धर्मDharmic Data

वनपर्व · Vana Parva

अध्याय 31

  1. [दरौ] नमॊ धात्रे विधात्रे च यौ मॊहं चक्रतुस तव पितृपैतामहे वृत्ते वॊढव्ये ते ऽनयथा मतिः ॥ 1 ॥

  2. नेह धर्मानृशंस्याभ्यां न कषान्त्या नार्जवेन च पुरुषः शरियम आप्नॊति न घृणित्वेन कर्हि चित ॥ 2 ॥

  3. तवां चेद वयसनम अभ्यागाद इदं भारत दुःसहम यत तवं नार्हसि नापीमे भरातरस ते महौजसः ॥ 3 ॥

  4. न हि ते ऽधयगमज जातु तदानीं नाद्य भारत धर्मात परियतरं किं चिद अपि चेज जीविताद इह ॥ 4 ॥

  5. धर्मार्थम एव ते राज्यं धर्मार्थं जीवितं च ते बराह्मणा गुरवश चैव जानत्य अपि च देवताः ॥ 5 ॥

  6. भीमसेनार्जुनौ चैव माद्रेयौ च मया सह तयजेस तवम इति मे बुद्धिर न तु धर्मं परित्यजेः ॥ 6 ॥

  7. राजानं धर्मगॊप्तारं धर्मॊ रक्षति रक्षितः इति मे शरुतम आर्याणां तवां तु मन्ये न रक्षति ॥ 7 ॥

  8. अनन्या हि नरव्याघ्र नित्यदा धर्मम एव ते बुद्धिः सततम अन्वेति छायेव पुरुषं निजा ॥ 8 ॥

  9. नावमंस्था हि सदृशान नावराञ शरेयसः कुतः अवाप्य पृथिवीं कृत्स्नां न ते शृङ्गम अवर्धत ॥ 9 ॥

  10. सवाहाकारैः सवधाभिश च पूजाभिर अपि च दविजान दैवतानि पितॄंश चैव सततं पार्थ सेवसे ॥ 10 ॥

  11. बराह्मणाः सर्वकामैस ते सततं पार्थ तर्पिताः यतयॊ मॊक्षिणश चैव गृहस्थाश चैव भारत ॥ 11 ॥

  12. आरण्यकेभ्यॊ लौहानि भाजनानि परयच्छसि नादेयं बराह्मणेभ्यस ते गृहे किं चन विद्यते ॥ 12 ॥

  13. यद इदं वैश्वदेवान्ते सायंप्रातः परदीयते तद दत्त्वातिथि भृत्येभ्यॊ राजञ शेषेण जीवसि ॥ 13 ॥

  14. इष्टयः पशुबन्धाश च काम्यनैमित्तिकाश च ये वर्तन्ते पाकयज्ञाश च यज्ञकर्म च नित्यदा ॥ 14 ॥

  15. अस्मिन्न अपि महारण्ये विजने दस्यु सेविते राष्ट्राद अपेत्य वसतॊ धार्मस ते नावसीदति ॥ 15 ॥

  16. अश्वमेधॊ राजसूयः पुण्डरीकॊ ऽथ गॊसवः एतैर अपि महायज्ञैर इष्टं ते भूरिदक्षिणैः ॥ 16 ॥

  17. राजन परीतया बुद्ध्या विषमे ऽकषपराजये राज्यं वसून्य आयुधानि भरातॄन मां चासि निर्जितः ॥ 17 ॥

  18. ऋजॊर मृदॊर वदान्यस्य हरीमतः सत्यवादिनः कथम अक्षव्यसनजा बुद्धिर आपतिता तव ॥ 18 ॥

  19. अतीव मॊहम आयाति मनश च परिदूयते निशाम्य ते दुःखम इदम इमां चापदम ईदृशीम ॥ 19 ॥

  20. अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम ईश्वरस्य वशे लॊकस तिष्ठते नात्मनॊ यथा ॥ 20 ॥

  21. धातैव खलु भूतानां सुखदुःखे परियाप्रिये दधाति सर्वम ईशानः पुरस्ताच छुक्रम उच्चरन ॥ 21 ॥

  22. यथा दारुमयी यॊषा नरवीर समाहिता ईरयत्य अङ्गम अङ्गानि तथा राजन्न इमाः परजाः ॥ 22 ॥

  23. आकाश इव भूतानि वयाप्य सर्वाणि भारत ईश्वरॊ विदधातीह कल्याणं यच च पापकम ॥ 23 ॥

  24. शकुनिस तन्तु बद्धॊवा नियतॊ ऽयम अनीश्वरः ईश्वरस्य वशे तिष्ठन नान्येषां नात्मनः परभुः ॥ 24 ॥

  25. मणिः सूत्र इव परॊतॊ नस्यॊत इव गॊवृषः धातुर आदेशम अन्वेति तन्मयॊ हि तद अर्पणः ॥ 25 ॥

  26. नात्माधीनॊ मनुष्यॊ ऽयं कालं भवति कं चन सरॊतसॊ मध्यम आपन्नः कूलाद वृक्श इव चयुतः ॥ 26 ॥

  27. अज्ञॊ जन्तुर अनीशॊ ऽयम आत्मनः सुखदुःखयॊः ईश्वर परेरितॊ गच्छेत सवर्गं नरकम एव च ॥ 27 ॥

  28. यथा वायॊस तृणाग्राणि वशं यान्ति बलीयसः धातुर एवं वशं यान्ति सर्वभूतानि भारत ॥ 28 ॥

  29. आर्य कर्मणि युञ्जानः पापे वा पुनर ईश्वरः वयाप्य भूतानि चरते न चायम इति लक्ष्यते ॥ 29 ॥

  30. हेतुमात्रम इदं धात्तुः शरीरं कषेत्रसंज्ञितम येन कारयते कर्म शुभाशुभफलं विभुः ॥ 30 ॥

  31. पश्य माया परभावॊ ऽयम ईश्वरेण यथा कृतः यॊ हन्ति भूतैर भूतानि मुनिभिर वेद दर्शिभिः ॥ 31 ॥

  32. अन्यथा परिदृष्टानि मुनिभिर वेद दर्शिभिः अन्यथा परिवर्तन्ते वेगा इव नभस्वतः ॥ 32 ॥

  33. अन्यथैव हि मन्यन्ते पुरुषास तानि तानि च अन्यथैव परभुस तानि करॊति विकरॊति च ॥ 33 ॥

  34. यथा काष्ठेन वा काष्टम अश्मानं चाश्मना पुनः अयसा चाप्य अयश छिन्द्यान निर्विचेष्टम अचेतनम ॥ 34 ॥

  35. एवं स भगवान देवः सवयम्भूः परपितामहः हिनस्ति भूतैर भूतानि छद्म कृत्वा युधिष्ठिर ॥ 35 ॥

  36. संप्रयॊज्य वियॊज्यायं कामकार करः परभुः करीडते भगवन भूतैर बालः करीडनकैर इव ॥ 36 ॥

  37. न मातृपितृवद राजन धाता भूतेषु वर्तते रॊषाद इव परवृत्तॊ ऽयं यथायम इतरॊ जनः ॥ 37 ॥

  38. आर्याञ शीलवतॊ दृष्ट्वा हरीमतॊ वृत्ति कर्शितान अनार्यान सुखिनश चैव विह्वलामीव चिन्तया ॥ 38 ॥

  39. तवेमाम आपदं दृष्ट्वा समृद्धिं च सुयॊधन धातारं गर्हये पार्थ विषमं यॊ ऽनुपश्यति ॥ 39 ॥

  40. आर्य शास्त्रातिगे करूरे लुब्धे धर्मापचायिनि धार्तराष्ट्रे शरियं दत्त्वा धाता किं फलम अश्नुते ॥ 40 ॥

  41. कर्म चेत कृतम अन्वेति कर्तारं नान्यम ऋच्छति कर्मणा तेन पापेन लिप्यते नूनम ईश्वरः ॥ 41 ॥

  42. अथ कर्मकृतं पापं न चेत कर्तारम ऋच्छति कारणं बलम एवेह जनाञ शॊचामि दुर्बलान ॥ 42 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 32

Previous: अध्याय 30