[वै] दविवर्षॊपनिवृत्तेषु पाण्डवेषु यदृच्छया देवर्षिर नारदॊ राजन्न आजगाम युधिष्ठिरम ॥ 1 ॥
तम अभ्यर्च्य महाबाहुः कुरुराजॊ युधिष्ठिरः आसीनं परिविश्वस्तं परॊवाच वदतां वरः ॥ 2 ॥
चिरस्य खलु पश्यामि भगवन्तम उपस्थितम कच चित ते कुशलं विप्र शुभं वा परत्युपस्थितम ॥ 3 ॥
के देशाः परिदृष्टास ते किं च कार्यं करॊमि ते तद बरूहि दविजमुख्य तवम अस्माकं च परियॊ ऽतिथिः ॥ 4 ॥
[नारद] चिरदृष्टॊ ऽसि मे राजन्न आगतॊ ऽसमि तपॊवनात परिदृष्टानि तीर्थानि गङ्गा चैव मया नृप ॥ 5 ॥
[य] वदन्ति पुरुषा मे ऽदय गङ्गातीरनिवासिनः धृतराष्ट्रं महात्मानम आस्थितं परमं तपः ॥ 6 ॥
अपि दृष्टस तवया तत्र कुशली स कुरूद्वहः गान्धारी च पृथा चैव सूतपुत्रश च संजयः ॥ 7 ॥
कथं च वर्तते चाद्य पिता मम स पार्थिवः शरॊतुम इच्छामि भगवन यदि दृष्टस तवया नृपः ॥ 8 ॥
[नारद] सथिरी भूय महाराज शृणु सर्वं यथातथम यथा शरुतं च दृष्टं च मया तस्मिंस तपॊवने ॥ 9 ॥
वनवास निवृत्तेषु भवत्सु कुरुनन्दन कुरुक्षेत्रात पिता तुभ्यं गङ्गाद्वारं ययौ नृप ॥ 10 ॥
गान्धार्या सहितॊ धीमान वध्वा कुन्त्या समन्वितः संजयेन च सूतेन साग्निहॊत्रः सयाजकः ॥ 11 ॥
आतस्थे स तपस तीव्रं पिता तव तपॊधनः वीटां मुखे समाधाय वायुभक्षॊ ऽभवन मुनिः ॥ 12 ॥
वने स मुनिभिः सर्वैः पूज्यमानॊ महातपाः तवग अस्थि मात्रशेषः स षण मासान अभवन नृपः ॥ 13 ॥
गान्धारी तु जलाहारा कुन्ती मासॊपवासिनी संजयः षष्ठ भक्तेन वर्तयाम आस भारत ॥ 14 ॥
अग्नींस तु याजकास तत्र जुहुवुर विधिवत परभॊ दृश्यतॊ ऽदृश्यतश चैव वने तस्मिन नृपस्य ह ॥ 15 ॥
अनिकेतॊ ऽथ राजा स बभूव वनगॊचरः ते चापि सहिते देव्यौ संजयश च तम अन्वयुः ॥ 16 ॥
संजयॊ नृपतेर नेता समेषु विषमेषु च गान्धार्यास तु पृथा राजंश चक्षुर आसीद अनिन्दिता ॥ 17 ॥
ततः कदा चिद गङ्गायाः कच्छे स नृपसत्तमः गङ्गायाम आप्लुतॊ धीमान आश्रमाभिमुखॊ ऽभवत ॥ 18 ॥
अथ वायुः समुद्भूतॊ दावाग्निर अभवन महान ददाह तद वनं सर्वं परिगृह्य समन्ततः ॥ 19 ॥
दह्यत्सु मृगयूथेषु दविजिह्वेषु समन्ततः वराहाणां च यूथेषु संश्रयत्सु जलाशयान ॥ 20 ॥
समाविद्धे वने तस्मिन पराप्ते वयसन उत्तमे निराहारतया राजा मन्दप्राणविचेष्टितः असमर्थॊ ऽपसरणे सुकृशौ मातरौ च ते ॥ 21 ॥
ततः स नृपतिर दृष्ट्वा वह्निम आयान्तम अन्तिकात इदम आह ततः सूतं संजयं पृथिवीपते ॥ 22 ॥
गच्छ संजय यत्राग्निर न तवां दहति कर्हि चित वयम अत्राग्निना युक्ता गमिष्यामः परां गतिम ॥ 23 ॥
तम उवाच किलॊद्विग्नः संजयॊ वदतां वरः राजन मृत्युर अनिष्टॊ ऽयं भविता ते वृथाग्निना ॥ 24 ॥
न चॊपायं परपश्यामि मॊक्षणे जातवेदसः यद अत्रानन्तरं कार्यं तद भवान वक्तुम अर्हति ॥ 25 ॥
इत्य उक्तः संजयेनेदं पुनर आह स पार्थिवः नैष मृत्युर अनिष्टॊ नॊ निःसृतानां गृहात सवयम ॥ 26 ॥
जलम अग्निस तथा वायुर अथ वापि विकर्शनम तापसानां परशस्यन्ते गच्चः संजय माचिरम ॥ 27 ॥
इत्य उक्त्वा संजयं राजा समाधाय मनस तदा पराङ्मुखः सह गान्धार्या कुन्त्या चॊपाविशत तदा ॥ 28 ॥
संजयस तं तथा दृष्ट्वा परदक्षिणम अथाकरॊत उवाच चैनं मेधावी युङ्क्ष्वात्मानम इति परभॊ ॥ 29 ॥
ऋषिपुत्रॊ मनीषी स राजा चक्रे ऽसय तद वचः संनिरुध्येन्द्रिय गरामम आसीत काष्ठॊपमस तदा ॥ 30 ॥
गान्धारी च महाभागा जननी च पृथा तव दावाग्निना समायुक्ते स च राजा पिता तव ॥ 31 ॥
संजयस तु महामात्रस तस्माद दावाद अमुच्यत गङ्गाकूले मया दृष्टस तापसैः परिवारितः ॥ 32 ॥
स तान आमन्त्र्य तेजस्वी निवेद्यैतच च सर्वशः परययौ संजयः सूतॊ हिमवन्तं महीधरम ॥ 33 ॥
एवं स निधनं पराप्तः कुरुराजॊ महामनाः गान्धारी च पृथा चैव जनन्यौ ते नराधिप ॥ 34 ॥
यदृच्छयानुव्रजता मया राज्ञः कलेवरम तयॊश च देव्यॊर उभयॊर दृष्टानि भरतर्षभ ॥ 35 ॥
ततस तपॊवने तस्मिन समाजग्मुस तपॊधनाः शरुत्वा राज्ञस तथा निष्ठां न तव अशॊचन गतिं च ते ॥ 36 ॥
तत्राश्रौषम अहं सर्वम एतत पुरुषसत्तम यथा च नृपतिर दग्धॊ देव्यौ ते चेति पाण्डव ॥ 37 ॥
न शॊचितव्यं राजेन्द्र सवन्तः स पृथिवीपतिः पराप्तवान अग्निसंयॊगं गान्धारी जननी च ते ॥ 38 ॥
[वै] एतच छरुत्वा तु सर्वेषां पाण्डवानां महात्मनाम निर्याणं धृतराष्ट्रस्य शॊकः समभवन महान ॥ 39 ॥
अन्तःपुराणां च तदा महान आर्तस्वरॊ ऽभवत पौराणां च महाराज शरुत्वा राज्ञस तदा गतिम ॥ 40 ॥
अहॊ धिग इति राजा तु विक्रुश्य भृशदुःखितः ऊर्ध्वबाहुः समरन मातुः पररुरॊद युधिष्ठिरः भीमसेनपुरॊगश च भरातरः सर्व एव ते ॥ 41 ॥
अन्तःपुरेषु च तदा सुमहान रुदितस्वनः परादुरासीन महाराज पृथां शरुत्वा तथागताम ॥ 42 ॥
तं च वृद्धां तथा दग्धं हतपुत्रं नराधिपम अन्वशॊचन्त ते सर्वे गान्धारीं च तपस्विनीम ॥ 43 ॥
तस्मिन्न उपरते शब्दे मुहूर्ताद इव भारत निगृह्य बाष्पं धैर्येण धर्मराजॊ ऽबरवीद इदम ॥ 44 ॥
आश्रमवासिकपर्व · Ashramavasika Parva
अध्याय 45
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 46