धर्मDharmic Data

आश्वमेधिकपर्व · Ashvamedhika Parva

अध्याय 39

  1. [बर] नैव शक्या गुणा वक्तुं पृथक्त्वेनेह सर्वशः अविच्छिन्नानि दृश्यन्ते रजः सत्त्वं तमस तथा ॥ 1 ॥

  2. अन्यॊन्यम अनुषज्जन्ते अन्यॊन्यं चानुजीविनः अन्यॊन्यापाश्रयाः सर्वे तथान्यॊन्यानुवर्तिनः ॥ 2 ॥

  3. यावत सत्त्वं तमस तावद वर्तते नात्र संशयः यावत तमश च सत्त्वं च रजस तावद इहॊच्यते ॥ 3 ॥

  4. संहत्य कुर्वते यात्रां सहिताः संघचारिणः संघातवृत्तयॊ हय एते वर्तन्ते हेत्वहेतुभिः ॥ 4 ॥

  5. उद्रेक वयतिरेकाणां तेषाम अन्यॊन्यवर्तिनाम वर्तते तद यथा नयूनं वयतिरिक्तं च सर्वशः ॥ 5 ॥

  6. वयतिरिक्तं तमॊ यत्र तिर्यग भावगतं भवेत अल्पं तत्र रजॊ जञेयं सत्त्वं चाल्पतरं ततः ॥ 6 ॥

  7. उद्रिक्तं च रजॊ यत्र मध्यस्रॊतॊ गतं भवेत अल्पं तत्र तमॊ जञेयं सत्त्वं चाल्पतरं ततः ॥ 7 ॥

  8. उद्रिक्तं च यदा सत्त्वम ऊर्ध्वस्रॊतॊ गतं भवेत अल्पं तत्र रजॊ जञेयं तमश चाल्पतरं ततः ॥ 8 ॥

  9. सत्त्वं वैकारिकं यॊनिर इन्द्रियाणां परकाशिका न हि सत्त्वात परॊ भावः कश चिद अन्यॊ विधीयते ॥ 9 ॥

  10. ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः जघन्यगुणसंयुक्ता यान्त्य अधस तामसा जनाः ॥ 10 ॥

  11. तमः शूद्रे रजः कषत्रे बराह्मणे सत्त्वम उत्तमम इत्य एवं तरिषु वर्णेषु विवर्तन्ते गुणास तरयः ॥ 11 ॥

  12. दूराद अपि हि दृश्यन्ते सहिताः संघचारिणः तमः सत्त्वं रजश चैव पृथक्त्वं नानुशुश्रुम ॥ 12 ॥

  13. दृष्ट्वा चादित्यम उद्यन्तं कुचॊराणां भयं भवेत अध्वगाः परितप्येरंस तृष्णार्ता दुःखभागिनः ॥ 13 ॥

  14. आदित्यः सत्त्वम उद्दिष्टं कुचॊरास तु यथा तमः परितापॊ ऽधवगानां च राजसॊ गुण उच्यते ॥ 14 ॥

  15. पराकाश्यं सत्त्वम आदित्ये संतापॊ राजसॊ गुणः उपप्लवस तु विज्ञेयस तामसस तस्य पर्वसु ॥ 15 ॥

  16. एवं जयॊतिःषु सर्वेषु विवर्तन्ते गुणास तरयः पर्यायेण च वर्तन्ते तत्र तत्र तथा तथा ॥ 16 ॥

  17. सथावरेषु च भूतेषु तिर्यग भावगतं तमः राजसास तु विवर्तन्ते सनेहभावस तु सात्त्विकः ॥ 17 ॥

  18. अहस तरिधा तु विज्ञेयं तरिधा रात्रिर विधीयते मासार्धम आस वर्षाणि ऋतवः संधयस तथा ॥ 18 ॥

  19. तरिधा दानानि दीयन्ते तरिधा यज्ञः परवर्तते तरिधा लॊकास तरिधा वेदास तरिधा विद्यास तरिधा गतिः ॥ 19 ॥

  20. भूतं भव्यं भविष्यच च धर्मॊ ऽरथः काम इत्य अपि पराणापानाव उदानश चाप्य एत एव तरयॊ गुणाः ॥ 20 ॥

  21. यत किं चिद इह वै लॊके सर्वम एष्व एव तन्त्रिषु तरयॊ गुणाः परवर्तन्ते अव्यक्ता नित्यम एव तु सत्त्वं रजस तमश चैव गुणसर्गः सनातनः ॥ 21 ॥

  22. तमॊ ऽवयक्तं शिवं नित्यम अजं यॊनिः सनातनः परकृतिर विकारः परलयः परधानं परभवाप्ययौ ॥ 22 ॥

  23. अनुद्रिक्तम अनूनं च हय अकम्पम अचलं धरुवम सद असच चैव तत सर्वम अव्यक्तं तरिगुणं समृतम जञेयानि नामधेयानि नरैर अध्यात्मचिन्तकैः ॥ 23 ॥

  24. अव्यक्तनामानि गुणांश च तत्त्वतॊ; यॊ वेद सर्वाणि गतीश च केवलाः विमुक्तदेहः परविभाग तत्त्ववित; स मुच्यते सर गुणैर निरामयः ॥ 24 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 40

Previous: अध्याय 38