[न] पुरा देवयुगे राजन्न आदित्यॊ भगवान दिवः आगच्छन मानुषं लॊकं दिदृक्षुर विगतक्लमः ॥ 1 ॥
चरन मानुषरूपेण सभां दृष्ट्वा सवयं भुवः सभाम अकथयन मह्यं बराह्मीं तत्त्वेन पाण्डव ॥ 2 ॥
अप्रमेयप्रभां दिव्यां मानसीं भरतर्षभ अनिर्देश्यां परभावेन सर्वभूतमनॊरमाम ॥ 3 ॥
शरुत्वा गुणान अहं तस्याः सभायाः पाण्डुनन्दन दर्शनेप्सुस तथा राजन्न आदित्यम अहम अब्रुवम ॥ 4 ॥
भगवन दरष्टुम इच्छामि पितामह सभाम अहम येन सा तपसा शक्या कर्मणा वापि गॊपते ॥ 5 ॥
औषधैर वा तथायुक्तैर उत वा मायया यया तन ममाचक्ष्व भगवन पश्येयं तां सभां कथम ॥ 6 ॥
ततः स भगवान सूर्यॊ माम उपादाय वीर्यवान अगच्छत तां सभां बराह्मीं विपापां विगतक्लमाम ॥ 7 ॥
एवंरूपेति सा शक्या न निर्देष्टुं जनाधिप कषणेन हि बिभर्त्य अन्यद अनिर्देश्यं वपुस तथा ॥ 8 ॥
न वेद परिमानं वा संस्थानं वापि भारत न च रूपं मया तादृग दृष्टपूर्वं कदा चन ॥ 9 ॥
सुसुखा सा सभा राजन न शीता न च घर्मदा न कषुत्पिपासे न गलानिं पराप्य तां पराप्नुवन्त्य उत ॥ 10 ॥
नानारूपैर इव कृता सुविचित्रैः सुभास्वरैः सतम्भैर न च धृता सा तु शाश्वती न च सा कषरा ॥ 11 ॥
अति चन्द्रं च सूर्यं च शिखिनं च सवयंप्रभा दीप्यते नाकपृष्ठस्था भासयन्तीव भास्करम ॥ 12 ॥
तस्यां स भगवान आस्ते विदधद देव मायया सवयम एकॊ ऽनिशं राजँल लॊकाँल लॊकपिता महः ॥ 13 ॥
उपतिष्ठन्ति चाप्य एनं परजानां पतयः परभुम दक्षः परचेताः पुलहॊ मरीचिः कश्यपस तथा ॥ 14 ॥
भृगुर अत्रिर वसिष्ठश च गौतमश च तथाङ्गिराः मनॊ ऽनतरिक्षं विद्याश च वायुस तेजॊ जलं मही ॥ 15 ॥
शब्दः सपर्शस तथारूपं रसॊ गन्धश च भारत परकृतिश च विकारश च यच चान्यत कारणं भुवः ॥ 16 ॥
चन्द्रमाः सह नक्षत्रैर आदित्यश च गभस्तिमान वायवः करतवश चैव संकल्पः पराण एव च ॥ 17 ॥
एते चान्ये च बहवः सवयम्भुवम उपस्थिताः अर्थॊ धर्मश च कामश च हर्षॊ दवेषस तपॊ दमः ॥ 18 ॥
आयान्ति तस्यां सहिता गन्धर्वाप्सरसस तथा विंशतिः सप्त चैवान्ये लॊकपालाश च सर्वशः ॥ 19 ॥
शुक्रॊ बृहस्पतिश चैव बुधॊ ऽङगारक एव च शनैश्चरश च राहुश च गरहाः सर्वे तथैव च ॥ 20 ॥
मन्त्रॊ रथंतरश चैव हरिमान वसुमान अपि आदित्याः साधिराजानॊ नाना दवंद्वैर उदाहृताः ॥ 21 ॥
मरुतॊ विश्वकर्मा च वसवश चैव भारत तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींस्य अथ ॥ 22 ॥
ऋग वेदः सामवेदश च यजुर्वेदश च पाण्डव अथर्ववेदश च तथा पर्वाणि च विशां पते ॥ 23 ॥
इतिहासॊपवेदाश च वेदाङ्गानि च सर्वशः गरहा यज्ञाश च सॊमश च दैवतानि च सर्वशः ॥ 24 ॥
सावित्री दुर्ग तरणी वाणी सप्त विधा तथा मेधा धृतिः शरुतिश चैव परज्ञा बुद्धिर यशॊ कषमा ॥ 25 ॥
सामानि सतुतिशस्त्राणि गाथाश च विविधास तथा भाष्याणि तर्क युक्तानि देहवन्ति विशां पते ॥ 26 ॥
कषणा लवा मुहूर्ताश च दिवारात्रिस तथैव च अर्धमासाश च मासाश च ऋतवः षट च भारत ॥ 27 ॥
संवत्सराः पञ्च युगम अहॊरात्राश चतुर्विधा कालचक्रं च यद दिव्यं नित्यम अक्षयम अव्ययम ॥ 28 ॥
अदितिर दितिर दनुश चैव सुरसा विनता इरा कालका सुरभिर देवी सरमा चाथ गौतमी ॥ 29 ॥
आदित्या वसवॊ रुद्रा मरुतश चाश्विनाव अपि विश्वे देवाश च साध्याश च पितरश च मनॊजवाः ॥ 30 ॥
राक्षसाश च पिशाचाश च दानवा गुह्यकास तथा सुपर्णनागपशवः पितामहम उपासते ॥ 31 ॥
देवॊ नारायणस तस्यां तथा देवर्षयश च ये ऋषयॊ वालखिल्याश च यॊनिजायॊनिजास तथा ॥ 32 ॥
यच च किं चित तरिलॊके ऽसमिन दृश्यते सथाणुजङ्गमम सर्वं तस्यां मया दृष्टं तद विद्धि मनुजाधिप ॥ 33 ॥
अष्टाशीति सहस्राणि यतीनाम ऊर्ध्वरेतसाम परजावतां च पञ्चाशद ऋषीणाम अपि पाण्डव ॥ 34 ॥
ते सम तत्र यथाकामं दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः परणम्य शिरसा तस्मै परतियान्ति यथागतम ॥ 35 ॥
अतिथीन आगतान देवान दैत्यान नागान मुनींस तथा यक्षान सुपर्णान कालेयान गन्धर्वाप्सरसस तथा ॥ 36 ॥
महाभागान अमितधीर बरह्मा लॊकपिता महः दयावान सर्वभूतेषु यथार्हं परतिपद्यते ॥ 37 ॥
परतिगृह्य च विश्वात्मा सवयम्भूर अमितप्रभः सान्त्वमानार्थ संभॊगैर युनक्ति मनुजाधिप ॥ 38 ॥
तथा तैर उपयातैश च परतियातैश च भारत आकुला सा सभा तात भवति सम सुखप्रदा ॥ 39 ॥
सर्वतेजॊमयी दिव्या बरह्मर्षिगणसेविता बराह्म्या शरिया दीप्यमाना शुशुभे विगतक्लमा ॥ 40 ॥
सा सभा तादृषी दृष्टा सर्वलॊकेषु दुर्लभा सभेयं राजशार्दूल मनुष्येषु यथा तव ॥ 41 ॥
एता मया दृष्टपूर्वाः सभा देवेषु पाण्डव तवेयं मानुषे लॊके सर्वश्रेष्ठतमा सभा ॥ 42 ॥
[य] परायशॊ राजलॊकस ते कथितॊ वदतां वर वैवस्वतसभायां तु यथा वदसि वै परभॊ ॥ 43 ॥
वरुणस्य सभायां तु नागास ते कथिता विभॊ दैत्येन्द्राश चैव भूयिष्ठाः सरितः सागरास तथा ॥ 44 ॥
तथा धनपतेर यक्षा गुह्यका राक्षसास तथा गन्धर्वाप्सरसश चैव भगवांश च वृषध्वजः ॥ 45 ॥
पितामह सभायां तु कथितास ते महर्षयः सर्वदेव निकायाश च सर्वशास्त्राणि चैव हि ॥ 46 ॥
शतक्रतुसभायां तु देवाः संकीर्तिता मुने उद्देशतश च गन्धर्वा विविधाश च महर्षयः ॥ 47 ॥
एक एव तु राजर्षिर हरिश चन्द्रॊ महामुने कथितस ते सभा नित्यॊ देवेन्द्रस्य महात्मनः ॥ 48 ॥
किं कर्म तेनाचरितं तपॊ वा नियतव्रतम येनासौ सह शक्रेण सपर्धते सम महायशाः ॥ 49 ॥
पितृलॊकगतश चापि तवया विप्र पिता मम दृष्टः पाण्डुर महाभागः कथं चासि समागतः ॥ 50 ॥
किम उक्तवांश च भगवन्न एतद इच्छामि वेदितुम तवत्तः शरॊतुम अहं सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ 51 ॥
[न] यन मां पृच्छसि राजेन्द्र हरिश चन्द्रं परति परभॊ तत ते ऽहं संप्रवक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य धीमतः ॥ 52 ॥
स राजा बलवान आसीत सम्राट सर्वमहीक्षिताम तस्य सर्वे महीपालाः शासनावनताः सथिताः ॥ 53 ॥
तेनैकं रथम आस्थाय जैत्रं हेमविभूषितम शस्त्रप्रतापेन जिता दवीपाः सप्त नरेश्वर ॥ 54 ॥
स विजित्य महीं सर्वां स शैलवनकाननाम आजहार महाराज राजसूयं महाक्रतुम ॥ 55 ॥
तस्य सर्वे महीपाला धनान्य आजह्रुर आज्ञया दविजानां परिवेष्टारस तस्मिन यज्ञे च ते ऽभवन ॥ 56 ॥
परादाच च दरविणं परीत्या याजकानां नरेश्वरः यथॊक्तं तत्र तैस तस्मिंस ततः पञ्च गुणाधिकम ॥ 57 ॥
अतर्पयच च विविधैर वसुभिर बराह्मणांस तथा परासर्प काले संप्राप्ते नानादिग्भ्यः समागतान ॥ 58 ॥
भक्ष्यैर भॊज्यैश च विविधैर यथा कामपुरस्कृतैः रत्नौघतर्पितैस तुष्टैर दविजैश च समुदाहृतम तेजस्वी च यशस्वी च नृपेभ्यॊ ऽभयधिकॊ ऽभवत ॥ 59 ॥
एतस्मात कारणात पार्थ हरिश चन्द्रॊ विराजते तेभ्यॊ राजसहस्रेभ्यस तद विद्धि भरतर्षभ ॥ 60 ॥
समाप्य च हरिश चन्द्रॊ महायज्ञं परतापवान अभिषिक्तः स शुशुभे साम्राज्येन नराधिप ॥ 61 ॥
ये चान्ये ऽपि महीपाला राजसूयं महाक्रतुम यजन्ते ते महेन्द्रेण मॊदन्ते सह भारत ॥ 62 ॥
ये चापि निधनं पराप्ताः संग्रामेष्व अपलायिनः ते तत सदॊ समासाद्य मॊदन्ते भरतर्षभ ॥ 63 ॥
तपसा ये च तीव्रेण तयजन्तीह कलेवरम ते ऽपि तत सथानम आसाद्य शरीमन्तॊ भान्ति नित्यशः ॥ 64 ॥
पिता च तव आह कौन्तेय पाण्डुः कौरवनन्दनः हरिश चन्द्रे शरियं दृष्ट्वा नृपतौ जातविस्मयः ॥ 65 ॥
समर्थॊ ऽसि महीं जेतुं भरातरस ते वशे सथिताः राजसूयं करतुश्रेष्ठम आहरस्वेति भारत ॥ 66 ॥
तस्य तवं पुरुषव्याघ्र संकल्पं कुरु पाण्डव गन्तारस ते महेन्द्रस्य पूर्वैः सह सलॊकताम ॥ 67 ॥
बहुविघ्नश च नृपते करतुर एष समृतॊ महान छिद्राण्य अत्र हि वाञ्छन्ति यज्ञघ्ना बरह्मराक्षसाः ॥ 68 ॥
युद्धं च पृष्ठगमनं पृथिवी कषयकारकम किं चिद एव निमित्तं च भवत्य अत्र कषयावहम ॥ 69 ॥
एतत संचिन्त्य राजेन्द्र यत कषमं तत समाचर अप्रमत्तॊत्थितॊ नित्यं चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे भव एधस्व मॊदस्व दानैस तर्पय च दविजान ॥ 70 ॥
एतत ते विस्तरेणॊक्तं यन मां तवं परिपृच्छसि आपृच्छे तवां गमिष्यामि दाशार्ह नगरीं परति ॥ 71 ॥
[व] एवम आख्याय पार्थेभ्यॊ नारदॊ जनमेजय जगाम तैर वृतॊ राजन्न ऋषिभिर यैः समागतः ॥ 72 ॥
गते तु नारदे पार्थॊ भरातृभिः सह कौरव राजसूयं करतुश्रेष्ठं चिन्तयाम आस भारत ॥ 73 ॥
सभापर्व · Sabha Parva
अध्याय 11
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 12