धर्मDharmic Data

आश्वमेधिकपर्व · Ashvamedhika Parva

अध्याय 93

  1. [नकुल] हन्त वॊ वर्तयिष्यामि दानस्य परमं फलम नयायलब्धस्य सूक्ष्मस्य विप्रदत्तस्य यद दविजाः ॥ 1 ॥

  2. धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे धर्मज्ञैर बहुभिर वृते उञ्छवृत्तिर दविजः कश चित कापॊतिर अभवत पुरा ॥ 2 ॥

  3. सभार्यः सह पुत्रेण स सनुषस तपसि सथितः वधू चतुर्थॊ वृद्धः स धर्मात्मा नियतेन्द्रियः ॥ 3 ॥

  4. षष्ठे काले तदा विप्रॊ भुङ्क्ते तैः सह सुव्रतः षष्ठे काले कदा चिच च तस्याहारॊ न विद्यते भुङ्क्ते ऽनयस्मिन कदा चित स षष्ठे काले दविजॊत्तमः ॥ 4 ॥

  5. कपॊत धर्मिणस तस्य दुर्भिक्षे सति दारुणे नाविद्यत तदा विप्राः संचयस तान निबॊधत कषीणौषधि समावायॊ दरव्यहीनॊ ऽभवत तदा ॥ 5 ॥

  6. काले काले ऽसय संप्राप्ते नैव विद्येत भॊजनम कषुधा परिगताः सर्वे परातिष्ठन्त तदा तु ते ॥ 6 ॥

  7. उञ्छंस तदा शुक्लपक्षे मध्यं तपति भास्करे उष्णार्तश च कषुधार्तश च स विप्रस तपसि सथितः उञ्छम अप्राप्तवान एव सार्धं परिजनेन ह ॥ 7 ॥

  8. स तथैव कषुधाविष्टः सपृष्ट्वा तॊयं यथाविधि कषपयाम आस तं कालं कृच्छ्रप्राणॊ दविजॊत्तमः ॥ 8 ॥

  9. अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थम उपार्जयत यवप्रस्थं च ते सक्तून अकुर्वन्त तपस्विनः ॥ 9 ॥

  10. कृतपज्याह्विकास ते तु हुत्वा वह्निं यथाविधि कुडवं कुडवं सर्वे वयभजन्त तपस्विनः ॥ 10 ॥

  11. अथागच्छद दविजः कश चिद अतिथिर भुञ्जतां तदा ते तं दृष्ट्वातिथिं तत्र परहृष्टमनसॊ ऽभवन ॥ 11 ॥

  12. ते ऽभिवाद्य सुखप्रश्नं पृष्ट्वा तम अतिथिं तदा विशुद्धमनसॊ दान्ताः शरद्धा दमसमन्विताः ॥ 12 ॥

  13. अनसूयवॊ गतक्रॊधाः साधवॊ गतमत्सराः तयक्तमाना जितक्रॊधा धर्मज्ञा दविजसत्तमाः ॥ 13 ॥

  14. स बरह्मचर्यं सवं गॊत्रं समाख्याय परस्परम कुटीं परवेशयाम आसुः कषुधार्तम अतिथिं तदा ॥ 14 ॥

  15. इदम अर्घ्यं च पाद्यं च बृसी चेयं तवानघ शुचयः सक्तवश चेमे नियमॊपार्जिताः परभॊ ॥ 15 ॥

  16. परतिगृह्णीष्व भद्रं ते सक्तूनां कुडवं दविजः भक्षयाम आस राजेन्द्र न च तुष्टिं जगाम सः ॥ 16 ॥

  17. स उञ्छवृत्तिस तं परेक्ष्य कषुधा परिगतं दविजम आहारं चिन्तयाम आस कथं तुष्टॊ भवेद इति ॥ 17 ॥

  18. तस्य भार्याब्रवीद राजन मद्भागॊ दीयताम इति गच्छत्व एष यथाकामं संतुष्टॊ दविजसत्तमः ॥ 18 ॥

  19. इति बरुवन्तीं तां साध्वीं धर्मात्मा स दविजर्षभः कषुधा परिगतां जञात्वा सक्तूंस तान नाभ्यनन्दत ॥ 19 ॥

  20. जानन वृद्धां कषुधार्तां च शरान्तां गलानां तपस्विनीम तवग अस्थि भूतां वेपन्तीं ततॊ भार्याम उवाच ताम ॥ 20 ॥

  21. अपि कीट पतंगानां मृगाणां चैव शॊभने सत्रियॊ रक्ष्याश च पॊष्याश च नैवं तवं वक्तुम अर्हसि ॥ 21 ॥

  22. अनुकम्पितॊ नरॊ नार्या पुष्टॊ रक्षितैव च परपतेद यशसॊ दीप्तान न च लॊकान अवाप्नुयात ॥ 22 ॥

  23. इत्य उक्ता सा ततः पराह धर्मार्थौ नौ समौ दविज सक्तु परस्थचतुर्भागं गृहाणेमं परसीद मे ॥ 23 ॥

  24. सत्यं रतिश च धर्मश च सवर्गश च गुणनिर्जितः सत्रीणां पतिसमाधीनं काङ्क्षितं च दविजॊत्तम ॥ 24 ॥

  25. ऋतुर मातुः पितुर बीजं दैवतं परमं पतिः भर्तुः परसादात सत्रीणां वै रतिः पुत्रफलं तथाम ॥ 25 ॥

  26. पालनाद धि पतिस तवं मे भर्तासि भरणान मम पुत्र परदानाद वरदस तस्मात सक्तून गृहाण मे ॥ 26 ॥

  27. जरा परिगतॊ वृद्धः कषुधार्थॊ दुर्बलॊ भृशम उपवासपरिश्रान्तॊ यदा तवम अपि कर्शितः ॥ 27 ॥

  28. इत्य उक्तः स तया सक्तून परगृह्येदं वचॊ ऽबरवीत दविज सक्तून इमान भूयः परतिगृह्णीष्व सत्तम ॥ 28 ॥

  29. स तान परगृह्य भुक्त्वा च न तुष्टिम अगमद दविजः तम उञ्छवृत्तिर आलक्ष्य ततश चिन्तापरॊ ऽभवत ॥ 29 ॥

  30. [पुत्र] सक्तून इमान परगृह्य तवं देहि विप्राय सत्तम इत्य एवं सुकृतं मन्ये तस्माद एतत करॊम्य अहम ॥ 30 ॥

  31. भवान हि परिपाल्यॊ मे सर्वयत्नैर दविजॊत्तम साधूनां काङ्क्षितं हय एतत पितुर वृद्धस्य पॊषणम ॥ 31 ॥

  32. पुत्रार्थॊ विहितॊ हय एष सथाविर्ये परिपालनम शरुतिर एषा हि विप्रर्षे तरिषु लॊकेषु विश्रुता ॥ 32 ॥

  33. पराणधारण मात्रेण शक्यं कर्तुं तपस तवया पराणॊ हि परमॊ धर्मः सथितॊ देहेषु देहिनाम ॥ 33 ॥

  34. [पिता] अपि वर्षसहस्री तवं बाल एव मतॊ मम उत्पाद्य पुत्रं हि पिता कृतकृत्यॊ भवत्य उत ॥ 34 ॥

  35. बालानां कषुद बलवती जानाम्य एतद अहं विभॊ वृद्धॊ ऽहं धारयिष्यामि तवं बली भव पुत्रक ॥ 35 ॥

  36. जीर्णेन वयसा पुत्र न मा कषुद बाधते ऽपि च दीर्घकालं तपस तप्तं न मे मरणतॊ भयम ॥ 36 ॥

  37. [पुत्र] अपत्यम अस्मि ते पुत्रस तराणात पुत्रॊ हि विश्रुतः आत्मा पुत्रः समृतस तस्मात तराह्य आत्मानम इहात्मना ॥ 37 ॥

  38. [पिता] रूपेण सदृशस तवं मे शीलेन च दमेन च परीक्षितश च बहुधा सक्तून आदद्मि ते ततः ॥ 38 ॥

  39. इत्य उक्त्वादाय तान सक्तून परीतात्मा दविजसत्तमः परहसन्न इव विप्राय स तस्मै परददौ तदा ॥ 39 ॥

  40. भुक्त्वा तान अपि सक्तून स नैव तुष्टॊ बभूव ह उञ्छवृत्तिस तु सव्रीडॊ बभूव दविजसत्तमः ॥ 40 ॥

  41. तं वै वधूः सथिता साध्वी बराह्मण परियकाम्यया सक्तून आदाय संहृष्टा गुरुं तं वाक्यम अब्रवीत ॥ 41 ॥

  42. संतानात तव संतानं मम विप्र भविष्यति सक्तून इमान अतिथये गृहीत्वा तवं परयच्छ मे ॥ 42 ॥

  43. तव परसव निर्वृत्या मम लॊकाः किलाक्षयाः पौत्रेण तान अवाप्नॊति यत्र गत्वा न शॊचति ॥ 43 ॥

  44. धर्माद्या हि यथा तरेता वह्नि तरेता तथैव च तथैव पुत्रपौत्राणां सवर्गे तरेता किलाक्षया ॥ 44 ॥

  45. पितॄंस तराणात तारयति पुत्र इत्य अनुशुश्रुम पुत्रपौत्रैश च नियतं साधु लॊकान उपाश्नुते ॥ 45 ॥

  46. [षवषुर] वातातपविशीर्णाङ्गीं तवां विवर्णां निरीक्ष्य वै कर्शितां सुव्रताचारे कषुधा विह्वलचेतसम ॥ 46 ॥

  47. कथं सक्तून गरहीष्यामि भूत्वा धर्मॊपघातकः कल्याण वृत्ते कल्याणि नैवं तवं वक्तुम अर्हसि ॥ 47 ॥

  48. षष्ठे काले वरतवतीं शीलशौचसमन्विताम कृच्छ्रवृत्तिं निराहारां दरक्ष्यामि तवां कथं नव अहम ॥ 48 ॥

  49. बाला कषुधार्ता नारी च रक्ष्या तवं सततं मया उपवासपरिश्रान्ता तवं हि बान्धवनन्दिनी ॥ 49 ॥

  50. [सनुसा] गुरॊर मम गुरुस तवं वै यतॊ दैवतदैवतम देवातिदेवस तस्मात तवं सक्तून आदत्स्व मे विभॊ ॥ 50 ॥

  51. देहः पराणश च धर्मश च शुश्रूषार्थम इदं गुरॊः तव विप्र परसादेन लॊकान पराप्स्याम्य अभीप्सितान ॥ 51 ॥

  52. अवेक्ष्या इति कृत्वा तवं दृढभक्त्येति वा दविज चिन्त्या ममेयम इति वा सक्तून आदातुम अर्हसि ॥ 52 ॥

  53. [षवषुर] अनेन नित्यं साध्वी तवं शीलवृत्तेन शॊभसे या तवं धर्मव्रतॊपेता गुरुवृत्तिम अवेक्षसे ॥ 53 ॥

  54. तस्मात सक्तून गरहीष्यामि वधूर नार्हसि वञ्चनाम गणयित्वा महाभागे तवं हि धर्मभृतां वरा ॥ 54 ॥

  55. इत्य उक्त्वा तान उपादाय सक्तून परादाद दविजातये ततस तुष्टॊ ऽभवद विप्रस तस्य साधॊर महात्मनः ॥ 55 ॥

  56. परीतात्मा स तु तं वाक्यम इदम आह दविजर्षभम वाग्मी तदा दविजश्रेष्ठॊ धर्मः पुरुषविग्रहः ॥ 56 ॥

  57. शुद्धेन तव दानेन नयायॊपात्तेन यत्नतः यथाशक्ति विमुक्तेन परीतॊ ऽसमि दविजसत्तम ॥ 57 ॥

  58. अहॊ दानं घुष्यते ते सवर्गे सवर्गनिवासिभिः गगनात पुष्पवर्षं च पश्यस्व पतितं भुवि ॥ 58 ॥

  59. सुरर्षिदेवगन्धर्वा ये च देवपुरःसराः सतुवन्तॊ देवदूताश च सथिता दानेन विस्मिताः ॥ 59 ॥

  60. बरह्मर्षयॊ विमानस्था बरह्मलॊकगताश च ये काङ्क्षन्ते दर्शनं तुभ्यं दिवं गच्छ दविजर्षभ ॥ 60 ॥

  61. पितृलॊकगताः सर्वे तारिताः पितरस तवया अनागताश च बहवः सुबहूनि युगानि च ॥ 61 ॥

  62. बरह्मचर्येण यज्ञेन दानेन तपसा तथा अगह्वरेण धर्मेण तस्माद गच्छ दिवं दविज ॥ 62 ॥

  63. शरद्धया परया यस तवं तपश चरसि सुव्रत तस्माद देवास तवानेन परीता दविज वरॊत्तम ॥ 63 ॥

  64. सर्वस्वम एतद यस्मात ते तयक्तं शुद्धेन चेतसा कृच्छ्रकाले ततः सवर्गॊ जितॊ ऽयं तव कर्मणा ॥ 64 ॥

  65. कषुधा निर्णुदति परज्ञां धर्म्यं बुद्धिं वयपॊहति कषुधा परिगत जञानॊ धृतिं तयजति चैव ह ॥ 65 ॥

  66. बुभुक्षां जयते यस तु सस्वर्गं जयते धरुवम यदा दानरुचिर भवति तदा धर्मॊ न सीदति ॥ 66 ॥

  67. अनवेक्ष्य सुतस्नेहं कलत्रस्नेहम एव च धर्मम एव गुरुं जञात्वा तृष्णा न गणिता तवया ॥ 67 ॥

  68. दरव्यागमॊ नृणां सूक्ष्मः पात्रे दानं ततः परम कालः परतरॊ दानाच छरद्धा चापि ततः परा ॥ 68 ॥

  69. सवर्गद्वारं सुसूक्ष्मं हि नरैर मॊहान न दृश्यते सवर्गार्गलं लॊभबीजं रागगुप्तं दुरासदम ॥ 69 ॥

  70. तत तु पश्यन्ति पुरुषा जितक्रॊधा जितेन्द्रियाः बराह्मणास तपसा युक्ता यथाशक्ति परदायिनः ॥ 70 ॥

  71. सहस्रशक्तिश च शतं शतशक्तिर दशापि च दद्याद अपश च यः शक्त्या सर्वे तुल्यफलाः समृताः ॥ 71 ॥

  72. रन्ति देवा हि नृपतिर अपः परादाद अकिंचनः शुद्धेन मनसा विप्र नाकपृष्ठं ततॊ गतः ॥ 72 ॥

  73. न धर्मः परीयते तात दानैर दत्तैर महाफलैः नयायलब्धैर यथा सूक्ष्मैः शरद्धा पूतैः स तुष्यति ॥ 73 ॥

  74. गॊप्रदान सहस्राणि दविजेभ्यॊ ऽदान नृगॊ नृपः एकां दत्त्वा स पारक्यां नरकं समवाप्तवान ॥ 74 ॥

  75. आत्ममांस परदानेन शिबिर औशीनरॊ नृपः पराप्य पुण्यकृताँल लॊकान मॊदते दिवि सुव्रतः ॥ 75 ॥

  76. विभवे न नृणां पुण्यं सवशक्त्या सवर जितं सताम न यज्ञैर विविधैर विप्र यथान्यायेन संचितैः ॥ 76 ॥

  77. करॊधॊ दानफलं हन्ति लॊभात सवर्गं न गच्छति नयायवृत्तिर हि तपसा दानवित सवर्गम अश्नुते ॥ 77 ॥

  78. न राजसूर्यैर बहुभिर इष्ट्वा विपुलदक्षिणैः न चाश्वमेधैर बहुभिः फलं समम इदं तवम ॥ 78 ॥

  79. सक्तु परस्थेन हि जितॊ बरह्मलॊकस तवयानघ विरजॊ बरह्मभवनं गच्छ विप्र यथेच्छकम ॥ 79 ॥

  80. सर्वेषां वॊ दविजश्रेष्ठ दिव्यं यानम उपस्थितम आरॊहत यथाकामं धर्मॊ ऽसमि दविज पश्य माम ॥ 80 ॥

  81. पावितॊ हि तवया देहॊ लॊके कीर्तिः सथिरा च ते सभार्यः सह पुत्रश च स सनुषश च दिवं वरज ॥ 81 ॥

  82. इत्य उक्तवाक्यॊ धर्मेण यानम आरुह्य स दविजः सभार्यः स सुतश चापि स सनुषश च दिवं ययौ ॥ 82 ॥

  83. तस्मिन विप्रे गते सवर्गं स सुते स सनुषे तदा भार्या चतुर्थे धर्मज्ञे ततॊ ऽहं निःसृतॊ बिलात ॥ 83 ॥

  84. ततस तु सक्तु गन्धेन कलेदेन सलिलस्य च दिव्यपुष्पावमर्दाच च साधॊर दानलबैश च तैः विप्रस्य तपसा तस्य शिरॊमे काञ्चनी कृतम ॥ 84 ॥

  85. तस्य सत्याभिसंधस्य सूक्ष्मदानेन चैव ह शरीरार्धं च मे विप्राः शातकुम्भमयं कृतम पश्यतेदं सुविपुलं तपसा तस्य धीमतः ॥ 85 ॥

  86. कथम एवंविधं मे सयाद अन्यत पार्श्वम इति दविजाः तपॊवनानि यज्ञांश च हृष्टॊ ऽभयेमि पुनः पुनः ॥ 86 ॥

  87. यज्ञं तव अहम इमं शरुत्वा कुरुराजस्य धीमतः आशया परया पराप्तॊ न चाहं काञ्चनी कृतः ॥ 87 ॥

  88. ततॊ मयॊक्तं तद वाक्यं परहस्य दविजसत्तमाः सक्तु परस्थेन यज्ञॊ ऽयं संमितॊ नेति सर्वथा ॥ 88 ॥

  89. सक्तु परस्थलवैस तैर हि तदाहं काञ्चनी कृतः न हि यज्ञॊ महान एष सदृशस तैर मतॊ मम ॥ 89 ॥

  90. [व] इत्य उक्त्वा नकुलः सर्वान यज्ञे दविज वरांस तदा जगामादर्शनं राजन विप्रास ते च ययुर गृहान ॥ 90 ॥

  91. एतत ते सर्वम आख्यातं मया परपुरंजय यद आश्चर्यम अभूत तस्मिन वाजिमेधे महाक्रतौ ॥ 91 ॥

  92. न विस्मयस ते नृपते यज्ञे कार्यः कथं चन ऋषिकॊटॊ सहस्राणि तपॊभिर ये दिवं गताः ॥ 92 ॥

  93. अद्रॊहः सर्वभूतेषु संतॊषः शीलम आर्जवम तपॊ दमश च सत्यं च दानं चेति समं मतम ॥ 93 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 94

Previous: अध्याय 92