धर्मDharmic Data

वनपर्व · Vana Parva

अध्याय 146

  1. [वै] तत्र ते पुरुषव्याघ्राः परमं शौचम आस्थिताः सॊ रात्रम अवसन वीरा धनंजय दिदृक्षया तस्मिन विहरमाणाश च रममाणाश च पाण्डवाः ॥ 1 ॥

  2. मनॊज्ञे काननवरे सर्वभूतमनॊरमे पादपैः पुष्पविकचैः फलभारावनामितैः ॥ 2 ॥

  3. शॊभितं सर्वतॊ रम्यैः पुंस्कॊकिल कुलाकुलैः सनिग्धपत्रैर अविरलैः शीतछायैर मनॊरमैः ॥ 3 ॥

  4. सरांसि च विचित्राणि परसन्नसलिलानि च कमलैः सॊत्पलैस तत्र भराजमानानि सर्वशः पश्यन्तश चारुरूपाणि रेमिरे तत्र पाण्डवाः ॥ 4 ॥

  5. पुण्यगन्धः सुखस्पर्शॊ ववौ तत्र समीरणः हलादयन पाण्डवान सर्वान सकृष्णान सद्विजर्षभान ॥ 5 ॥

  6. ततः पूर्वॊत्तरॊ वायुः पवमानॊ यदृच्छया सहस्रपत्रम अर्काभं दिव्यं पद्मम उदावहत ॥ 6 ॥

  7. तद अपश्यत पाञ्चाली दिव्यगन्धं मनॊरमम अनिलेनाहृतं भूमौ पतितं जलजं शुचि ॥ 7 ॥

  8. तच छुभाशुभम आसाद्य सौगन्धिकम अनुत्तमम अतीव मुदिता राजन भीमसेनम अथाब्रवीत ॥ 8 ॥

  9. पश्य दिव्यं सुरुचिरं भीम पुष्पम अनुत्तमम गन्धसंस्थान संपन्नं मनसॊ मम नन्दनम ॥ 9 ॥

  10. एतत तु धर्मराजाय परदास्यामि परंतप हरेर इदं मे कामाय काम्यके पुनर आश्रमे ॥ 10 ॥

  11. यदि ते ऽहं परिया पार्थ बहूनीमान्य उपाहर तान्य अहं नेतुम इच्छामि काम्यकं पुनर आश्रमम ॥ 11 ॥

  12. एवम उक्त्वा तु पाञ्चाली भीमसेनम अनिन्दिता जगाम धर्मराजाय पुष्पम आदाय तत तदा ॥ 12 ॥

  13. अभिप्रायं तु विज्ञाय महिष्याः पुरुषर्षभः परियाया परियकामः सॊ भीमॊ भीमपराक्रमः ॥ 13 ॥

  14. वातं तम एवाभिमुखॊ यतस तत पुष्पम आगतम आजिहीर्षुर जगामाशु स पुष्पाण्य अपरान्य अपि ॥ 14 ॥

  15. रुक्मपृष्ठं धनुर गृह्यं शरांश चाशीविषॊपमान मृगराड इव संक्रुद्धः परभिन्न इव कुञ्जरः ॥ 15 ॥

  16. दरौपद्याः परियम अन्विच्छन सवबाहुबलम आश्रितः वयपैत भयसंमॊहः शैलम अभ्यपतद बली ॥ 16 ॥

  17. स तं दरुमलता गुल्मछन्नं नीलशिलातलम गिरिं च चारारि हरः किंनराचरितं शुभम ॥ 17 ॥

  18. नानावर्णधरैश चित्रं धातुद्रुम मृगान्दजैः सर्वभूषण संपूर्णं भूमेर भुजम इवॊच्छ्रितम ॥ 18 ॥

  19. सर्वर्तुरमणीयेषु गन्धमादन सानुषु सक्तचक्षुर अभिप्रायं हृदयेनानुचिन्तयन ॥ 19 ॥

  20. पुंस्कॊकिल निनादेषु सत्पदाभिरुतेषु च बद्धश्रॊत्र मनश चक्षुर जगामामित विक्रमः ॥ 20 ॥

  21. जिघ्रमाणॊ महातेजाः सर्वर्तुकुसुमॊद्भवम गन्धम उद्दामम उद्दामॊ वने मत्त इव दविपः ॥ 21 ॥

  22. हरियमाण शरमः पित्रा संप्रहृष्टतनूरुहः पितुः संस्पर्शशीतेन गन्धमादन वायुना ॥ 22 ॥

  23. स यक्षगन्धर्वसुरब्रह्मर्षिगणसेवितम विलॊडयाम आस तदा पुष्पहेतॊर अरिंदमः ॥ 23 ॥

  24. विषमछेदरचितैर अनुलिप्तम इवाङ्गुलैः विमलैर धातुविच्छेदैः काञ्चनाञ्जनराजतैः ॥ 24 ॥

  25. सपक्षम इव नृत्यन्तं पार्श्वलग्नैः पयॊधरैः मुक्ताहारैर इव चितं चयुतैः परस्रवणॊदकैः ॥ 25 ॥

  26. अभिराम नरी कुञ्ज निर्झरॊदक कन्दरम अप्सरॊनूपुर रवैः परनृत्त बहु बर्हिणम ॥ 26 ॥

  27. दिग वारणविषाणाग्रैर घृष्टॊपल शिलातलम सरस्तांशुकम इवाक्षॊभ्यैर निम्नगा निःसृतैर जलैः ॥ 27 ॥

  28. सशस्प कवलैः सवस्थैर अदूरपरिवर्तिभिः भयस्याज्ञैश च हरिणैः कौतूहलनिरीक्षितः ॥ 28 ॥

  29. चालयन्न ऊरुवेगेन लता जालान्य अनेकशः आक्रीडमानः कौन्तेयः शरीमान वायुसुतॊ ययौ ॥ 29 ॥

  30. परिया मनॊरथं कर्तुम उद्यतश चारुलॊचनः परांशुः कनकतालाभः सिंहसंहननॊ युवा ॥ 30 ॥

  31. मत्तवानरविक्रान्तॊ मत्तवारणवेगवान मत्तवानरताम्राक्षॊ मत्तवानरवारणः ॥ 31 ॥

  32. परिय पार्श्वॊपविष्टाभिर वयावृत्ताभिर विचेष्टितैः यक्षगन्धर्वयॊषाभिर अदृश्याभिर निरीक्ष्टितः ॥ 32 ॥

  33. नवावतारं रूपस्य विक्रीणन्न इव पाण्डवः चचार रमणीयेषु गन्धमादन सानुषु ॥ 33 ॥

  34. संस्मरन विविधान कलेशान दुर्यॊधनकृतान बहून दरौपद्या वनवासिन्याः परियं कर्तुं समुद्यतः ॥ 34 ॥

  35. सॊ ऽचिन्तयद गते सवर्गम अर्जुने मयि चागते पुष्पहेतॊर कथं नव आर्यः करिष्यति युधिष्ठिरः ॥ 35 ॥

  36. सनेहान नरवरॊ नूनम अविश्वासाद वनस्य च नकुलं सहदेवं च न मॊक्ष्यति युधिष्ठिरः ॥ 36 ॥

  37. कथं नु कुसुमावाप्तिः सयाच छीघ्रम इति चिन्तयन परतस्थे नरशार्दूलः पक्षिराड इव वेगितः ॥ 37 ॥

  38. कम्पयन मेदिनीं पद्भ्यां निर्घात इव पर्वसु तरासयन गजयूथानि वातरंहा वृकॊदरः ॥ 38 ॥

  39. सिंहव्याघ्र गणांश चैव मर्दमानॊ महाबलः उन्मूलयन महावृक्षान पॊथयंश चॊरसा बली ॥ 39 ॥

  40. तला वल्लीश च वेगेन विकर्षन पाण्डुनन्दनः उपर्य उपरि शैलाग्रम आरुरुक्षुर इव दविपः विनर्दमानॊ ऽतिभृशं सविद्युदिव तॊयदः ॥ 40 ॥

  41. तस्य शब्देन घॊरेण धनुर घॊषेण चाभिभॊ तरस्तानि मृगयूथानि समन्ताद विप्रदुद्रुवुः ॥ 41 ॥

  42. अथापश्यन महाबाहुर गन्धमादन सानुषु सुरम्यं कदली सन्दं बहुयॊजनविस्तृतम ॥ 42 ॥

  43. तम अभ्यगच्छद वेगेन कषॊभयिष्यन महाबलः महागज इवास्रावी परभञ्जन विविधान दरुमान ॥ 43 ॥

  44. उत्पाट्य कदली सकन्धान बहुतालसमुच्छ्रयान चिक्षेप तरसा भीमः समन्ताद बलिनां वरः ॥ 44 ॥

  45. ततः सत्त्वान्य उपाक्रामन बहूनि च महान्ति च रुरुवारणसंघाश च महिषाश च जलाश्रयाः ॥ 45 ॥

  46. सिंहव्याघ्राश च संक्रुद्धा भीमसेनम अभिद्रवन वयादितास्या महारौद्रा विनदन्तॊ ऽतिभीषणाः ॥ 46 ॥

  47. ततॊ वायुसुतः करॊधात सवबाहुबलम आश्रितः गजेनाघ्नन गजं भीमः सिंहं सिन्हेन चाभिभूः तलप्रहारैर अन्यांश च वयहनत पाण्डवॊ बली ॥ 47 ॥

  48. ते हन्यमाना भीमेन सिंहव्याघ्र तरक्षवः भयाद विससृपुः सर्वे शकृन मूत्रं च सुस्रुवुः ॥ 48 ॥

  49. परविवेश ततः कषिप्रं तान अपास्य महाबलः वनं पाण्डुसुतः शरीमाञ शब्देनापूरयन दिशः ॥ 49 ॥

  50. तेन शब्देन चॊग्रेण भीमसेनरवेण च वनान्तर गताः सर्वे वित्रेषुर मृगपक्षिणः ॥ 50 ॥

  51. तं शब्दं सहसा शरुत्वा मृगपक्षिसमीरितम जलार्द्रपक्षा विहगाः समुत्पेतुः सहस्रशः ॥ 51 ॥

  52. तान औदकान पक्षिगणान निरीक्ष्य भरतर्षभः तान एवानुसरन रम्यं ददर्श सुमहत सरः ॥ 52 ॥

  53. काञ्चनैः कदली सन्दैर मन्दमारुत कम्पितैः वीज्यमानम इवाक्षॊभ्यं तीरान्तर विसर्पिभिः ॥ 53 ॥

  54. तत सरॊ ऽथावतीर्याशु परभूतकमलॊत्पलम महागज इवॊद्दामश चिक्रीड बलवद बली विक्रीड्य तस्मिन सुचिरम उत्ततारामित दयुतिः ॥ 54 ॥

  55. ततॊ ऽवगाह्य वेगेन तद वनं बहुपादपम दध्मौ च शङ्खं सवनवत सर्वप्राणेन पाण्डवः ॥ 55 ॥

  56. तस्य शङ्खस्य शब्देन भीमसेनरवेण च बाहुशब्देन चॊग्रेण नर्दन्तीव गिरेर गुहाः ॥ 56 ॥

  57. तं वज्रनिष्पेष समम आस्फॊटितरवं भृशम शरुत्वा शैलगुहासुप्तैः सिंहैर मुक्तॊ महास्वनः ॥ 57 ॥

  58. सिंहनाद भयत्रस्तैः कुञ्जरैर अपि भारत मुक्तॊ विरावः सुमहान पर्वतॊ येन पूरितः ॥ 58 ॥

  59. तं तु नादं ततः शरुत्वा सुप्तॊ वानरपुंगवः पराजृम्भत महाकायॊ हनूमान नाम वानरः ॥ 59 ॥

  60. कदलीषण्डमध्यस्थॊ निद्रावशगतस तदा जृम्भमाणः सुविपुलं शक्रध्वजम इवॊत्श्रितम आस्फॊटयत लाङ्गूलम इन्द्राशनिसमस्वनम ॥ 60 ॥

  61. तस्य लाङ्गूलनिदनं पर्वतः स गुहा मुखैः उद्गारम इव गौर नर्दम उत्ससर्ज समन्ततः ॥ 61 ॥

  62. स लाङ्गूलरवस तस्य मत्तवारणनिस्वनम अन्तर्धाय विचित्रेषु च चारगिरिसानुषु ॥ 62 ॥

  63. स भीमसेनस तं शरुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः शब्दप्रभवम अन्विच्छंश च चारकदली वनम ॥ 63 ॥

  64. कदली वनमध्यस्थम अथ पीने शिलातले स ददर्श महाबाहुर वानराधिपतिं सथितम ॥ 64 ॥

  65. विद्युत संघातदुष्प्रेक्ष्यं विद्युत संघातपिङ्गलम विद्युत संघातसदृशं विद्युत संघातचञ्चलम ॥ 65 ॥

  66. बाहुस्वस्तिक विन्यस्त पीनह्रस्वशिरॊ धरम सकन्धभूयिष्ठ कायत्वात तनुमध्य कती ततम ॥ 66 ॥

  67. किं चिच चाभुग्न शीर्षेण दीर्घरॊमाञ्चितेन च लाङ्गूलेनॊर्ध्व गतिना धवजेनेव विराजितम ॥ 67 ॥

  68. रक्तॊष्ठं ताम्रजिह्वास्यं रक्तकर्णं चलद भरुवम वदनं वृत्तदंस्त्राग्रं रश्मिवन्तम इवॊदुपम ॥ 68 ॥

  69. वदनाभ्यन्तर गतैः शुक्लभासैर अलं कृतम केषरॊत्कर संमिश्रम अशॊकानाम इवॊत्करम ॥ 69 ॥

  70. हिरण्मयीनां मध्यस्थं कदलीनां महाद्युतिम दीप्यमानं सववपुषा अर्चिष्मन्तम इवानलम ॥ 70 ॥

  71. निरीक्षन्तम अवित्रस्तं लॊचनैर मधुपिङ्गलैः तं वानरवरं वीरम अतिकायं महाबलम ॥ 71 ॥

  72. अथॊपसृत्य तरसा भीमॊ भीमपराक्रमः सिंहनादं समकरॊद बॊधयिष्यन कपिं तदा ॥ 72 ॥

  73. तेन शब्देन भीमस्य वित्रेषुर मृगपक्षिणः हनूमांश च महासत्त्वम ईषद उन्मील्य लॊचने अवेक्षद अथ सावज्ञं लॊचनैर मधुपिङ्गलैः ॥ 73 ॥

  74. समितेनाभाष्य कौन्तेयं वानरॊ नरम अब्रवीत किमर्थं सरुजस ते ऽहं सुखसुप्तः परबॊधितः ॥ 74 ॥

  75. ननु नाम तवया कार्या दया भूतेषु जानता वयं धर्मं न जानीमस तिर्यग्यॊनिं समाश्रिताः ॥ 75 ॥

  76. मनुष्या बुद्धिसंपन्ना दयां कुर्वन्ति जन्तुषु करूरेषु कर्मसु कथं देहवाक चित्तदूषिषु धर्मघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तॊ भवद्विधाः ॥ 76 ॥

  77. न तवं धर्मं विजानासि वृद्धा नॊपासितास तवया अल्पबुद्धितया वन्यान उत्सादयसि यन मृगान ॥ 77 ॥

  78. बरूहि कस तवं किमर्थं वा वनं तवम इदम आगतः वर्जितं मानुषैर भावैस तथैव पुरुषैर अपि ॥ 78 ॥

  79. अतः परमगम्यॊ ऽयं पर्वतः सुदुरारुहः विना सिद्धगतिं वीर गतिर अत्र न विद्यते ॥ 79 ॥

  80. कारुण्यात सौहृदाच चैव वारये तवां महाबल नातः परं तवया शक्यं गन्तुम आश्वसिहि परभॊ ॥ 80 ॥

  81. इमान्य अमृतकल्पाणि मूलानि च फलानि च भक्षयित्वा निवर्तस्व गराह्यं यदि वचॊ मम ॥ 81 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 147

Previous: अध्याय 145