[य] भवान एतादृशॊ लॊके वेदवेदाङ्गपारगः बरूहि किं कुर्वतः कर्म भवेद गतिर अनुत्तमा ॥ 1 ॥
[सर्प] पात्रे दत्त्वा परियाण्य उक्त्वा सत्यम उक्त्वा च भारत अहिंसा निरतः सवर्गं गच्छेद इति मतिर मम ॥ 2 ॥
[य] दानाद वा सर्पसत्याद वा किम अतॊ गुरु दृश्यते अहिंसा परिययॊश चैव गुरुलाघवम उच्यताम ॥ 3 ॥
[सर्प] दाने रतत्वं सत्यं च अहिंसा परियम एव च एषां कार्यगरीयस्त्वाद दृश्यते गुरुलाघवम ॥ 4 ॥
कस्माच चिद दानयॊगाद धि सत्यम एव विशिष्यते सत्यवाक्याच च राजेन्द्र किं चिद दानं विशिष्यते ॥ 5 ॥
एवम एव महेष्वास परियवाक्यान महीपते अहिंसा दृश्यते गुर्वी ततश च परियम इष्यते ॥ 6 ॥
एवम एतद भवेद राजन कार्यापेक्षम अनन्तरम यद अभिप्रेतम अन्यत ते बरूहि यावद बरवीम्य अहम ॥ 7 ॥
[य] कथं सवर्गे गतिः सर्पकर्मणां च फलं धरुवम अशरीरस्य दृश्येत विषयांश च बरवीहि मे ॥ 8 ॥
[सर्प] तिस्रॊ वै गतयॊ राजन परिदृष्टाः सवकर्मभिः मानुष्यं सवर्गवासश च तिर्यग्यॊनिश च तत तरिधा ॥ 9 ॥
तत्र वै मानुषाल लॊकाद दानादिभिर अतन्द्रितः अहिंसार्थ समायुक्तैः कारणैः सवर्गम अश्नुते ॥ 10 ॥
विपरीतैश च राजेन्द्र कारणैर मानुषॊ भवेत तिर्यग्यॊनिस तथा तात विशेषश चात्र वक्ष्यते ॥ 11 ॥
कामक्रॊधसमायुक्तॊ हिंसा लॊभसमन्वितः मनुष्यत्वात परिभ्रष्टस तिर्यग्यॊनौ परसूयते ॥ 12 ॥
तिर्यग्यॊन्यां पृथग्भावॊ मनुष्यत्वे विधीयते गवादिभ्यस तथाश्वेभ्यॊ देवत्वम अपि दृश्यते ॥ 13 ॥
सॊ ऽयम एता गतीः सर्वा जन्तुश चरति कार्यवान नित्ये महति चात्मानम अवस्थापयते नृप ॥ 14 ॥
जातॊ जातश च बलवान भुङ्क्ते चात्मा स देहवान फलार्थस तात निष्पृक्तः परजा लक्षणभावनः ॥ 15 ॥
[य] शब्दे सपर्शे च रूपे च तथैव रसगन्धयॊः तस्याधिष्ठानम अव्यग्रं बरूहि सर्पयथातथम ॥ 16 ॥
किं न गृह्णासि विषयान युगपत तवं महामते एतावद उच्यतां चॊक्तं सर्वं पन्नगसत्तम ॥ 17 ॥
[सर्प] यद आत्मद्रव्यम आयुष्मन देहसंश्रयणान्वितम करणाधिष्ठितं भॊगान उपभुङ्क्ते यथाविधि ॥ 18 ॥
जञानं चैवात्र बुद्धिश च मनॊ च भरतर्षभ तस्य भॊगाधिकरणे करणानि निबॊध मे ॥ 19 ॥
मनसा तात पर्येति करमशॊ विषयान इमान विषयायतनस्थेन भूतात्मा कषेत्रनिःसृतः ॥ 20 ॥
अत्र चापि नरव्याघ्र मनॊ जन्तॊर विधीयते तस्माद युगपद अस्यात्र गरहणं नॊपपद्यते ॥ 21 ॥
स आत्मा पुरुषव्याघ्र भरुवॊर अन्तरम आश्रितः दरव्येषु सृजते बुद्धिं विविधेषु परावरम ॥ 22 ॥
बुद्धेर उत्तरकालं च वेदना दृश्यते बुधैः एष वै राजशार्दूल विधिः कषेत्रज्ञभावनः ॥ 23 ॥
[य] मनसॊ चापि बुद्धेश च बरूहि मे लक्षणं परम एतद अध्यात्मविदुषां परं कार्यं विधीयते ॥ 24 ॥
[सर्प] बुद्धिर आत्मानुगा तात उत्पातेन विधीयते तद आश्रिता हि संज्ञैषा विधिस तस्यैषणे भवेत ॥ 25 ॥
बुद्धेर गुणविधिर नास्ति मनस तु गुणवद भवेत बुद्धिर उत्पद्यते कार्ये मनस तूत्पन्नम एव हि ॥ 26 ॥
एतद विशेषणं तात मनॊ बुद्ध्यॊर मयेरितम तवम अप्य अत्राभिसंबुद्धः कथं वा मन्यते भवान ॥ 27 ॥
[य] अहॊ बुद्धिमतां शरेष्ठ शुभा बुद्धिर इयं तव विदितं वेदितव्यं ते कस्मान माम अनुपृच्छसि ॥ 28 ॥
सर्वज्ञं तवां कथं मॊह आविशत सवर्गवासिनम एवम अद्भुतकर्माणम इति मे संशयॊ महान ॥ 29 ॥
[सर्प] सुप्रज्ञम अपि चेच छूरम ऋद्धिर मॊहयते नरम वर्तमानः सुखे सर्वॊ नावैतीति मतिर मम ॥ 30 ॥
सॊ ऽहम ऐश्वर्यमॊहेन मदाविष्टॊ युधिष्ठिर पतितः परतिसंबुद्धस तवां तु संबॊधयाम्य अहम ॥ 31 ॥
कृतं कार्यं महाराज तवया मम परंतप कषीणः शापः सुकृच्छ्रॊ मे तवया संभाष्य साधुना ॥ 32 ॥
अहं हि दिवि दिव्येन विमानेन चरन पुरा अभिमानेन मत्तः सन कं चिन नान्यम अचिन्तयम ॥ 33 ॥
बरह्मर्षिदेवगन्धर्वयक्षराक्षस किंनराः करान मम परयच्छन्ति सर्वे तरैलॊक्यवासिनः ॥ 34 ॥
चक्षुषा यं परपश्यामि पराणिनं पृथिवीपतौ तस्य तेजॊ हराम्य आशु तद धि दृष्टिबलं मम ॥ 35 ॥
बरह्मर्षीणां सहस्रं हि उवाह शिबिकां मम स माम अपनयॊ राजन भरंशयाम आस वै शरियः ॥ 36 ॥
तत्र हय अगस्त्यः पादेन वहन पृष्टॊ मया मुनिः अदृष्टेन ततॊ ऽसम्य उक्तॊ धवंस सर्पेति वै रुषा ॥ 37 ॥
ततस तस्माद विमानाग्रात परच्युतश चयुत भूषणः परपतन बुबुधे ऽऽतमानं वयाली भूतम अधॊमुखम ॥ 38 ॥
अयाचं तम अहं विप्रं शापस्यान्तॊ भवेद इति अज्ञानात संप्रवृत्तस्य भगवन कषन्तुम अर्हसि ॥ 39 ॥
ततः स माम उवाचेदं परपतन्तं कृपान्वितः युधिष्ठिरॊ धर्मराजः शापात तवां मॊक्षयिष्यति ॥ 40 ॥
अभिमानस्य घॊरस्य बलस्य च नराधिप फले कषीणे महाराज फलं पुण्यम अवाप्स्यसि ॥ 41 ॥
ततॊ मे विस्मयॊ जातस तद दृष्ट्वा तपसॊ बलम बरह्म च बराह्मणत्वं च येन तवाहम अचूचुदम ॥ 42 ॥
सत्यं दमस तपॊयॊगम अहिंसा दाननित्यता साधकानि सदा पुंसां न जातिर न कुलं नृप ॥ 43 ॥
अरिष्ट एष ते भराता भीमॊ मुक्तॊ महाभुजः सवस्ति ते ऽसतु महाराज गमिष्यामि दिवं पुनः ॥ 44 ॥
[वै] इत्य उक्त्वाजगरं देहं तयक्त्वा स नहुषॊ नृपः दिव्यं वपुः समास्थाय गतस तरिदिवम एव ह ॥ 45 ॥
युधिष्ठिरॊ ऽपि धर्मात्मा भरात्रा भीमेन संगतः धौम्येन सहितः शरीमान आश्रमं पुनर अभ्यगात ॥ 46 ॥
ततॊ दविजेभ्यः सर्वेभ्यः समेतेभ्यॊ यथातथम कथयाम आस तत सर्वं धर्मराजॊ युधिष्ठिरः ॥ 47 ॥
तच छरुत्वा ते दविजाः सर्वे भरातरश चास्य ते तरयः आसन सुव्रीडिता राजन दरौपदी च यशस्विनी ॥ 48 ॥
ते तु सर्वे दविजश्रेष्ठाः पाण्डवानां हितेप्सया मैवम इत्य अब्रुवन भीमं गर्हयन्तॊ ऽसय साहसम ॥ 49 ॥
पाण्डवास तु भयान मुक्तं परेक्ष्य भीमं महाबलम हर्षम आहारयां चक्रुर विजह्रुश च मुदा युताः ॥ 50 ॥
वनपर्व · Vana Parva
अध्याय 178
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 179