धर्मDharmic Data

आश्वमेधिकपर्व · Ashvamedhika Parva

अध्याय 46

  1. [बर] एवम एतेन मार्गेण पूर्वॊक्तेन यथाविधि अधीतवान यथाशक्ति तथैव बरह्मचर्यवान ॥ 1 ॥

  2. सवधर्मनिरतॊ विद्वान सर्वेन्द्रिययतॊ मुनिः गुरॊः परियहिते युक्तः सत्यधर्मपरः शुचिः ॥ 2 ॥

  3. गुरुणा समनुज्ञातॊ भुञ्जीतान्नम अकुत्सयन हविष्य भैक्ष्य भुक चापि सथानासन विहारवान ॥ 3 ॥

  4. दविकालम अग्निं जुह्वानः शुचिर भूत्वा समाहितः धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशम एव वा ॥ 4 ॥

  5. कषौमं कार्पासिकं वापि मृगाजिनम अथापि वा सर्वं काषायरक्तं सयाद वासॊ वापि दविजस्य ह ॥ 5 ॥

  6. मेखला च भवेन मौञ्जी जटी नित्यॊदकस तथा यज्ञॊपवीती सवाध्यायी अलुप्त नियतव्रतः ॥ 6 ॥

  7. पूताभिश च तथैवाद्भिः सदा दैवततर्पणम भावेन नियतः कुर्वन बरह्म चारी परशस्यते ॥ 7 ॥

  8. एवं युक्तॊ जयेत सवर्गम ऊर्ध्वरेताः समाहितः न संसरति जातीषु परमं सथानम आश्रितः ॥ 8 ॥

  9. संस्कृतः सर्वसंस्कारैस तथैव बरह्मचर्यवान गरामान निष्क्रम्य चारण्यं मुनिः परव्रजितॊ वसेत ॥ 9 ॥

  10. चर्म वल्कलसंवीतः सवयं परातर उपस्पृशेत अरण्यगॊचरॊ नित्यं न गरामं परविशेत पुनः ॥ 10 ॥

  11. अर्चयन्न अतिथीन काले दद्याच चापि परतिश्रयम फलपत्रावरैर मूलैः शयामाकेन च वर्तयन ॥ 11 ॥

  12. परवृत्तम उदकं वायुं सर्वं वानेयम आ तृणात पराश्नीयाद आनुपूर्व्येण यथा दीक्षम अतन्द्रितः ॥ 12 ॥

  13. आ मूलभल भिक्षाभिर अर्चेद अतिथिम आगतम यद भक्षः सयात ततॊ दद्याद भिक्षां नित्यम अतन्द्रितः ॥ 13 ॥

  14. देवतातिथिपूर्वं च सदा भुञ्जीत वाग्यतः अस्कन्दित मनाश चैव लघ्वाशी देवताश्रयः ॥ 14 ॥

  15. दान्तॊ मैत्रः कषमा युक्तः केशश्मश्रुच धारयन जुह्वन सवाध्यायशीलश च सत्यधर्मपरायणः ॥ 15 ॥

  16. तयक्तदेहः सदा दक्षॊ वननित्यः समाहितः एवं युक्तॊ जयेत सवर्गं वान परस्थॊ जितेन्द्रियः ॥ 16 ॥

  17. गृहस्थॊ बरह्मचारी च वानप्रस्थॊ ऽथ वा पुनः य इच्छेन मॊक्षम आस्थातुम उत्तमां वृत्तिम आश्रयेत ॥ 17 ॥

  18. अभयं सर्वभूतेभ्यॊ दत्त्वा नैष्कर्म्यम आचरेत सर्वभूतहितॊ मैत्रः सर्वेन्द्रिययतॊ मुनिः ॥ 18 ॥

  19. अयाचितम असंकॢप्तम उपपन्नं यदृच्छया जॊषयेत सदा भॊज्यं गरासम आगतम अस्पृहः ॥ 19 ॥

  20. यात्रा मात्रं च भुञ्जीत केवलं पराणयात्रिकम धर्मलब्धं तथाश्नीयान न कामम अनुवर्तयेत ॥ 20 ॥

  21. गरासाद आच्छादनाच चान्यन न गृह्णीयात कथं चन यावद आहारयेत तावत परतिगृह्णीत नान्यथा ॥ 21 ॥

  22. परेभ्यॊ न परतिग्राह्यं न च देयं कदा चन दैन्यभावाच च भूतानां संविभज्य सदा बुधः ॥ 22 ॥

  23. नाददीत परस्वानि न गृह्णीयाद अयाचितम न किं चिद विषयं भुक्त्वा सपृहयेत तस्य वै पुनः ॥ 23 ॥

  24. मृदम आपस तथाश्मानं पत्रपुष्पफलानि च असंवृतानि गृह्णीयात परवृत्तानीह कार्यवान ॥ 24 ॥

  25. न शिल्पजीविकां जीवेद दविर अन्नं नॊत कामयेत न दवेष्टा नॊपदेष्टा च भवेत निरुपस्कृतः शरद्धा पूतानि भुञ्जीत निमित्तानि विवर्जयेत ॥ 25 ॥

  26. मुधा वृत्तिर असक्तश च सर्वभूतैर असंविदम कृत्वा वह्निं चरेद भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज जने ॥ 26 ॥

  27. वृत्ते शरावसंपाते भैक्ष्यं लिप्सेत मॊक्षवित लाभे न च परहृष्येत नालाभे विमना भवेत ॥ 27 ॥

  28. मात्राशी कालम आकाङ्क्षंश चरेद भैक्ष्यं समाहितः लाभं साधारणं नेच्छेन न भुञ्जीताभिपूजितः अभिपूजित लाभाद धि विजुगुप्सेत भिक्षुकः ॥ 28 ॥

  29. शुक्तान्य अम्लानि तिक्तानि कषाय कटुकानि च नास्वादयीत भुञ्जानॊ रसांश च मधुरांस तथा यात्रा मात्रं च भुञ्जीत केवलं पराणयात्रिकम ॥ 29 ॥

  30. असंरॊधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत मॊक्षवित न चान्यम अनुभिक्षेत भिक्षमाणः कथं चन ॥ 30 ॥

  31. न संनिकाशयेद धर्मं विविक्ते विरजाश चरेत शून्यागारम अरण्यं वा वृक्षमूलं नदीं तथा परतिश्रयार्थं सेवेत पार्वतीं वा पुनर गुहाम ॥ 31 ॥

  32. गरामैक रात्रिकॊ गरीष्मे वर्षास्व एकत्र वा वसेत अध्वा सूर्येण निर्दिष्टः कीटवच च चरेन महीम ॥ 32 ॥

  33. दयार्थं चैव भूतानां समीक्ष्य पृथिवीं चरेत संचयांश च न कुर्वीत सनेहवासं च वर्जयेत ॥ 33 ॥

  34. पूतेन चाम्भसा नित्यं कार्यं कुर्वीत मॊक्षवित उपस्पृशेद उद्धृताभिर अद्भिश च पुरुषः सदा ॥ 34 ॥

  35. अहिंसा बरह्मचर्यं च सत्यम आर्जवम एव च अक्रॊधश चानसूया च दमॊ नित्यम अपैशुनम ॥ 35 ॥

  36. अष्टास्व एतेषु युक्तः सयाद वरतेषु नियतेन्द्रियः अपापम अशठं वृत्तम अजिह्मं नित्यम आचरेत ॥ 36 ॥

  37. आशीर युक्तानि कर्माणि हिंसा युक्तानि यानि च लॊकसंग्रह धर्मं च नैव कुर्यान न कारयेत ॥ 37 ॥

  38. सर्वभावान अतिक्रम्य लघु मात्रः परिव्रजेत समः सर्वेषु भूतेषु सथावरेषु चरेषु च ॥ 38 ॥

  39. परं नॊद्वेजयेत कं चिन न च कस्य चिद उद्विजेत विश्वास्यः सर्वभूतानाम अग्र्यॊ मॊक्षविद उच्यते ॥ 39 ॥

  40. अनागतं च न धयायेन नातीतम अनुचिन्तयेत वर्तमानम उपेक्षेत कालाकाङ्क्षी समाहितः ॥ 40 ॥

  41. न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत कव चित न परत्यक्षं परॊक्षं वा किं चिद दुष्टं समाचरेत ॥ 41 ॥

  42. इन्द्रियाण्य उपसंहृत्य कूर्मॊ ऽङगानीव सर्वशः कषीणेन्द्रिय मनॊ बुद्धिर निरीक्षेत निरिन्द्रियः ॥ 42 ॥

  43. निर्द्वंद्वॊ निर्नमस्कारॊ निःस्वाहा कार एव च निर्ममॊ निरहंकारॊ निर्यॊगक्षेम एव च ॥ 43 ॥

  44. निराशीः सर्वभूतेषु निरासङ्गॊ निराश्रयः सर्वज्ञः सर्वतॊ मुक्तॊ मुच्यते नात्र संशयः ॥ 44 ॥

  45. अपाणि पादपृष्ठं तम अशिरस्कम अनूदरम परहीण गुणकर्माणं केवलं विमलं सथिरम ॥ 45 ॥

  46. अगन्ध रसम अस्पर्शम अरूपाशब्दम एव च अत्वग अस्थ्य अथ वामज्जम अमांसम अपि चैव ह ॥ 46 ॥

  47. निश्चिन्तम अव्ययं नित्यं हृदिस्थम अपि नित्यदा सर्वभूतस्थम आत्मानं ये पश्यन्ति न ते मृताः ॥ 47 ॥

  48. न तत्र करमते बुद्धिर नेन्द्रियाणि न देवताः वेदा यज्ञाश च लॊकाश च न तपॊ न पराक्रमः यत्र जञानवतां पराप्तिर अलिङ्ग गरहणा समृता ॥ 48 ॥

  49. तस्माद अलिङ्गॊ धर्मज्ञॊ धर्मव्रतम अनुव्रतः गूढधर्माश्रितॊ विद्वान अज्ञातचरितं चरेत ॥ 49 ॥

  50. अमूढॊ मूढ रूपेण चरेद धर्मम अदूषयन यथैनम अवमन्येरन परे सततम एव हि ॥ 50 ॥

  51. तथा वृत्तश चरेद धर्मं सतां वर्त्माविदूषयन यॊ हय एवंवृत्तसंपन्नः स मुनिः शरेष्ठ उच्यते ॥ 51 ॥

  52. इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश च महाभूतानि पञ्च च मनॊ बुद्धिर अथात्मानम अव्यक्तं पुरुषं तथा ॥ 52 ॥

  53. सर्वम एतत परसंख्याय सम्यक संत्यज्य निर्मलः ततः सवर्गम अवाप्नॊति विमुक्क्तः सर्वबन्धनैः ॥ 53 ॥

  54. एतद एवान्त वेलायां परिसंख्याय तत्त्ववित धयायेद एकान्तम आस्थाय मुच्यते ऽथ निराश्रयः ॥ 54 ॥

  55. निर्मुक्तः सर्वसङ्गेभ्यॊ वायुर आकाशगॊ यथा कषीणकॊशॊ निरातङ्कः पराप्नॊति परमं पदम ॥ 55 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 47

Previous: अध्याय 45