धर्मDharmic Data

अनुशासनपर्व · Anushasana Parva

अध्याय 91

  1. [य] केन संकल्पितं शराद्धं कस्मिन काले किम आत्मकम भृग्वङ्गिरसके काले मुनिना कतरेण वा ॥ 1 ॥

  2. कानि शराद्धेषु वर्ज्यानि तथा मुल फलानि च धान्यजातिश च का वर्ज्या तन मे बरूहि पितामह ॥ 2 ॥

  3. [भ] यथा शराद्धं संप्रवृत्तं यस्मिन काले यद आत्मकम येन संकल्पितं चैव तन मे शृणु जनाधिप ॥ 3 ॥

  4. सवायम्भुवॊ ऽतरिः कौरव्य परमर्षिः परतापवान तस्य वंशे महाराज दत्तात्रेय इति समृतः ॥ 4 ॥

  5. दत्तात्रेयस्य पुत्रॊ ऽभून निमिर नाम तपॊधनः निमेश चाप्य अभवत पुत्रः शरीमान नाम शरिया वृतः ॥ 5 ॥

  6. पूर्णे वर्षसहस्रान्ते स कृत्वा दुष्करं तपः कालधर्मपरीतात्मानिधनं समुपागतः ॥ 6 ॥

  7. निमिस तु कृत्वा शौचानि विधिदृष्टेन कर्मणा संतापम अगमत तीव्रं पुत्रशॊकपरायणः ॥ 7 ॥

  8. अथ कृत्वॊपहार्याणि चतुर्दश्यां महामतिः तम एव गणयञ शॊकं विरात्रे परत्यबुध्यत ॥ 8 ॥

  9. तस्यासीत परतिबुद्धस्य शॊकेन पिहितात्मनः मनः संहृत्य विषये बुद्धिर विस्तर गामिनी ॥ 9 ॥

  10. ततः संचिन्तयाम आस शराद्धकल्पं समाहितः यानि तस्यैव भॊज्यानि मूलाहि च फलानि च ॥ 10 ॥

  11. उक्तानि यानि चान्यानि यानि चेष्टानि तस्य ह तानि सर्वाणि मनसा विनिश्चित्य तपॊधनः ॥ 11 ॥

  12. अमावास्यां महाप्राज्ञ विप्रान आनाय्य पूजितान दक्षिणावर्तिकाः सर्वा बृसीः सवयम अथाकरॊत ॥ 12 ॥

  13. सप्त विप्रांस ततॊ भॊज्ये युगपत समुपानयत ऋते च लवणं भॊज्यं शयामाकान्नं ददौ परभुः ॥ 13 ॥

  14. दक्षिणाग्रास ततॊ दर्भा विष्टरेषु निवेशिताः पादयॊश चैव विप्राणां ये तव अन्नम उपभुञ्जते ॥ 14 ॥

  15. कृत्वा च दक्षिणाग्रान वै दर्भान सुप्रयतः शुचिः परददौ शरीमते पिण्डं नामगॊत्रम उदाहरन ॥ 15 ॥

  16. तत कृत्वा स मुनिश्रेष्ठॊ धर्मसंकरम आत्मनः पश्चात तापेन महता तप्यमानॊ ऽभयचिन्तयत ॥ 16 ॥

  17. अकृतं मुनिभिः पूर्वं किं मयैतद अनुष्ठितम कथं नु शापेन न मां दहेयुर बराह्मणा इति ॥ 17 ॥

  18. ततः संचिन्तयाम आस वंशकर्तारम आत्मनः धयात मात्रस तथा चात्रिर आजगाम तपॊधनः ॥ 18 ॥

  19. अथात्रिस तं तथा दृष्ट्वा पुत्रशॊकेन कर्शितम भृशम आश्वासयाम आस वाग्भिर इष्टाभिर अव्ययः ॥ 19 ॥

  20. निमे संकल्पितस ते ऽयं पितृयज्ञस तपॊधनः मा ते भूद भीः पूर्वदृष्टॊ धर्मॊ ऽयं बरह्मणा सवयम ॥ 20 ॥

  21. सॊ ऽयं सवयम्भुविहितॊ धर्मः संकल्पितस तवया ऋते सवयम्भुवः कॊ ऽनयः शराद्धेयं विधिम आहरेत ॥ 21 ॥

  22. आख्यास्यामि च ते भूयः शराद्धेयं विधिम उत्तमम सवयम्भुविहितं पुत्र तत पुरुष्व निबॊध मे ॥ 22 ॥

  23. कृत्वाग्निकरणं पूर्वं मन्त्रपूर्वं तपॊधन ततॊ ऽरयम्णे च सॊमाय वरुणाय च नित्यशः ॥ 23 ॥

  24. विश्वे देवाश च ये नित्यं पितृभिः सह गॊचराः तेभ्यः संकल्पिता भागाः सवयम एव सवयम्भुवा ॥ 24 ॥

  25. सतॊतव्या चेह पृथिवी निवापस्येह धारिणी वैष्णवी काश्यपी चेति तथैवेहाक्षयेति च ॥ 25 ॥

  26. उदकानयने चैव सतॊतव्यॊ वरुणॊ विभुः ततॊ ऽगनिश चैव सॊमश च आप्याय्याव इह ते ऽनघ ॥ 26 ॥

  27. देवास तु पितरॊ नाम निर्मिता वै सवयम्भुवा ऊष्मपाः सुमहाभागास तेषां भागाः परकल्पिताः ॥ 27 ॥

  28. ते शराद्धेनार्च्यमाना वै विमुच्यन्ते ह किल्बिषात सप्तकः पितृवंशस तु पूर्वदृष्टः सवयम्भुवा ॥ 28 ॥

  29. विश्वे चाग्निमुखा देवाः संख्याताः पूर्वम एव ते तेषां नामानि वक्ष्यामि भागार्हाणां महात्मनाम ॥ 29 ॥

  30. सहः कृतिर विपाप्मा च पुण्यकृत पावनस तथा गराम्निः कषेमः समूहश च दिव्यसानुस तथैव च ॥ 30 ॥

  31. विवस्वान वीर्यवान हरीमान कीर्तिमान कृत एव च विपूर्वः सॊमपूर्वश च सूर्यश्रीश चेति नामतः ॥ 31 ॥

  32. सॊमपः सूर्यसावित्रॊ दत्तात्मा पुष्करीयकः उष्णीनाभॊ नभेदश च विश्वायुर दीप्तिर एव च ॥ 32 ॥

  33. चमूहरः सुवेषश च वयॊमारिः शंकरॊ भवः ईशः कर्ता कृतिर दक्षॊ भुवनॊ दिव्यकर्मकृत ॥ 33 ॥

  34. गणितः पञ्च वीर्यश च आदित्यॊ रश्मिमांस तथा सप्त कृत सॊमवर्चाश च विश्वकृत कविर एव च ॥ 34 ॥

  35. अनुगॊप्ता सुगॊप्ता च नप्ता चेश्वर एव च जितात्मा मुनिवीर्यश च दीप्तलॊमा भयंकरः ॥ 35 ॥

  36. अतिकर्मा परतीतश च परदाता चांशुमांस तथा शैलाभः परमक्रॊधी धीरॊष्णी भूपतिस तथा ॥ 36 ॥

  37. सरजी वज्री वरी चैव विश्वे देवाः सनातनाः कीर्तितास ते महाभागाः कालस्य गतिगॊचराः ॥ 37 ॥

  38. अश्राद्धेयानि धान्यानि कॊद्रवाः पुलकास तथा हिङ्गु दरव्येषु शाकेषु पलाण्डुं लशुनं तथा ॥ 38 ॥

  39. पलाण्डुः सौभञ्जनकस तथा गृञ्जनकादयः कूष्माण्ड जात्यलाबुं च कृष्णं लवणम एव च ॥ 39 ॥

  40. गराम्यं वाराह मांसं च यच चैवाप्रॊक्षितं भवेत कृष्णाजाजी विडश चैव शीतपाकी तथैव च अङ्कुराद्यास तथा वर्ज्या इह शृङ्गाटकानि च ॥ 40 ॥

  41. वर्जयेल लवणं सर्वं तथा जम्बू फलानि च अवक्षुतावरुदितं तथा शराद्धेषु वर्जयेत ॥ 41 ॥

  42. निवापे हव्यकव्ये वा गर्हितं च शवदर्शनम पितरश चैव देवाश च नाभिनन्दन्ति तद धविः ॥ 42 ॥

  43. चण्डाल शवपचौ वर्ज्यौ निवापे समुपस्थिते काषायवासी कुष्ठी वा पतितॊ बरह्महापि वा ॥ 43 ॥

  44. संकीर्ण यॊनिर विप्रश च संबन्धी पतितश च यः वर्जनीया बुधैर एते निवापे समुपस्थिते ॥ 44 ॥

  45. इत्य एवम उक्त्वा भगवान सववंशजम ऋषिं पुरा पितामह सभां दिव्यां जगामात्रिस तपॊधनः ॥ 45 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 92

Previous: अध्याय 90