धर्मDharmic Data

वनपर्व · Vana Parva

अध्याय 197

  1. [मार्क] कश चिद दविजातिप्रवरॊ वेदाध्यायी तपॊधनः तपस्वी धर्मशीलश च कौशिकॊ नाम भारत ॥ 1 ॥

  2. साङ्गॊपनिषदान वेदान अधीते दविजसत्तमः स वृक्षमूले कस्मिंश चिद वेदान उच्चारयन सथितः ॥ 2 ॥

  3. उपरिष्टाच च वृक्षस्य बलाका संन्यलीयत तया पुरीषम उत्सृष्टं बराह्मणस्य तदॊपरि ॥ 3 ॥

  4. ताम अवेक्ष्य ततः करुद्धः समपध्यायत दविजः भृषं करॊधाभिभूतेन बलाका सा निरीक्षिता ॥ 4 ॥

  5. अपध्याता च विप्रेण नयपतद वसुधातले बलाकां पतितां दृष्ट्वा गतसत्त्वाम अचेतनाम कारुण्याद अभिसंतप्तः पर्यशॊचत तां दविजः ॥ 5 ॥

  6. अकार्यं कृतवान अस्मि रग दवेषबलात कृतः इत्य उक्त्वा बहुशॊ विद्वान गरामं भैक्षाय संश्रितः ॥ 6 ॥

  7. गरामे शुचीनि परचरन कुलानि भरतर्षभ परविष्टस तत कुलं यत्र पूर्वं चरितवांस तु सः ॥ 7 ॥

  8. देहीति याचमानॊ वै तिष्ठेत्य उक्तः सत्रिया ततः शौचं तु यावत कुरुते भाजनस्य कुटुम्बिनी ॥ 8 ॥

  9. एतस्मिन्न अन्तरे राजन कषुधा संपीडितॊ भृषम भर्ता परविष्टः सहसा तस्या भरतसत्तम ॥ 9 ॥

  10. सा तु दृष्ट्वा पतिं साध्वी बराह्मणं वयपहाय तम पाद्यम आचमनीयं च ददौ भर्त्रे तथासनम ॥ 10 ॥

  11. परह्वा पर्यचरच चापि भर्तारम असितेक्षणा आहारेणाथ भक्षैश च वाक्यैः सुमधुरैस तथा ॥ 11 ॥

  12. उच्छिष्टं भुञ्जते भर्तुः सा तु नित्यं युधिष्ठिर दैवतं च पतिं मेने भर्तुश चित्तानुसारिणी ॥ 12 ॥

  13. न कर्मणा न मनसा नात्यश्नान नापि चापिबत तं सर्वभावॊपगता पतिशुश्रूषणे रता ॥ 13 ॥

  14. साध्व आचारा शुचिर दक्षा कुटुम्बस्य हितैषिणी भर्तुश चापि हितं यत तत सततं सानुवर्तते ॥ 14 ॥

  15. देवतातिथिभृत्यानां शवश्रू शवशुरयॊस तथा शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया ॥ 15 ॥

  16. सा बराह्मणं दता दृष्ट्वा संस्थितं भैक्ष काङ्क्षिणम कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा ॥ 16 ॥

  17. वरीडिता साभवत साध्वी तदा भरतसत्तम भिक्षाम आदाय विप्राय निर्जगाम यशस्विनी ॥ 17 ॥

  18. [बरा] किम इदं भवति तवं मां तिष्ठेत्य उक्त्वा वराङ्गने उपरॊधं कृतवती न विसर्जितवत्य असि ॥ 18 ॥

  19. [मार्क] बराह्मणं करॊधसंतप्तं जवलन्तम इव तेजसा दृष्ट्वा साध्वी मनुष्येन्द्र सान्त्वपूर्वं वचॊ ऽबरवीत ॥ 19 ॥

  20. कषन्तुम अर्हसि मे विप्र भर्ता मे दैवतं महत स चापि कषुधितः शरान्तः पराप्तः शुश्रूषितॊ मया ॥ 20 ॥

  21. [बरा] बराह्मणा न गरीयांसॊ गरीयांस ते पतिः कृतः गृहस्थ धर्मे वर्तन्ती बराह्मणान अवमन्यसे ॥ 21 ॥

  22. इन्द्रॊ ऽपय एषां परणमते किं पुनर मानुषा भुवि अवलिप्ते न जानीषे वृद्धानां न शरुतं तवया बराह्मणा हय अग्निसदृषा दहेयुः पृथिवीम अपि ॥ 22 ॥

  23. [सत्री] नावजानाम्य अहं विप्रान देवैस तुल्यान मनस्विनः अपराधम इमं विप्र कषन्तुम अर्हसि मे ऽनघ ॥ 23 ॥

  24. जानामि तेजॊ विप्राणां महाभाग्यं च धीमताम अपेयः सागरः करॊधात कृतॊ हि लवणॊदकः ॥ 24 ॥

  25. तथैव दीप्ततपसां मुनीनां भावितात्मनाम येषां करॊधाग्निर अद्यापि दण्डके नॊपशाम्यति ॥ 25 ॥

  26. बरह्मणानां परिभवाद वतापिश च दुरात्मवान अगस्त्यम ऋषिम आसाद्य जीर्णः करूरॊ महासुरः ॥ 26 ॥

  27. परभावा बहवश चापि शरूयन्ते बरह्मवादिनम करॊधः सुविपुलॊ बरह्मन परसादश च महात्मनाम ॥ 27 ॥

  28. अस्मिंस तव अतिक्रमे बरह्मन कषन्तुम अर्हसि मे ऽनघ पतिशुश्रूषया धर्मॊ यः स मे रॊचते दविज ॥ 28 ॥

  29. दैवतेष्व अपि सर्वेषु भर्ता मे दैवतं परम अविशेषेण तस्याहं कुर्यां धर्मं दविजॊत्तम ॥ 29 ॥

  30. शुश्रूषायाः फलं पश्य पत्युर बराह्मण यादृशम बलाका हि तवया दग्धा रॊषात तद विदितं मम ॥ 30 ॥

  31. करॊधः शत्रुः शरीरस्थॊ मनुष्याणां दविजॊत्तम यः करॊधमॊहौ तयजति तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 31 ॥

  32. यॊ वदेद इह सत्यानि गुरुं संतॊषयेत च हिंसितश च न हिंसेत तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 32 ॥

  33. जितेन्द्रियॊ धर्मपरः सवाध्यायनिरतः शुचिः कामक्रॊधौ वशे यस्य तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 33 ॥

  34. यस्य चात्मसमॊ लॊकॊ धर्मज्ञस्य मनस्विनः सर्वधर्मेषु च रतस तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 34 ॥

  35. यॊ ऽधयापयेद अधीयीत यजेद वा याजयीत वा दद्याद वापि यथाशक्ति तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 35 ॥

  36. बरह्मचारी च वेदान्यॊ अधीयीत दविजॊत्तमः सवाख्याये चाप्रमत्तॊ वै तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 36 ॥

  37. यद बराह्मणानां कुशलं तद एषां परिकीर्ययेत सत्यं तथा वयहरतां नानृते रमते मनः ॥ 37 ॥

  38. धनं तु बराह्मणस्याहुः सवाध्यायं दमम आर्जवम इन्द्रियाणां निग्रहं च शाश्वतं दविजसत्तम सत्यार्जवे धर्मम आहुः परं धर्मविदॊ जनाः ॥ 38 ॥

  39. दुर्ज्ञेयः शाश्वतॊ धर्मः स तु सत्ये परतिष्ठितः शरुतिप्रमाणॊ धर्मः सयाद इति वृद्धानुशासनम ॥ 39 ॥

  40. बहुधा दृश्यते धर्मः सूक्ष्म एव दविजॊत्तम भवान अपि च धर्मज्ञः सवाध्यायनिरतः शुचिः न तु तत्त्वेन भगवन धर्मान वेत्सीति मे मतिः ॥ 40 ॥

  41. माता पितृभ्यां शुश्रूषुः सत्यवादी जितेन्द्रियः मिथिलायां वसन वयाधः स ते धर्मान परवक्ष्यति तत्र गच्छस्व भद्रं ते यथाकामं दविजॊत्तम ॥ 41 ॥

  42. अत्युक्तम अपि मे सर्वं कषन्तुम अर्हस्य अनिन्दित सत्रियॊ हय अवध्याः सर्वेषां ये धर्मविदुषॊ जनाः ॥ 42 ॥

  43. [बरा] परीतॊ ऽसमि तव भद्रं ते गतः करॊधश च शॊभने उपालम्भस तवया हय उक्तॊ मम निःश्रेयसं परम सवस्ति ते ऽसतु गमिष्यामि साधयिष्यामि शॊभने ॥ 43 ॥

  44. [मार्क] तया विसृष्ट्टॊ निर्गम्य सवम एव भवनं ययौ विनिन्दन स दविजॊ ऽऽतमानं कौशिकॊ नरसत्तम ॥ 44 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 198

Previous: अध्याय 196