[य] करॊधॊ हन्ता मनुष्याणां करॊधॊ भावयिता पुनः इति विद्धि महाप्राज्ञे करॊधमूलौ भवाभवौ ॥ 1 ॥
यॊ हि संहरते करॊधं भावस तस्य सुशॊभने यः पुनः पुरुषः करॊधं नित्यां न सहते शुभे तस्याभावाय भवति करॊधः परमदारुणः ॥ 2 ॥
करॊधमूलॊ विनाशॊ हि परजानाम इह दृश्यते तत कथं मादृशः करॊधम उत्सृजेल लॊकनाशनम ॥ 3 ॥
करुद्धः पापं नरः कुर्यात करुद्धॊ हन्याद गुरून अपि करुद्धः परुषया वाचा शरेयसॊ ऽपय अवमन्यते ॥ 4 ॥
वाच्यावाच्ये हि कुपितॊ न परजानाति कर्हि चित नाकार्यम अस्ति करुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥ 5 ॥
हिंस्यात करॊधाद अवध्यांश च वध्यान संपूजयेद अपि आत्मानम अपि च करुद्धः परेषयेद यमसादनम ॥ 6 ॥
एतान दॊषान परपश्यद्भिर जितः करॊधॊ मनीषिभिः इच्छद्भिः परमं शरेय इह चामुत्र चॊत्तमम ॥ 7 ॥
तं करॊधं वर्जितं धीरैः कथम अस्मद्विधश चरेत एतद दरौपदि संधाय न मे मन्युः परवर्धते ॥ 8 ॥
आत्मानं च परं चैव तरायते महतॊ भयात करुध्यन्तम अप्रतिक्रुध्यन दवयॊर एष चिकित्सकः ॥ 9 ॥
मूढॊ यदि कलिश्यमानः करुध्यते ऽशक्तिमान नरः बलीयसां मनुष्याणां तयजत्य आत्मानम अन्ततः ॥ 10 ॥
तस्यात्मानं संत्यजतॊ लॊका नश्यन्त्य अनात्मनः तस्माद दरौपद्य अशक्तस्य मन्यॊर नियमनं समृतम ॥ 11 ॥
विद्वांस तथैव यः शक्तः कलिश्यमानॊ न कुप्यति स नाशयित्वा कलेष्टारं परलॊके च नन्दति ॥ 12 ॥
तस्माद बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा कषन्तव्यं पुरुषेणाहुर आपत्स्व अपि विजानता ॥ 13 ॥
मन्यॊर हि विजयं कृष्णे परशंसन्तीह साधवः कषमावतॊ जयॊ नित्यं साधॊर इह सतां मतम ॥ 14 ॥
सत्यं चानृततः शरेयॊ नृशंसाच चानृशंसता तम एवं बहुदॊषं तु करॊधं साधु विवर्जितम मादृशः परसृजेत कस्मात सुयॊधन वधाद अपि ॥ 15 ॥
तेजस्वीति यम आहुर वै पण्डिता दीर्घदर्शिनः न करॊधॊ ऽभयन्तरस तस्य भवतीति विनिश्चितम ॥ 16 ॥
यस तु करॊधं समुत्पन्नं परज्ञया परतिबाधते तेजस्विनं तं विद्वांसॊ मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥ 17 ॥
करुद्धॊ हि कायं सुश्रॊणि न यथावत परपश्यति न कार्यं न च मर्यादां नरः करुद्धॊ ऽनुपश्यति ॥ 18 ॥
हन्त्य अवध्यान अपि करुद्धॊ गुरून रूक्षैस तुदत्य अपि तस्मात तेजसि कर्तव्ये करॊधॊ दूरात परतिष्ठितः ॥ 19 ॥
दाक्ष्यं हय अमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वम इति तेजसः गुणाः करॊधाभिभूतेन न शक्याः पराप्तुम अञ्जसा ॥ 20 ॥
करॊधं तयक्त्वा तु पुरुषः सम्यक तेजॊ ऽभिपद्यते कालयुक्तं महाप्राज्ञे करुद्धैस तेजः सुदुःसहम ॥ 21 ॥
करॊधस तव अपण्डितैः शश्वत तेज इत्य अभिधीयते रजस तल लॊकनाशाय विहितं मानुषान परति ॥ 22 ॥
तस्माच छश्वत तयजेत करॊधं पुरुषः सम्यग आचरन शरेयान सवधर्मानपगॊ न करुद्ध इति निश्चितम ॥ 23 ॥
यदि सर्वम अबुद्धीनाम अतिक्रान्तम अमेधसाम अतिक्रमॊ मद्विधस्य कथं सवित सयाद अनिन्दिते ॥ 24 ॥
यदि न सयुर मनुष्येषु कषमिणः पृथिवीसमाः न सयात संधिर मनुष्याणां करॊधमूलॊ हि विग्रहः ॥ 25 ॥
अभिषक्तॊ हय अभिषजेद आहन्याद गुरुणा हतः एवं विनाशॊ भूतानाम अधर्मः परथितॊ भवेत ॥ 26 ॥
आक्रुष्टः पुरुषः सर्वः परत्याक्रॊशेद अनन्तरम परतिहन्याद धतश चैव तथा हिंस्याच च हिंसितः ॥ 27 ॥
हन्युर हि पितरः पुत्रान पुत्राश चापि तथा पितॄन हन्युश च पतयॊ भार्याः पतीन भार्यास तथैव च ॥ 28 ॥
एवं संकुपिते लॊके जन्म कृष्णे न विद्यते परजानां संधिमूलं हि जन्म विद्धि शुभानने ॥ 29 ॥
ताः कषीयेरन परजाः सर्वाः कषिप्रं दरौपदि तादृशे तस्मान मन्युर विनाशाय परजानाम अभवाय च ॥ 30 ॥
यस्मात तु लॊके दृश्यन्ते कषमिणः पृथिवीसमाः तस्माज जन्म च भूतानां भवश च परतिपद्यते ॥ 31 ॥
कषन्तव्यं पुरुषेणेह सर्वास्व आपत्सु शॊभने कषमा भवॊ हि भूतानां जन्म चैव परकीर्तितम ॥ 32 ॥
आक्रुष्टस ताडितः करुद्धः कषमते यॊ बलीयसा यश च नित्यं जितक्रॊधॊ विद्वान उत्तमपूरुषः ॥ 33 ॥
परभाववान अपि नरस तस्य लॊकाः सनातनाः करॊधनस तव अल्पविज्ञानः परेत्य चेह च नश्यति ॥ 34 ॥
अत्राप्य उदाहरन्तीमा गाथा नित्यं कषमावताम गीताः कषमावता कृष्णे काश्यपेन महात्मना ॥ 35 ॥
कषमा धर्मः कषमा यज्ञः कषमा वेदाः कषमा शरुतम यस ताम एवं विजानाति स सर्वं कषन्तुम अर्हति ॥ 36 ॥
कषमा बरह्म कषमा सत्यं कषमा भूतं च भावि च कषमा तपः कषमा शौचं कषमया चॊद्धृतं जगत ॥ 37 ॥
अति बरह्मविदां लॊकान अति चापि तपस्विनाम अति यज्ञविदां चैव कषमिणः पराप्नुवन्ति तान ॥ 38 ॥
कषमा तेजस्विनां तेजः कषमा बरह्म तपस्विनाम कषमा सत्यं सत्यवतां कषमा दानं कषमायशः ॥ 39 ॥
तां कषमाम ईदृशीं कृष्णे कथम अस्मद्विधस तयजेत यस्यां बरह्म च सत्यं च यज्ञा लॊकाश च विष्ठिताः भुज्यन्ते यज्वनां लॊकाः कषमिणाम अपरे तथा ॥ 40 ॥
कषन्तव्यम एव सततं पुरुषेण विजानता यदा हि कषमते सर्वं बरह्म संपद्यते तदा ॥ 41 ॥
कषमावताम अयं लॊकः परश चैव कषमावताम इह संमानम ऋच्छन्ति परत्र च शुभां गतिम ॥ 42 ॥
येषां मन्युर मनुष्याणां कषमया निहितस तदा तेषां परतरे लॊकास तस्मात कषान्तिः परा मता ॥ 43 ॥
इति गीताः काश्यपेन गाथा नित्यं कषमावताम शरुत्वा गाथाः कषमायास तवं तुष्य दरौपदि मा करुधः ॥ 44 ॥
पितामहः शांतनवः शमं संपूजयिष्यति आचार्यॊ विदुरः कषत्ता शमम एव वदिष्यतः कृपश च संजयश चैव शमम एव वदिष्यतः ॥ 45 ॥
सॊमदत्तॊ युयुत्सुश च दरॊणपुत्रस तथैव च पितामहश च नॊ वयासः शमं वदति नित्यशः ॥ 46 ॥
एतैर हि राजा नियतं चॊद्यमानं शमं परति राज्यं दातेति मे बुद्धिर न चेल लॊभान नशिष्यति ॥ 47 ॥
कालॊ ऽयं दारुणः पराप्तॊ भरतानाम अभूतये निश्चितं मे सदैवैतत पुरस्ताद अपि भामिनि ॥ 48 ॥
सुयॊधनॊ नार्हतीति कषमाम एवं न विन्दति अर्हस तस्याहम इत्य एव तस्मान मां विन्दते कषमा ॥ 49 ॥
एतद आत्मवतां वृत्तम एष धर्मः सनातनः कषमा चैवानृशंस्यं च तत कर्तास्म्य अहम अञ्जसा ॥ 50 ॥
वनपर्व · Vana Parva
अध्याय 30
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 31