[मार्क] एवम उक्तः स विप्रस तु धर्मव्याधेन भारत कथाम अकथयद भूयॊ मनसः परीतिवर्धनीम ॥ 1 ॥
[बरा] महाभूतानि यान्य आहुः पञ्च धर्मविदां वर एकैकस्य गुणान सम्यक पञ्चानाम अपि मे वद ॥ 2 ॥
[वयध] भूमिर आपस तथा जयॊतिर वायुर आकाशम एव च गुणॊत्तराणि सर्वाणि तेषां वक्ष्यामि ते गुणान ॥ 3 ॥
भूमिः पञ्च गुणा बरह्मन्न उदकं च चतुर्गुणम गुणास तरयस तेजसि च तरयश चाकाशवातयॊः ॥ 4 ॥
शब्दः सपर्शश च रूपं च रसश चापि दविजॊत्तम एते गुणाः पञ्च भूमेः सर्वेभ्यॊ गुणवत्तराः ॥ 5 ॥
शब्दः सपर्शश च रूपं च तेजसॊ ऽथ गुणास तरयः अपाम एते गुणा बरह्मन कीर्तिमास तव सुव्रत ॥ 6 ॥
शब्दः सपर्शश च रूपं च तेजसॊ ऽथ गुणास तरयः शब्दः सपर्शश च वायौ तु शब्द आकाश एव च ॥ 7 ॥
एते पञ्चदश बरह्मन गुणा भूतेषु पञ्चसु वर्तन्ते सर्वभूतेषु येषु लॊकाः परतिष्ठिताः अन्यॊन्यं नातिवर्तन्ते संपच च भवति दविज ॥ 8 ॥
यदा तु विषमी भावम आचरन्ति चराचराः तदा देही देहम अन्यं वयतिरॊहति कालतः ॥ 9 ॥
आनुपूर्व्या विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वशः तत्र तत्र हि दृश्यन्ते धातवः पाञ्चभौतिकाः यैर आवृतम इदं सर्वं जगत सथावरजङ्गमम ॥ 10 ॥
इन्द्रियैः सृज्यते यद यत तत तद वयक्तम इति समृतम अव्यक्तम इति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यम अतीन्द्रियम ॥ 11 ॥
यथा सवं गराहकान्य एषां शब्दादीनाम इमानि तु इन्द्रियाणि यदा देही धारयन्न इह तप्यते ॥ 12 ॥
लॊके विततम आत्मानं लॊकं चात्मनि पश्यति परावरज्ञः सक्तः सन सर्वभूतानि पश्यति ॥ 13 ॥
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा बरह्मभूतस्य संयॊगॊ नाशुभेनॊपपद्यते ॥ 14 ॥
जञानमूलात्मकं कलेशम अतिवृत्तस्य मॊहजम लॊकॊ बुद्धिप्रकाशेन जञेय मार्गेण दृश्यते ॥ 15 ॥
अनादि निधनं जन्तुम आत्मयॊनिं सदाव्ययम अनौपम्यम अमूर्तं च भगवान आह बुद्धिमान तपॊ मूलम इदं सर्वं यन मां विप्रानुपृच्छसि ॥ 16 ॥
इन्द्रियाण्य एव तत सर्वं यत सवर्गनरकाव उभौ निगृहीत विसृष्टानि सवर्गाय नरकाय च ॥ 17 ॥
एष यॊगविधिः कृत्स्नॊ यावद इन्द्रियधारणम एतन मूलं हि तपसः कृत्स्नस्य नरकस्य च ॥ 18 ॥
इन्द्रियाणां परसङ्गेन दॊषम ऋच्छत्य असंशयम संनियम्य तु तान्य एव ततः सिद्धिम अवाप्नुते ॥ 19 ॥
षण्णाम आत्मनि नित्यानाम ऐश्वर्यं यॊ ऽधिगच्छति न स पापैः कुतॊ ऽनर्थैर युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ 20 ॥
रथः शरीरं पुरुषस्य दृष्टम; आत्मा नियतेन्द्रियाण्य आहुर अश्वान तैर अप्रमत्तः कुशली सदश्वैर; दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ 21 ॥
षण्णाम आत्मनि नित्यानाम इन्द्रियाणां परमाथिनाम यॊ धीरॊ धारयेद रश्मीन स सयात परमसारथिः ॥ 22 ॥
इन्द्रियाणां परसृष्टानां हयानाम इव वर्त्मसु धृतिं कुर्वीत सारथ्ये धृत्या तानि जयेद धरुवम ॥ 23 ॥
इन्द्रियाणां हि चरतां यन मनॊ ऽनुविधीयते तद अस्य हरते बुद्धिं नावं वायुर इवाम्भसि ॥ 24 ॥
येषु विप्रतिपद्यन्ते षट्सु मॊहात फलागमे तेष्व अध्यवसिताध्यायी विन्दते धयानजं फलम ॥ 25 ॥
वनपर्व · Vana Parva
अध्याय 202
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 203