धर्मDharmic Data

अनुशासनपर्व · Anushasana Parva

अध्याय 85

  1. [वसिस्ठ] अपि चेदं पुरा राम शरुतं मे बरह्म दर्शनम पितामहस्य यद्वृत्तं बरह्मणः परमात्मनः ॥ 1 ॥

  2. देवस्य महतस तात वारुणीं बिभ्रतस तनुम ऐश्वर्ये वारुणे राम रुद्रस्येशस्य वै परभॊ ॥ 2 ॥

  3. आजग्मुर मुनयः सर्वे देवाश चाग्निपुरॊगमाः यज्ञाङ्गानि च सर्वाणि वषट्काराश च मूर्तिमान ॥ 3 ॥

  4. मूर्तिमन्ति च सामानि यजूंषि च सहस्रशः ऋग्वेदश चागमत तत्र पदक्रमविभूषितः ॥ 4 ॥

  5. लक्षणानि सवराः सतॊभा निरुक्तं सवरभक्तयः ओंकारश चावसन नेत्रे निग्रहप्रग्रहौ तथा ॥ 5 ॥

  6. वेदाश च सॊपनिषदॊ विद्या सावित्र्य अथापि च भूतं भव्यं भविष्यच च दधार भगवाञ शिवः जुह्वच चात्मन्य अथात्मानं सवयम एव तदा परभॊ ॥ 6 ॥

  7. देवपत्न्यश च कन्याश च देवानां चैव मातरः आजग्मुः सहितास तत्र तदा भृगुकुलॊद्वह ॥ 7 ॥

  8. यज्ञं पशुपतेः परीता वरुणस्य महात्मनः सवयम्भुवस तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद भुवि ॥ 8 ॥

  9. तस्य शुक्रस्य निष्पन्दात पांसून संगृह्य भूमितः परास्यत पूषा कराभ्यां वै तस्मिन्न एव हुताशने ॥ 9 ॥

  10. ततस तस्मिन संप्रवृत्ते सत्त्रे जवलितपावके बरह्मणॊ जुह्वतस तत्र परादुर्भावॊ बभूव ह ॥ 10 ॥

  11. सकन्न मात्रं च तच छुक्रं सरुवेण परतिगृह्य सः आज्यवन मन्त्रवच चापि सॊ ऽजुहॊद भृगुनन्दन ॥ 11 ॥

  12. ततः संजनयाम आस भूतग्रामं स वीर्यवान ततस तु तेजसस तस्माज जज्ञे लॊकेषु तैजसम ॥ 12 ॥

  13. तमसस तामसा भावा वयापि सत्त्वं तथॊभयम स गुणस तेजसॊ नित्यं तमस्य आकाशम एव च ॥ 13 ॥

  14. सर्वभूतेष्व अथ तथा सत्त्वं तेजस तथा तमः शुक्रे हुते ऽगनौ तस्मिंस तु परादुरासंस तरयः परभॊ ॥ 14 ॥

  15. पुरुषा वपुषा युक्ता युक्ताः परसवजैर गुणैः भृग इत्य एव भृगुः पूर्वम अङ्गारेभ्यॊ ऽङगिराभवत ॥ 15 ॥

  16. अङ्गारसंश्रयाच चैव कविर इत्य अपरॊ ऽभवत सह जवालाभिर उत्पन्नॊ भृगुस तस्माद भृगुः समृतः ॥ 16 ॥

  17. मरीचिभ्यॊ मरीचिस तु मारीचः कश्यपॊ हय अभूत अङ्गारेभ्यॊ ऽङगिरास तात वालखिल्याः शिलॊच्चयात अत्रैवात्रेति च विभॊ जातम अत्रिं वदन्त्य अपि ॥ 17 ॥

  18. तथा भस्म वयपॊहेभ्यॊ बरह्मर्षिगणसंमिताः वैखानसाः समुत्पन्नास तपः शरुतगुणेप्सवः अश्रुतॊ ऽसय समुत्पन्नाव अश्विनौ रूपसंमतौ ॥ 18 ॥

  19. शेषाः परजानां पतयः सरॊतॊभ्यस तस्य जज्ञिरे ऋषयॊ लॊककूपेभ्यः सवेदाच छन्दॊ मलात्मकम ॥ 19 ॥

  20. एतस्मात कारणाद आहुर अग्निं सर्वास तु देवताः ऋषयः शरुतसंम्पन्ना वेद परामाण्य दर्शनात ॥ 20 ॥

  21. यानि दारूणि ते मासा निर्यासाः पक्षसंज्ञिताः अहॊरात्रा मुहूर्तास तु पित्तं जयॊतिश च वारुणम ॥ 21 ॥

  22. रौद्रं लॊहितम इत्य आहुर लॊहितात कनकं समृतम तन मैत्रम इति विज्ञेयं धूमाच च वसवः समृताः ॥ 22 ॥

  23. अर्चिषॊ याश च ते रुद्रास तथादित्या महाप्रभाः उद्दिष्टास ते तथाङ्गारा ये धिष्ण्येषु दिवि सथिताः ॥ 23 ॥

  24. आदि नाथश च लॊकस्य तत्परं बरह्म तद धरुवम सर्वकामदम इत्य आहुस तत्र हव्यम उदावहत ॥ 24 ॥

  25. ततॊ ऽबरवीन महादेवॊ वरुणः परमात्मकः मम सत्रम इदं दिव्यम अहं गृहपतिस तव इह ॥ 25 ॥

  26. तरीणि पूर्वाण्य अपत्यानि मम तानि न संशयः इति जानीत खगमा मम यज्ञफलं हि तत ॥ 26 ॥

  27. [अग्नि] मद अङ्गेभ्यः परसूतानि मदाश्रय कृतानि च ममैव तान्य अपत्यानि वरुणॊ हय अवशात्मकः ॥ 27 ॥

  28. अथाब्रवील लॊकगुरुर बरह्मा लॊकपितामहः ममैव तान्य अपत्यानि मम शुक्रं हुतं हि तत ॥ 28 ॥

  29. अहं वक्ता च मन्त्रस्य हॊता शुक्रस्य चैव ह यस्य बीजं फलं तस्य शुक्रं चेत कारणं मतम ॥ 29 ॥

  30. ततॊ ऽबरुवन देवगणाः पितामहम उपेत्य वै कृताञ्जलिपुटाः सर्वे शिरॊभिर अभिवन्द्य च ॥ 30 ॥

  31. वयं च भगवन सर्वे जगच च स चराचरम तवैव परसवाः सर्वे तस्माद अग्निर विभावसुः वरुणश चेश्वरॊ देवॊ लभतां कामम ईप्षितम ॥ 31 ॥

  32. निसर्गाद वरुणश चापि बरह्मणॊ यादसां पतिः जग्राह वै भृगुं पूर्वम अपत्यं सूर्यवर्चसम ॥ 32 ॥

  33. ईश्वरॊ ऽङगिरसं चाग्नेर अपत्यार्थे ऽभयकल्पयत पितामहस तव अपत्यं वै कविं जग्राह तत्त्ववित ॥ 33 ॥

  34. तदा स वारुणः खयातॊ भृगुः परसव कर्मकृत आग्नेयस तव अङ्गिराः शरीमान कविर बराह्मॊ महायशाः भार्गवाङ्गिरसौ लॊके लॊकसंतान लक्षणौ ॥ 34 ॥

  35. एते विप्र वराः सर्वे परजानां पतयस तरयः सर्वं संतानम एतेषाम इदम इत्य उपधारय ॥ 35 ॥

  36. भृगॊस तु पुत्रास तत्रासन सप्त तुल्या भृगॊर गुणैः चयवनॊ वज्रशीर्षश च शुचिर और्वस तथैव च ॥ 36 ॥

  37. शुक्रॊ वरेण्यश च विभुः सवनश चेति सप्त ते भार्गवा वारुणाः सर्वे येषां वंशे भवान अपि ॥ 37 ॥

  38. अष्टौ चाङ्गिरसः पुत्रा वारुणास ते ऽपय उदाहृताः बृहस्पतिर उतथ्यश च वयस्यः शान्तिर एव च ॥ 38 ॥

  39. घॊरॊ विरूपः संवर्तः सुधन्वा चाष्टमः समृतः एताष्टाव अग्निजाः सर्वे जञाननिष्ठा निरामयाः ॥ 39 ॥

  40. बराह्मणस्य कवेः पुत्रा वारुणास ते ऽपय उदाहृताः अष्टौ परसवजैर युक्ता गुणैर बरह्म विदः शुभाः ॥ 40 ॥

  41. कविः काव्यश च विष्णुश च बुद्धिमान उशनास तथा भृगुश च विरजाश चैव काशी चॊग्रश च धर्मवित ॥ 41 ॥

  42. अष्टौ कवि सुता हय एते सर्वम एभिर जगत ततम परजापतय एते हि परजानां यैर इमाः परजाः ॥ 42 ॥

  43. एवम अङ्गिरसश चैव कवेश च परसवान्वयैः भृगॊश च भृगुशार्दूल वंशजैः सततं जगत ॥ 43 ॥

  44. वरुणश चादितॊ विप्र जग्राह परभुर ईश्वरः कविं तात भृगुं चैव तस्मात तौ वारुणौ समृतौ ॥ 44 ॥

  45. जग्राहाङ्गिरसं देवः शिखी तस्माद धुताशनः तस्माद अङ्गिरसॊ जञेयाः सर्व एव तद अन्वयाः ॥ 45 ॥

  46. बरह्मा पितामहः पूर्वं देवताभिः परसादितः इमे नः संतरिष्यन्ति परजाभिर जगद ईश्वराः ॥ 46 ॥

  47. सर्वे परजानां पतयः सर्वे चाति तपस्विनः तवत्प्रसादाद इमं लॊकं तारयिष्यन्ति शाश्वतम ॥ 47 ॥

  48. तथैव वंशकर्तारस तव तेजॊ विवर्धनाः भवेयुर वेदविदुषः सर्वे वाक पतयस तथा ॥ 48 ॥

  49. देव पक्षधराः सौम्याः पराजापत्या महर्षयः आप्नुवन्ति तपश चैव बरह्मचर्यं परं तथा ॥ 49 ॥

  50. सर्वे हि वयम एते च तवैव परसवः परभॊ देवानां बराह्मणानां च तवं हि कर्ता पितामह ॥ 50 ॥

  51. मरीचिम आदितः कृत्वा सर्वे चैवाथ भार्गवाः अपत्यानीति संप्रेक्ष्य कषमयाम पितामह ॥ 51 ॥

  52. ते तव अनेनैव रूपेण परजनिष्यन्ति वै परजाः सथापयिष्यन्ति चात्मानं युगादि निधनं तथा ॥ 52 ॥

  53. एवम एतत पुरावृत्तं तस्य यज्ञे महात्मनः देव शरेष्ठस्य लॊकादौ वारुणीं बिभ्रतस तनुम ॥ 53 ॥

  54. अग्निर बरह्मा पशुपतिः शर्वॊ रुद्रः परजापतिः अग्नेर अपत्यम एतद वै सुवर्णम इति धारणा ॥ 54 ॥

  55. अग्न्यभावे च कुर्वन्ति वह्नि सथानेषु काञ्चनम जामदग्न्य परमाणज्ञा वेदश्रुतिनिदर्शनात ॥ 55 ॥

  56. कुश सतम्बे जुहॊत्य अग्निं सुवर्णं तत संस्थितम हुते परीतिकरीम ऋद्धिं भगवांस तत्र मन्यते ॥ 56 ॥

  57. तस्माद अग्निपराः सर्वा देवता इति शुश्रुम बरह्मणॊ हि परसूतॊ ऽगनिर अग्नेर अपि च काञ्चनम ॥ 57 ॥

  58. तस्माद ये वै परयच्छन्ति सुवर्णं धर्मदर्शिनः देवतास ते परयच्छन्ति समस्ता इति नः शरुतम ॥ 58 ॥

  59. तस्य चातमसॊ लॊका गच्छतः परमां गतिम सवर्लॊके राजराज्येन सॊ ऽभिषिच्येत भार्गव ॥ 59 ॥

  60. आदित्यॊदयने पराप्ते विधिमन्त्रपुरस्कृतम ददाति काञ्चनं यॊ वै दुःस्वप्नं परतिहन्ति सः ॥ 60 ॥

  61. ददात्य उदितमात्रे यस तस्य पाप्मा विधूयते मध्याह्ने ददतॊ रुक्मं हन्ति पापम अनागतम ॥ 61 ॥

  62. ददाति पश्चिमां संध्यां यः सुवर्णं घृतव्रतः बरह्म वाय्वग्निसॊमानां सालॊक्यम उपयाति सः ॥ 62 ॥

  63. सेन्द्रेषु चैव लॊकेषु परतिष्ठां पराप्नुते शुभाम इह लॊके यशः पराप्य शान्तपाप्मा परमॊदते ॥ 63 ॥

  64. ततः संपद्यते ऽनयेषु लॊकेष्व अप्रतिमः सदा अनावृत गतिश चैव कामचारी भवत्य उत ॥ 64 ॥

  65. न च कषरति तेभ्यः स शश्वच चैवाप्नुते महत सुवर्णम अक्षयं दत्त्वा लॊकान आप्नॊति पुष्कलान ॥ 65 ॥

  66. यस तु संजनयित्वाग्निम आदित्यॊदयनं परति दद्याद वै वरतम उद्दिश्य सर्वान कामान समश्नुते ॥ 66 ॥

  67. अग्निर इत्य एव तत पराहुः परदानं वै सुखावहम यथेष्ट गुणसंपन्नं परवर्तकम इति समृतम ॥ 67 ॥

  68. [भ] इत्य उक्तः स वसिष्ठेन जामदग्न्यः परतापवान ददौ सुवर्णं विप्रेभ्यॊ वयमुच्यत च किल्बिषात ॥ 68 ॥

  69. एतत ते सर्वम आख्यातं सुवर्णस्य महीपते परदानस्य फलं चैव जन्म चाग्न्यम अनुत्तमम ॥ 69 ॥

  70. तस्मात तवम अपि विप्रेभ्यः परयच्छ कनकं बहु ददत सुवर्णं नृपते किल्बिषाद विप्रमॊक्ष्यसि ॥ 70 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 86

Previous: अध्याय 84