धर्मDharmic Data

वनपर्व · Vana Parva

अध्याय 29

  1. [दरौ] अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम परह्लादस्या च संवादं बलेर वैरॊचनस्य च ॥ 1 ॥

  2. असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणाम आगतागमम बलिः पप्रच्छ दैत्येन्द्रं परह्लादं पितरं पितुः ॥ 2 ॥

  3. कषमा सविच छरेयसी तात उपाहॊ तेज इत्य उत एतन मे संशयं तात यथावद बरूहि पृच्छते ॥ 3 ॥

  4. शरेयॊ यद अत्र धर्मज्ञ बरूहि मे तद असंशयम करिष्यामि हि तत सर्वं यथावद अनुशासनम ॥ 4 ॥

  5. तस्मै परॊवाच तत सर्वम एवं पृष्टः पितामहः सर्वनिश्चयवत पराज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ 5 ॥

  6. [परह] न शरेयः सततं तेजॊ न नित्यं शरेयसी कषमा इति तात विजानीहि दवयम एतद असंशयम ॥ 6 ॥

  7. यॊ नित्यं कषमते तात बहून दॊषान स विन्दति भृत्याः परिभवन्त्य एनम उदासीनास तथैव च ॥ 7 ॥

  8. सर्वभूतानि चाप्य अस्य न नमन्ते कदा चन तस्मान नित्यं कषमा तात पण्डितैर अपवादिता ॥ 8 ॥

  9. अवज्ञाय हि तं भृत्या भजन्ते बहुदॊषताम आदातुं चास्य वित्तानि परार्थयन्ते ऽलपचेतसः ॥ 9 ॥

  10. यानं वस्त्राण्य अलंकाराञ शयनान्य आसनानि च भॊजनान्य अथ पानानि सर्वॊपकरणानि च ॥ 10 ॥

  11. आददीरन्न अधिकृता यथाकामम अचेतसः परदिष्टानि च देयानि न दद्युर भर्तृशासनात ॥ 11 ॥

  12. न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदा चन अवज्ञानं हि लॊके ऽसमिन मरणाद अपि गर्हितम ॥ 12 ॥

  13. कषमिणं तादृशं तात बरुवन्ति कटुकान्य अपि परेष्याः पुत्राश च भृत्याश च तथॊदासीन वृत्तयः ॥ 13 ॥

  14. अप्य अस्य दारान इच्छन्ति परिभूय कषमावतः दाराश चास्य परवर्तन्ते यथाकामम अचेतसः ॥ 14 ॥

  15. तथा च नित्यम उदिता यदि सवल्पम अपीश्वरात दण्डम अर्हन्ति दुष्यन्ति दुष्टाश चाप्य अपकुर्वते ॥ 15 ॥

  16. एते चान्ये च बहवॊ नित्यं दॊषाः कषमावताम अथ वैरॊचने दॊषान इमान विद्ध्य अक्षमावताम ॥ 16 ॥

  17. अस्थाने यदि वा सथाने सततं रजसावृतः करुद्धॊ दण्डान परणयति विविधान सवेन तेजसा ॥ 17 ॥

  18. मित्रैः सह विरॊधं च पराप्नुते तेजसावृतः पराप्नॊति दवेष्यतां चैव लॊकात सवजनतस तथा ॥ 18 ॥

  19. सॊ ऽवमानाद अर्थहानिम उपालम्भम अनादरम संतापद्वेषलॊभांश च शत्रूंश च लभते नरः ॥ 19 ॥

  20. करॊधाद दण्डान मनुष्येषु विविधान पुरुषॊ नयन भरश्यते शीघ्रम ऐश्वर्यात पराणेभ्यः सवजनाद अपि ॥ 20 ॥

  21. यॊ ऽपकर्तॄंश च कर्तॄंश च तेजसैवॊपगच्छति तस्माद उद्विजते लॊकः सर्पाद वेश्म गताद इव ॥ 21 ॥

  22. यस्माद उद्विजते लॊकः कथं तस्य भवॊ भवेत अन्तरं हय अस्य दृष्ट्वैव लॊकॊ विकुरुते धरुवम तस्मान नात्युत्सृजेत तेजॊ न च नित्यं मृदुर भवेत ॥ 22 ॥

  23. काले मृदुर यॊ भवति काले भवति दारुणः स वै सुखम अवाप्नॊति लॊके ऽमुष्मिन्न इहैव च ॥ 23 ॥

  24. कषमा कालांस तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान ये ते नित्यम असंत्याज्या यथा पराहुर मनीषिणः ॥ 24 ॥

  25. पूर्वॊपकारी यस तु सयाद अपराधे ऽगरीयसि उपकारेण तत तस्य कषन्तव्यम अपराधिनः ॥ 25 ॥

  26. अबुद्धिम आश्रितानां च कषन्तव्यम अपराधिनाम न हि सर्वत्र पाण्डित्यं सुलभं पुरुषेण वै ॥ 26 ॥

  27. अथ चेद बुद्धिजं कृत्वा बरूयुस ते तद अबुद्धिजम पापान सवल्पे ऽपि तान हन्याद अपराधे तथानृजून ॥ 27 ॥

  28. सर्वस्यैकॊ ऽपराधस ते कषन्तव्यः पराणिनॊ भवेत दवितीये सति वध्यस तु सवल्पे ऽपय अपकृते भवेत ॥ 28 ॥

  29. अजानता भवेत कश चिद अपराधः कृतॊ यदि कषन्तव्यम एव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ 29 ॥

  30. मृदुना मार्दवं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम नासाध्यं मृदुना किं चित तस्मात तीक्ष्णतरॊ मृदुः ॥ 30 ॥

  31. देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलम अथात्मनः नादेश कालॊ किं चित सयाद देशः कालः परतीष्यते तथा लॊकभयाच चैव कषन्तव्यम अपराधिनः ॥ 31 ॥

  32. एव एवंविधाः कालाः कषमायाः परिकीर्तिताः अतॊ ऽनयथानुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ 32 ॥

  33. [दरौ] तद अहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ 33 ॥

  34. न हि कश चित कषमा कालॊ विद्यते ऽदय कुरून परति तेजसश चागते काले तेज उत्स्रष्टुम अर्हसि ॥ 34 ॥

  35. मृदुर भवत्य अवज्ञातस तीक्ष्णाद उद्विजते जनः काले पराप्ते दवयं हय एतद यॊ वेद स महीपतिः ॥ 35 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 30

Previous: अध्याय 28