[वि] ऊर्ध्वं पराणा हय उत्क्रामन्ति यूनः सथविर आयति परत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस तान पतिपद्यते ॥ 1 ॥
पीठं दत्त्वा साधवे ऽभयागताय; आनीयापः परिनिर्णिज्य पादौ सुखं पृष्ट्वा परतिवेद्यात्म संस्थं; ततॊ दद्याद अन्नम अवेक्ष्य धीरः ॥ 2 ॥
यस्यॊदकं मधुपर्कं च गां च; न मन्त्रवित परतिगृह्णाति गेहे लॊभाद भयाद अर्थकार्पण्यतॊ वा; तस्यानर्थं जीवितम आहुर आर्याः ॥ 3 ॥
चिकित्सकः शक्य कर्तावकीर्णी; सतेनः करूरॊ मद्यपॊ भरूणहा च सेनाजीवी शरुतिविक्रायकश च; भृशं परियॊ ऽपय अतिथिर नॊदकार्हः ॥ 4 ॥
अविक्रेयं लवणं पक्वम अन्नं दधि; कषीरं मधु तैलं घृतं च तिला मांसं मूलफलानि शाकं; रक्तं वासः सर्वगन्धा गुडश च ॥ 5 ॥
अरॊषणॊ यः समलॊष्ट काञ्चनः; परहीण शॊकॊ गतसंधि विग्रहः निन्दा परशंसॊपरतः परियाप्रिये; चरन्न उदासीनवद एष भिक्षुकः ॥ 6 ॥
नीवार मूलेङ्गुद शाकवृत्तिः; सुसंयतात्माग्निकार्येष्व अचॊद्यः वने वसन्न अतिथिष्व अप्रमत्तॊ; धुरंधरः पुण्यकृद एष तापसः ॥ 7 ॥
अपकृत्वा बुद्धिमतॊ दूरस्थॊ ऽसमीति नाश्वसेत दीर्घौ बुद्धिमतॊ बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ 8 ॥
न विश्वसेद अविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत विश्वासाद भयम उत्पन्नं मूलान्य अपि निकृन्तति ॥ 9 ॥
अनीर्ष्युर गुप्तदारः सयात संविभागी परियंवदः शलक्ष्णॊ मधुरवाक सत्रीणां न चासां वशगॊ भवेत ॥ 10 ॥
पूजनीया महाभागाः पुण्याश च गृहदीप्तयः सत्रियः शरियॊ गृहस्यॊक्तास तस्माद रक्ष्या विशेषतः ॥ 11 ॥
पितुर अन्तःपुरं दद्यान मातुर दद्यान महानसम गॊषु चात्मसमं दद्यात सवयम एव कृषिं वरजेत भृत्यैर वणिज्याचारं च पुत्रैः सेवेत बराह्मणान ॥ 12 ॥
अद्भ्यॊ ऽगनिर बरह्मतः कषत्रम अश्मनॊ लॊहम उत्थितम तेषां सर्वत्रगं तेजः सवासु यॊनिषु शाम्यति ॥ 13 ॥
नित्यं सन्तः कुले जाताः पावकॊपम तेजसः कषमावन्तॊ निराकाराः काष्ठे ऽगनिर इव शेरते ॥ 14 ॥
यस्य मन्त्रं न जानन्ति बाह्याश चाभ्यन्तराश च ये स राजा सर्वतश चक्षुश चिरम ऐश्वर्यम अश्नुते ॥ 15 ॥
करिष्यन न परभाषेत कृतान्य एव च दर्शयेत धर्मकामार्थ कार्याणि तथा मन्त्रॊ न भिद्यते ॥ 16 ॥
गिरिपृष्ठम उपारुह्य परासादं वा रहॊगतः अरण्ये निःशलाके वा तत्र मन्त्रॊ विधीयते ॥ 17 ॥
नासुहृत परमं मन्त्रं भारतार्हति वेदितुम अपण्डितॊ वापि सुहृत पण्डितॊ वाप्य अनात्मवान अमात्ये हय अर्थलिप्सा च मन्त्ररक्षणम एव च ॥ 18 ॥
कृतानि सर्वकार्याणि यस्य वा पार्षदा विदुः गूढमन्त्रस्य नृपतेस तस्य सिद्धिर असंशयम ॥ 19 ॥
अप्रशस्तानि कर्माणि यॊ मॊहाद अनुतिष्ठति स तेषां विपरिभ्रंशे भरश्यते जीविताद अपि ॥ 20 ॥
कर्मणां तु परशस्तानाम अनुष्ठानं सुखावहम तेषाम एवाननुष्ठानं पश्चात तापकरं महत ॥ 21 ॥
सथानवृद्ध कषयज्ञस्य षाड्गुण्य विदितात्मनः अनवज्ञात शीलस्य सवाधीना पृथिवी नृप ॥ 22 ॥
अमॊघक्रॊधहर्षस्य सवयं कृत्यान्ववेक्षिणः आत्मप्रत्यय कॊशस्य वसुधेयं वसुंधरा ॥ 23 ॥
नाममात्रेण तुष्येत छत्रेण च महीपतिः भृत्येभ्यॊ विसृजेद अर्थान नैकः सर्वहरॊ भवेत ॥ 24 ॥
बराह्मणॊ बराह्मणं वेद भर्ता वेद सत्रियं तथा अमात्यं नृपतिर वेद राजा राजानम एव च ॥ 25 ॥
न शत्रुर अङ्कम आपन्नॊ मॊक्तव्यॊ वध्यतां गतः अहताद धि भयं तस्माज जायते नचिराद इव ॥ 26 ॥
दैवतेषु च यत्नेन राजसु बराह्मणेषु च नियन्तव्यः सदा करॊधॊ वृद्धबालातुरेषु च ॥ 27 ॥
निरर्थं कलहं पराज्ञॊ वर्जयेन मूढ सेवितम कीर्तिं च लभते लॊके न चानर्थेन युज्यते ॥ 28 ॥
परसादॊ निष्फलॊ यस्य करॊधश चापि निरर्थकः न तं भर्तारम इच्छन्ति षण्ढं पतिम इव सत्रियः ॥ 29 ॥
न बुद्धिर धनलाभाय न जाड्यम असमृद्धये लॊकपर्याय वृत्तान्तं पराज्ञॊ जानाति नेतरः ॥ 30 ॥
विद्या शीलवयॊवृद्धान बुद्धिवृद्धांश च भारत धनाभिजन वृद्धांश च नित्यं मूढॊ ऽवमन्यते ॥ 31 ॥
अनार्य वृत्तम अप्राज्ञम असूयकम अधार्मिकम अनर्थाः कषिप्रम आयान्ति वाग दुष्टं करॊधनं तथा ॥ 32 ॥
अविसंवादनं दानं समयस्याव्यतिक्रमः आवर्तयन्ति भूतानि सम्यक परणिहिता च वाक ॥ 33 ॥
अविसंवादकॊ दक्षः कृतज्ञॊ मतिमान ऋजुः अपि संक्षीण कॊशॊ ऽपि लभते परिवारणम ॥ 34 ॥
धृतिः शमॊ दमः शौचं कारुण्यं वाग अनिष्ठुरा मित्राणां चानभिद्रॊहः सतैताः समिधः शरियः ॥ 35 ॥
असंविभागी दुष्टात्मा कृतघ्नॊ निरपत्रपः तादृङ नराधमॊ लॊके वर्जनीयॊ नराधिप ॥ 36 ॥
न स रात्रौ सुखं शेते स सर्प इव वेश्मनि यः कॊपयति निर्दॊषं स दॊषॊ ऽभयन्तरं जनम ॥ 37 ॥
येषु दुष्टेषु दॊषः सयाद यॊगक्षेमस्य भारत सदा परसादनं तेषां देवतानाम इवाचरेत ॥ 38 ॥
ये ऽरथाः सत्रीषु समासक्ताः परथमॊत्पतितेषु च ये चानार्य समासक्ताः सर्वे ते संशयं गताः ॥ 39 ॥
यत्र सत्री यत्र कितवॊ यत्र बालॊ ऽनुशास्ति च मज्जन्ति ते ऽवशा देशा नद्याम अश्मप्लवा इव ॥ 40 ॥
परयॊजनेषु ये सक्ता न विशेषेषु भारत तान अहं पण्डितान मन्ये विशेषा हि परसङ्गिनः ॥ 41 ॥
यं परशंसन्ति कितवा यं परशंसन्ति चारणाः यं परशंसन्ति बन्धक्यॊ न स जीवति मानवः ॥ 42 ॥
हित्वा तान परमेष्वासान पाण्डवान अमितौजसः आहितं भारतैश्वर्यं तवया दुर्यॊधने महत ॥ 43 ॥
तं दरक्ष्यसि परिभ्रष्टं तस्मात तवं नचिराद इव ऐश्वर्यमदसंमूढं बलिं लॊकत्रयाद इव ॥ 44 ॥
उद्योगपर्व · Udyoga Parva
अध्याय 38
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 39