत सनत्सुजातं रहिते महात्मा; पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन ॥ 1 ॥

  2. सनत्सुजात यदीदं शृणॊमि; मृत्युर हि नासीह तवॊपदेशम देवासुरा हय आचरन बरह्मचर्यम; अमृत्यवे तत कतरन न सत्यम ॥ 2 ॥

  3. [सन] अमृत्युः कर्मणा के चिन मृत्युर नास्तीति चापरे शृणु मे बरुवतॊ राजन यथैतन मा विशङ्किथाः ॥ 3 ॥

  4. उभे सत्ये कषत्रियाद्य परवृत्ते; मॊहॊ मृत्युः संमतॊ यः कवीनाम परमादं वै मृत्युम अहं बरवीमि; सदाप्रमादम अमृतत्वं बरवीमि ॥ 4 ॥

  5. परमादाद वै असुराः पराभवन्न; अप्रमादाद बरह्मभूता भवन्ति न वै मृत्युर वयाघ्र इवात्ति जन्तून; न हय अस्य रूपम उपलभ्यते ह ॥ 5 ॥

  6. यमं तव एके मृत्युम अतॊ ऽनयम आहुर; आत्मावसन्नम अमृतं बरह्मचर्यम पितृलॊके राज्यम अनुशास्ति देवः; शिवः शिवानाम अशिवॊ ऽशिवानाम ॥ 6 ॥

  7. आस्याद एष निःसरते नराणां; करॊधः परमादॊ मॊहरूपश च मृत्युः ते मॊहितास तद्वशे वर्तमाना; इतः परेतास तत्र पुनः पतन्ति ॥ 7 ॥

  8. ततस तं देवा अनु विप्लवन्ते; अतॊ मृत्युर मरणाख्याम उपैति कर्मॊदये कर्मफलानुरागास; तत्रानु यान्ति न तरन्ति मृत्युम ॥ 8 ॥

  9. यॊ ऽभिध्यायन्न उत्पतिष्णून निहन्याद; अनादरेणाप्रतिबुध्यमानः स वै मृत्युर मृत्युर इवात्ति भूत्वा; एवं विद्वान यॊ विनिहन्ति कामान ॥ 9 ॥

  10. कामानुसारी पुरुषः कामान अनु विनश्यति कामान वयुदस्य धुनुते यत किं चित पुरुषॊ रजः ॥ 10 ॥

  11. तमॊ ऽपरकाशॊ भूतानां नरकॊ ऽयं परदृश्यते गृह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः शवभ्रम उन्मुखाः ॥ 11 ॥

  12. अभिध्या वै परथमं हन्ति चैनं; कामक्रॊधौ गृह्य चैनं तु पश्चात एते बालान मृत्यवे परापयन्ति; धीरास तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम ॥ 12 ॥

  13. अमन्यमानः कषत्रिय किं चिद अन्यन; नाधीयते तार्ण इवास्य वयाघ्रः करॊधाल लॊभान मॊहमयान्तर आत्मा; स वै मृत्युस तवच छरीरे य एषः ॥ 13 ॥

  14. एवं मृत्युं जायमानं विदित्वा; जञाने तिष्ठन न बिभेतीह मृत्यॊः विनश्यते विषये तस्य मृत्युर; मृत्यॊर यथा विषयं पराप्य मर्त्यः ॥ 14 ॥

  15. ये ऽसमिन धर्मान नाचरन्तीह के चित; तथा धर्मान के चिद इहाचरन्ति धर्मः पापेन परतिहन्यते सम; उताहॊ धर्मः परतिहन्ति पापम ॥ 15 ॥

  16. [सन] उभयम एव तत्रॊपभुज्यते फलं; धर्मस्यैवेतरस्य च धर्मेणाधर्मं परणुदतीह विद्वान; धर्मॊ बलीयान इति तस्य विद्धि ॥ 16 ॥

  17. यान इमान आहुः सवस्य धर्मस्य लॊकान; दविजातीनां पुण्यकृतां सनातनान तेषां परिक्रमान कथयन्तस ततॊ ऽनयान; नैतद विद्वन नैव कृतं च कर्म ॥ 17 ॥

  18. [सन] येषां बले न विस्पर्धा बले बलवताम इव ते बराह्मणा इतः परेत्य सवर्गलॊके परकाशते ॥ 18 ॥

  19. यत्र मन्येत भूयिष्ठं परावृषीव तृणॊलपम अन्नं पानं च बराह्मणस तज जीवन नानुसंज्वरेत ॥ 19 ॥

  20. यत्राकथयमानस्य परयच्छत्य अशिवं भयम अतिरिक्तम इवाकुर्वन स शरेयान नेतरॊ जनः ॥ 20 ॥

  21. यॊ वाकथयमानस्य आत्मानं नानुसंज्वरेत बरह्म सवं नॊपभुञ्जेद वा तदन्नं संमतं सताम ॥ 21 ॥

  22. यथा सवं वान्तम अश्नाति शवा वै नित्यम अभूतये एवं ते वान्तम अश्नन्ति सववीर्यस्यॊपजीवनात ॥ 22 ॥

  23. नित्यम अज्ञातचर्या मे इति मन्येत बराह्मणः जञातीनां तु वसन मध्ये नैव विद्येत किं चन ॥ 23 ॥

  24. कॊ हय एवम अन्तरात्मानं बराह्मणॊ हन्तुम अर्हति तस्माद धि किं चित कषत्रिय बरह्मावसति पश्यति ॥ 24 ॥

  25. अश्रान्तः सयाद अनादानात संमतॊ निरुपद्रवः शिष्टॊ न शिष्टवत स सयाद बराह्मणॊ बरह्मवित कविः ॥ 25 ॥

  26. अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या वेदेषु ये दविजाः ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्या विद्यात तान बरह्मणस तनुम ॥ 26 ॥

  27. सर्वान सविष्टकृतॊ देवान विद्याद य इह कश चन न समानॊ बराह्मणस्य यस्मिन परयतते सवयम ॥ 27 ॥

  28. यम परयतमानं तु मानयन्ति स मानितः न मान्यमानॊ मन्येत नामानाद अभिसंज्वरेत ॥ 28 ॥

  29. विद्वांसॊ मानयन्तीह इति मन्येत मानितः अधर्मविदुषॊ मूढा लॊकशास्त्रविशारदाः न मान्यं मानयिष्यन्ति इति मन्येद अमानितः ॥ 29 ॥

  30. न वै मानं च मौनं च सहितौ चरतः सदा अयं हि लॊकॊ मानस्य असौ मानस्य तद विदुः ॥ 30 ॥

  31. शरीः सुखस्येह संवासः सा चापि परिपन्थिनी बरह्मी सुदुर्लभा शरीर हि परज्ञा हीनेन कषत्रिय ॥ 31 ॥

  32. दवाराणि तस्या हिवदन्ति सन्तॊ; बहुप्रकाराणि दुरावराणि सत्यार्जवे हरीर दमशौचविद्याः; षण मानमॊहप्रतिबाधनानि ॥ 32 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 43

Previous: अध्याय 41