धर्मDharmic Data

आश्रमवासिकपर्व · Ashramavasika Parva

अध्याय 45

  1. [वै] दविवर्षॊपनिवृत्तेषु पाण्डवेषु यदृच्छया देवर्षिर नारदॊ राजन्न आजगाम युधिष्ठिरम ॥ 1 ॥

  2. तम अभ्यर्च्य महाबाहुः कुरुराजॊ युधिष्ठिरः आसीनं परिविश्वस्तं परॊवाच वदतां वरः ॥ 2 ॥

  3. चिरस्य खलु पश्यामि भगवन्तम उपस्थितम कच चित ते कुशलं विप्र शुभं वा परत्युपस्थितम ॥ 3 ॥

  4. के देशाः परिदृष्टास ते किं च कार्यं करॊमि ते तद बरूहि दविजमुख्य तवम अस्माकं च परियॊ ऽतिथिः ॥ 4 ॥

  5. [नारद] चिरदृष्टॊ ऽसि मे राजन्न आगतॊ ऽसमि तपॊवनात परिदृष्टानि तीर्थानि गङ्गा चैव मया नृप ॥ 5 ॥

  6. [य] वदन्ति पुरुषा मे ऽदय गङ्गातीरनिवासिनः धृतराष्ट्रं महात्मानम आस्थितं परमं तपः ॥ 6 ॥

  7. अपि दृष्टस तवया तत्र कुशली स कुरूद्वहः गान्धारी च पृथा चैव सूतपुत्रश च संजयः ॥ 7 ॥

  8. कथं च वर्तते चाद्य पिता मम स पार्थिवः शरॊतुम इच्छामि भगवन यदि दृष्टस तवया नृपः ॥ 8 ॥

  9. [नारद] सथिरी भूय महाराज शृणु सर्वं यथातथम यथा शरुतं च दृष्टं च मया तस्मिंस तपॊवने ॥ 9 ॥

  10. वनवास निवृत्तेषु भवत्सु कुरुनन्दन कुरुक्षेत्रात पिता तुभ्यं गङ्गाद्वारं ययौ नृप ॥ 10 ॥

  11. गान्धार्या सहितॊ धीमान वध्वा कुन्त्या समन्वितः संजयेन च सूतेन साग्निहॊत्रः सयाजकः ॥ 11 ॥

  12. आतस्थे स तपस तीव्रं पिता तव तपॊधनः वीटां मुखे समाधाय वायुभक्षॊ ऽभवन मुनिः ॥ 12 ॥

  13. वने स मुनिभिः सर्वैः पूज्यमानॊ महातपाः तवग अस्थि मात्रशेषः स षण मासान अभवन नृपः ॥ 13 ॥

  14. गान्धारी तु जलाहारा कुन्ती मासॊपवासिनी संजयः षष्ठ भक्तेन वर्तयाम आस भारत ॥ 14 ॥

  15. अग्नींस तु याजकास तत्र जुहुवुर विधिवत परभॊ दृश्यतॊ ऽदृश्यतश चैव वने तस्मिन नृपस्य ह ॥ 15 ॥

  16. अनिकेतॊ ऽथ राजा स बभूव वनगॊचरः ते चापि सहिते देव्यौ संजयश च तम अन्वयुः ॥ 16 ॥

  17. संजयॊ नृपतेर नेता समेषु विषमेषु च गान्धार्यास तु पृथा राजंश चक्षुर आसीद अनिन्दिता ॥ 17 ॥

  18. ततः कदा चिद गङ्गायाः कच्छे स नृपसत्तमः गङ्गायाम आप्लुतॊ धीमान आश्रमाभिमुखॊ ऽभवत ॥ 18 ॥

  19. अथ वायुः समुद्भूतॊ दावाग्निर अभवन महान ददाह तद वनं सर्वं परिगृह्य समन्ततः ॥ 19 ॥

  20. दह्यत्सु मृगयूथेषु दविजिह्वेषु समन्ततः वराहाणां च यूथेषु संश्रयत्सु जलाशयान ॥ 20 ॥

  21. समाविद्धे वने तस्मिन पराप्ते वयसन उत्तमे निराहारतया राजा मन्दप्राणविचेष्टितः असमर्थॊ ऽपसरणे सुकृशौ मातरौ च ते ॥ 21 ॥

  22. ततः स नृपतिर दृष्ट्वा वह्निम आयान्तम अन्तिकात इदम आह ततः सूतं संजयं पृथिवीपते ॥ 22 ॥

  23. गच्छ संजय यत्राग्निर न तवां दहति कर्हि चित वयम अत्राग्निना युक्ता गमिष्यामः परां गतिम ॥ 23 ॥

  24. तम उवाच किलॊद्विग्नः संजयॊ वदतां वरः राजन मृत्युर अनिष्टॊ ऽयं भविता ते वृथाग्निना ॥ 24 ॥

  25. न चॊपायं परपश्यामि मॊक्षणे जातवेदसः यद अत्रानन्तरं कार्यं तद भवान वक्तुम अर्हति ॥ 25 ॥

  26. इत्य उक्तः संजयेनेदं पुनर आह स पार्थिवः नैष मृत्युर अनिष्टॊ नॊ निःसृतानां गृहात सवयम ॥ 26 ॥

  27. जलम अग्निस तथा वायुर अथ वापि विकर्शनम तापसानां परशस्यन्ते गच्चः संजय माचिरम ॥ 27 ॥

  28. इत्य उक्त्वा संजयं राजा समाधाय मनस तदा पराङ्मुखः सह गान्धार्या कुन्त्या चॊपाविशत तदा ॥ 28 ॥

  29. संजयस तं तथा दृष्ट्वा परदक्षिणम अथाकरॊत उवाच चैनं मेधावी युङ्क्ष्वात्मानम इति परभॊ ॥ 29 ॥

  30. ऋषिपुत्रॊ मनीषी स राजा चक्रे ऽसय तद वचः संनिरुध्येन्द्रिय गरामम आसीत काष्ठॊपमस तदा ॥ 30 ॥

  31. गान्धारी च महाभागा जननी च पृथा तव दावाग्निना समायुक्ते स च राजा पिता तव ॥ 31 ॥

  32. संजयस तु महामात्रस तस्माद दावाद अमुच्यत गङ्गाकूले मया दृष्टस तापसैः परिवारितः ॥ 32 ॥

  33. स तान आमन्त्र्य तेजस्वी निवेद्यैतच च सर्वशः परययौ संजयः सूतॊ हिमवन्तं महीधरम ॥ 33 ॥

  34. एवं स निधनं पराप्तः कुरुराजॊ महामनाः गान्धारी च पृथा चैव जनन्यौ ते नराधिप ॥ 34 ॥

  35. यदृच्छयानुव्रजता मया राज्ञः कलेवरम तयॊश च देव्यॊर उभयॊर दृष्टानि भरतर्षभ ॥ 35 ॥

  36. ततस तपॊवने तस्मिन समाजग्मुस तपॊधनाः शरुत्वा राज्ञस तथा निष्ठां न तव अशॊचन गतिं च ते ॥ 36 ॥

  37. तत्राश्रौषम अहं सर्वम एतत पुरुषसत्तम यथा च नृपतिर दग्धॊ देव्यौ ते चेति पाण्डव ॥ 37 ॥

  38. न शॊचितव्यं राजेन्द्र सवन्तः स पृथिवीपतिः पराप्तवान अग्निसंयॊगं गान्धारी जननी च ते ॥ 38 ॥

  39. [वै] एतच छरुत्वा तु सर्वेषां पाण्डवानां महात्मनाम निर्याणं धृतराष्ट्रस्य शॊकः समभवन महान ॥ 39 ॥

  40. अन्तःपुराणां च तदा महान आर्तस्वरॊ ऽभवत पौराणां च महाराज शरुत्वा राज्ञस तदा गतिम ॥ 40 ॥

  41. अहॊ धिग इति राजा तु विक्रुश्य भृशदुःखितः ऊर्ध्वबाहुः समरन मातुः पररुरॊद युधिष्ठिरः भीमसेनपुरॊगश च भरातरः सर्व एव ते ॥ 41 ॥

  42. अन्तःपुरेषु च तदा सुमहान रुदितस्वनः परादुरासीन महाराज पृथां शरुत्वा तथागताम ॥ 42 ॥

  43. तं च वृद्धां तथा दग्धं हतपुत्रं नराधिपम अन्वशॊचन्त ते सर्वे गान्धारीं च तपस्विनीम ॥ 43 ॥

  44. तस्मिन्न उपरते शब्दे मुहूर्ताद इव भारत निगृह्य बाष्पं धैर्येण धर्मराजॊ ऽबरवीद इदम ॥ 44 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 46

Previous: अध्याय 44