धर्मDharmic Data

उद्योगपर्व · Udyoga Parva

अध्याय 132

  1. [विदुरा] अथैतस्याम अवस्थायां पौरुषं हातुम इच्छसि निहीन सेवितं मार्गं गमिष्यस्य अचिराद इव ॥ 1 ॥

  2. यॊ हि तेजॊ यथाशक्ति न दर्शयति विक्रमात कषत्रियॊ जीविताकाङ्क्षी सतेन इत्य एव तं विदुः ॥ 2 ॥

  3. अर्थवन्त्य उपपन्नानि वाक्यानि गुणवन्ति च नैव संप्राप्नुवन्ति तवां मुमूर्षुम इव भेषजम ॥ 3 ॥

  4. सन्ति वै सिन्धुराजस्य संतुष्टा बहवॊ जनाः दौर्बल्याद आसते मूढा वयसनौघप्रतीक्षिणः ॥ 4 ॥

  5. सहायॊचपयं कृत्वा वयवसाय्य ततस ततः अनुदुष्येयुर अपरे पश्यन्तस तव पौरुषम ॥ 5 ॥

  6. तैः कृत्वा सह संघातं गिरिदुर्गालयांश चर काले वयसनम आकाङ्क्षन नैवायम अजरामरः ॥ 6 ॥

  7. संजयॊ नामतश च तवं न च पश्यामि तत तवयि अन्वर्थ नामा भव मे पुत्र मा वयर्थनामकः ॥ 7 ॥

  8. सम्यग दृष्टिर महाप्राज्ञॊ बालं तवां बराह्मणॊ ऽबरवीत अयं पराप्य महत कृच्छ्रं पुनर वृद्धिं गमिष्यति ॥ 8 ॥

  9. तस्य समरन्ती वचनम आशंसे विजयं तव तस्मात तात बरवीमि तवां वक्ष्यामि च पुनः पुनः ॥ 9 ॥

  10. यस्य हय अर्थाभिनिर्वृत्तौ भवन्त्य आप्यायिताः परे तस्यार्थसिद्धिर नियता नयेष्व अर्थानुसारिणः ॥ 10 ॥

  11. समृद्दिह्र असमृद्धिर वा पूर्वेषां मम संजय एवं विद्वान युद्धमना भव मा परत्युपाहर ॥ 11 ॥

  12. नातः पापीयसीं कां चिद अवस्था शम्बरॊ ऽबरवीत यत्र नैवाद्य न परात्र भॊजनं परतिदृश्यते ॥ 12 ॥

  13. पतिपुत्र वधाद एतत परमं दुःखम अब्रवीत दारिद्र्यम इति यत परॊक्तं पर्याय मरणं हि तत ॥ 13 ॥

  14. अहं महाकुले जाता हरदाद धरदम इवागता ईश्वरी सर्वकल्याणैर भर्त्रा परमपूजिता ॥ 14 ॥

  15. महार्हमाल्याभरणां सुमृष्टाम्बर वाससम पुरा दृष्ट्वा सुहृद्वर्गॊ माम अपश्यत सुदुर्गताम ॥ 15 ॥

  16. यदा मां चैव भार्यां च दरष्टासि भृशदुर्बले न तदा जीवितेनार्थॊ भविता तव संजय ॥ 16 ॥

  17. दासकर्म करान भृत्यान आचार्यर्त्विक पुरॊहितान अवृत्त्यास्मान परजहतॊ दृष्ट्वा किं जीवितेन ते ॥ 17 ॥

  18. यदि कृत्यं न पश्यामि तवाद्येह यथा पुरा शलाघनीयं यशस्यं च का शान्तिर हृदयस्य मे ॥ 18 ॥

  19. नेति चेद बराह्मणान बरूयां दीर्यते हृदयं मम न हय अहं न च मे भर्ता नेति बराह्मणम उक्तवान ॥ 19 ॥

  20. वयम आश्रमणीयाः सम नाश्रितारः परस्य च सान्यान आश्रित्य जीवन्ती परित्यक्ष्यामि जीवितम ॥ 20 ॥

  21. अपारे भव नः पारम अप्लवे भव नः पलवः कुरुष्व सथानम अस्थाने मृतान संजीवयस्व नः ॥ 21 ॥

  22. सर्वे ते शत्रवः सह्या न चेज जीवितुम इच्छसि अथ चेद ईदृशीं वृत्तिं कलीबाम अभ्युपपद्यसे ॥ 22 ॥

  23. निर्विण्णात्मा हतमना मुञ्चैतां पापजीविकाम एकशत्रुवधेनैव शूरॊ गच्छति विश्रुतिम ॥ 23 ॥

  24. इन्द्रॊ वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत माहेन्द्रं च गरहं लेभे लॊकानां चेश्वरॊ ऽभवत ॥ 24 ॥

  25. नाम विश्राव्य वा संख्ये शत्रूर आहूय दंशितान सेनाग्रं वापि विद्राव्य हत्वा वा पुरुषं वरम ॥ 25 ॥

  26. यदैव लभते वीरः सुयुद्धेन महद यशः तदैव परव्यथन्ते ऽसय शत्रवॊ विनमन्ति च ॥ 26 ॥

  27. तयक्त्वात्मानं रणे दक्षं शूरं कापुरुषा जनाः अवशाः पूरयन्ति सम सर्वकामसमृद्धिभिः ॥ 27 ॥

  28. राज्यं वाप्य उग्रविभ्रंशं संशयॊ जीवितस्य वा परलब्धस्य हि शत्रॊर वै शेषं कुर्वन्ति साधवः ॥ 28 ॥

  29. सवर्गद्वारॊपमं राज्यम अथ वाप्य अमृतॊपमम रुद्धम एकायने मत्वा पतॊल्मुक इवारिषु ॥ 29 ॥

  30. जहि शत्रून रणे राजन सवधर्मम अनुपालय मा तवा पश्येत सुकृपणं शत्रुः शरीमान कदा चन ॥ 30 ॥

  31. अस्मदीयैश च शॊचद्भिर नदद्भिश च परैर वृतम अपि तवां नानुपश्येयं दीना दीनम अवस्थितम ॥ 31 ॥

  32. उष्य सौवीरकन्याभिः शलाघस्वार्थैर यथा पुरा मा च सैन्धव कन्यानाम अवन्सन नॊ वशं गमः ॥ 32 ॥

  33. युवा रूपेण संपन्नॊ विद्ययाभिजनेन च यस तवादृशॊ विकुर्वीत यशस्वी लॊकविश्रुतः वॊढव्ये धुर्य अनडुवन मन्ये मरणम एव तत ॥ 33 ॥

  34. यदि तवाम अनुपश्यामि परस्य परियवादिनम पृष्ठतॊ ऽनुव्रजन्तं वा का कान्तिर हृदयस्य मे ॥ 34 ॥

  35. नास्मिञ जातु कुले जातॊ गच्छेद यॊ ऽनयस्य पृष्ठतः न तवं परस्यानुधुरं तात जीवितुम अर्हसि ॥ 35 ॥

  36. अहं हि कषत्रहृदयं वेद यत परिशाश्वतम पूर्वैः पूर्वतरैः परॊक्तं परैः परतरैर अपि ॥ 36 ॥

  37. यॊ वै कश चिद इहाजातः कषत्रियः कषत्रधर्मवित भयाद वृत्ति समीक्षॊ वा न नमेद इह कस्य चित ॥ 37 ॥

  38. उद्यच्छेद एव न नमेद उद्यमॊ हय एव पौरुषम अप्य अपर्वणि भज्येत न नमेद इह कस्य चित ॥ 38 ॥

  39. मातङ्गॊ मत्त इव च परीयात सुमहामनाः बराह्मणेभ्यॊ नमेन नित्यं धर्मायैव च संजय ॥ 39 ॥

  40. नियच्छन्न इतरान वर्णान विनिघ्नन सर्वदुष्कृतः ससहायॊ ऽसहायॊ वा यावज जीवं तथा भवेत ॥ 40 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 133

Previous: अध्याय 131