धर्मDharmic Data

उद्योगपर्व · Udyoga Parva

अध्याय 133

  1. [पुत्र] कृष्णायसस्येव च ते संहत्य हृदयं कृतम मम मातस तव अकरुणे वैरप्रज्ञे हय अमर्षणे ॥ 1 ॥

  2. अहॊ कषत्रसमाचारॊ यत्र माम अपरं यथा ईदृशं वचनं बरूयाद भवती पुत्रम एकजम ॥ 2 ॥

  3. किं नु ते माम अपश्यन्त्याः पृथिव्या अपि सर्वया किम आभरणकृत्यं ते किं भॊगैर जीवितेन वा ॥ 3 ॥

  4. सर्वारम्भा हि विदुषां तात धर्मार्थकारणात तान एवाभिसमीक्ष्याहं संजय तवाम अचूचुदम ॥ 4 ॥

  5. स समीक्ष्य करमॊपेतॊ मुख्यः कालॊ ऽयम आगतः अस्मिंश चेद आगते काले कार्यं न परतिपद्यसे असंभावित रूपस तवं सुनृशंसं करिष्यसि ॥ 5 ॥

  6. तं तवाम अयशसा सपृष्टं न बरूयां यदि संजय खरी वात्सल्यम आहुस तन निः सामर्थ्यम अहेतुकम ॥ 6 ॥

  7. सद्भिर विगर्हितं मार्गं तयज मूर्ख निषेवितम अविद्या वै महत्य अस्ति याम इमां संश्रिताः परजाः ॥ 7 ॥

  8. तव सयाद यदि सद्वृत्तं तेन मे तवं परियॊ भवेः धर्मार्थगुणयुक्तेन नेतरेण कथं चन दैवमानुषयुक्तेन सद्भिर आचरितेन च ॥ 8 ॥

  9. यॊ हय एवम अविनीतेन रमते पुत्र नप्तृणा अनुत्थानवता चापि मॊघं तस्य परजा फलम ॥ 9 ॥

  10. अकुर्वन्तॊ हि कर्माणि कुर्वन्तॊ निन्दितानि च सुखं नैवेह नामुत्र लभन्ते पुरुषाधमाः ॥ 10 ॥

  11. युद्धाय कषत्रियः सृष्टः संजयेह जयाय च करूराय कर्मणे नित्यं परजानां परिपालने जयन वा वध्यमानॊ वा पराप्नॊतीन्द्र सलॊकताम ॥ 11 ॥

  12. न शक्र भवने पुण्ये दिवि तद्विद्यते सुखम यद अमित्रान वशे कृत्वा कषत्रियः सुखम अश्नुते ॥ 12 ॥

  13. मन्युना दह्यमानेन पुरुषेण मनस्विना निकृतेनेह बहुशः शत्रून परतिजिगीषया ॥ 13 ॥

  14. आत्मानं वा परित्यज्य शत्रून वा विनिपात्य वै अतॊ ऽनयेन परकारेण शान्तिर अस्य कुतॊ भवेत ॥ 14 ॥

  15. इह पराज्ञ्डॊ हि पुरुषः सवल्पम अप्रियम इच्छति यस्य सवल्पं परियं लॊके धरुवं तस्याल्पम अप्रियम ॥ 15 ॥

  16. परियाभावाच च पुरुषॊ नैव पराप्नॊति शॊभनम धरुवं चाभावम अभ्येति गत्वा गङ्गेव सागरम ॥ 16 ॥

  17. [पुत्र] नेयं मतिस तवया वाच्या मातः पुत्रे विशेषतः कारुण्यम एवात्र पश्य भूत्वेह जड मूकवत ॥ 17 ॥

  18. अतॊ मे भूयसी नन्दिर यद एवम अनुपश्यसि चॊद्यं मां चॊदयस्य एतद भृशं वै चॊदयामि ते ॥ 18 ॥

  19. अथ तवां पूजयिष्यामि हत्वा वै सर्वसैन्धवान अहं पश्यामि विजयं कृत्स्नं भाविनम एव ते ॥ 19 ॥

  20. अकॊशस्यासहायस्य कुतः सविद विजयॊ मम इत्य अवस्थां विदित्वेमाम आत्मनात्मनि दारुणाम राज्याद भावॊ निवृत्तॊ मे तरिदिवाद इव दुष्कृतेः ॥ 20 ॥

  21. ईदृशं भवती कं चिद उपायम अनुपश्यति तन मे परिणत परज्ञे सम्यक परब्रूहि पृच्छते करिष्यामि हि तत सर्वं यथावद अनुशासनम ॥ 21 ॥

  22. पुत्रात्मा नावमन्तव्यः पूर्वाभिर असमृद्धिभिः अभूत्वा हि भवन्त्य अर्था भूत्वा नश्यन्ति चापरे ॥ 22 ॥

  23. अमर्षेणैव चाप्य अर्था नारब्धव्याः सुबालिशैः सर्वेषां कर्मणां तात फले नित्यम अनित्यता ॥ 23 ॥

  24. अनित्यम इति जानन्तॊ न भवन्ति भवन्ति च अथ ये नैव कुर्वन्ति नैव जातु भवन्ति ते ॥ 24 ॥

  25. ऐकगुण्यम अनीहायाम अभावः कर्मणां फलम अथ दवैगुण्यम ईहायां फलं भवति वा न वा ॥ 25 ॥

  26. यस्य पराग एव विदिता सर्वार्थानाम अनित्यता नुदेद वृद्धिसमृद्धी स परतिकूले नृपात्मज ॥ 26 ॥

  27. उत्थातव्यं जागृतव्यं यॊक्तव्यं भूतिकर्मसु भविष्यतीत्य एव मनः कृत्वा सततम अव्यथैः मङ्गलानि पुरस्कृत्य बराह्मणैश चेश्वरैः सह ॥ 27 ॥

  28. पराज्ञस्य नृपतेर आशु वृद्धिर भवति पुत्रक अभिवर्तति लक्ष्मीस तं पराचीम इव दिवाकरः ॥ 28 ॥

  29. निदर्शनान्य उपायांश च बहून्य उद्धर्षणानि च अनुदर्शित रूपॊ ऽसि पश्यामि कुरु पौरुषम पुरुषार्थम अभिप्रेतं समाहर्तुम इहार्हसि ॥ 29 ॥

  30. करुद्धाँल लुब्धान परिक्षीणान अवक्षिप्तान विमानितान सपर्धिनश चैव ये के चित तान युक्त उपधारय ॥ 30 ॥

  31. एतेन तवं परकारेण महतॊ भेत्स्यसे गणान महावेग इवॊद्धूतॊ मातरिश्वा बलाहकान ॥ 31 ॥

  32. तेषाम अग्रप्रदायी सयाः कल्यॊत्थायी परियंवदः ते तवां परियं करिष्यन्ति पुरॊ धास्यन्ति च धरुवम ॥ 32 ॥

  33. यदैव शत्रुर जानीयात सपत्नं तयक्तजीवितम तदैवास्माद उद्विजते सर्पाद वेश्म गताद इव ॥ 33 ॥

  34. तं विदित्वा पराक्रान्तं वशे न कुरुते यदि निर्वादैर निर्वदेद एनम अन्ततस तद भविष्यति ॥ 34 ॥

  35. निर्वादाद आस्पदं लब्ध्वा धनवृद्धिर भविष्यति धनवन्तं हि मित्राणि भजन्ते चाश्रयन्ति च ॥ 35 ॥

  36. सफलितार्थं पुनस तात संत्यजन्त्य अपि बान्धवाः अप्य अस्मिन्न आश्रयन्ते च जुगुप्सन्ति च तादृशम ॥ 36 ॥

  37. शत्रुं कृत्वा यः सहायं विश्वासम उपगच्छति अतः संभाव्यम एवैतद यद राज्यं पराप्नुयाद इति ॥ 37 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 134

Previous: अध्याय 132