धर्मDharmic Data

अनुशासनपर्व · Anushasana Parva

अध्याय 53

  1. [य] तस्मिन्न अन्तर्हिते विप्रे राजा किम अकरॊत तदा भार्या चास्य महाभागा तन मे बरूहि पितामह ॥ 1 ॥

  2. [भ] अदृष्ट्वा स महीपालस तम ऋषिं सह भार्यया परिश्रान्तॊ निववृते वरीडितॊ नष्टचेतनः ॥ 2 ॥

  3. स परविश्य पुरीं दीनॊ नाभ्यभाषत किं चन तद एव चिन्तयाम आस चयवनस्य विचेष्टितम ॥ 3 ॥

  4. अथ शून्येन मनसा परविवेश गृहं नृपः ददर्श शयने तस्मिञ शयानं भृतुनन्दनम ॥ 4 ॥

  5. विस्मितौ तौ तु दृष्ट्वा तं तद आश्चर्यं विचिन्त्य च दर्शनात तस्य च मुनेर विश्रान्तौ संबभूवतुः ॥ 5 ॥

  6. यथास्थानं तु तौ सथित्वा भूयस तं संववाहतुः अथापरेण पार्श्वेन सुष्वाप स महामुनिः ॥ 6 ॥

  7. तेनैव च स कालेन परत्यबुध्यत वीर्यवान न च तौ चक्रतुः किं चिद विकारं भयशङ्कितौ ॥ 7 ॥

  8. परतिबुद्धस तु स मुनिस तौ परॊवाच विशां पते तैलाभ्यङ्गॊ दीयतां मे सनास्ये ऽहम इति भारत ॥ 8 ॥

  9. तथेति तौ परतिश्रुत्य कषुधितौ शरमकर्शितौ शतपाकेन तैलेन महार्हेणॊपतस्थतुः ॥ 9 ॥

  10. ततः सुखासीनम ऋषिं वाग्यतौ संववाहतुः न च पर्याप्तम इत्य आह भार्गवः सुमहातपाः ॥ 10 ॥

  11. यदा तौ निर्विकारौ तु लक्षयाम आस भार्गवः तत उत्थाय सहसा सनानशालां विवेश ह कॢप्तम एव तु तत्रासीत सनानीयं पार्थिवॊचितम ॥ 11 ॥

  12. असत्कृत्य तु तत सर्वं तत्रैवान्तरधीयत स मुनिः पुनर एवाथ नृपतेः पश्यतस तदा नासूयां चक्रतुस तौ च दम्पती भरतर्षभ ॥ 12 ॥

  13. अथ सनातः स भगवान सिंहासनगतः परभुः दर्शयाम आस कुशिकं सभार्यं भृगुनन्दनः ॥ 13 ॥

  14. संहृष्टवदनॊ राजा सभार्यः कुशिकॊ मुनिः सिद्धम अन्नम इति परह्वॊ निर्विकारॊ नयवेदयत ॥ 14 ॥

  15. आनीयताम इति मुनिस तं चॊवाच नराधिपम राजा च समुपाजह्रे तदन्नं सह भार्यया ॥ 15 ॥

  16. मांसप्रकारान विविधाञ शाकानि विविधानि च वेसवार विकारांश च पानकानि लघूनि च ॥ 16 ॥

  17. रसालापूपकांश चित्रान मॊदकान अथ षाडवान रसान नानाप्रकारांश च वन्यं च मुनिभॊजनम ॥ 17 ॥

  18. फलानि च विचित्राणि तथा भॊज्यानि भूरिशः बदरेङ्गुद काश्मर्य भल्लातक वटानि च ॥ 18 ॥

  19. गृहस्थानां च यद भॊज्यं यच चापि वनवासिनाम सर्वम आहारयाम आस राजा शापभयान मुनेः ॥ 19 ॥

  20. अथ सर्वम उपन्यस्तम अग्रतश चयवनस्य तत ततः सर्वं समानीय तच च शय्यासनं मुनिः ॥ 20 ॥

  21. वस्त्रैः शुभैर अवच्छाद्य भॊजनॊपस्करैः सह सर्वम आदीपयाम आस चयवनॊ भृगुनन्दनः ॥ 21 ॥

  22. न च तौ चक्रतुः कॊपं दम्पती सुमहाव्रतौ तयॊः संप्रेक्षतॊर एव पुनर अन्तर्हितॊ ऽभवत ॥ 22 ॥

  23. तत्रैव च स राजर्षिर तस्थौ तां रजनीं तदा सभार्यॊ वाग्यतः शरीमान न च तं कॊप आविशत ॥ 23 ॥

  24. नित्यं संस्कृतम अन्नं तु विविधं राजवेश्मनि शयनानि च मुख्यानि परिषेकाश च पुष्कलाः ॥ 24 ॥

  25. वस्त्रं च विविधाकारम अभवत समुपार्जितम न शशाक ततॊ दरष्टुम अन्तरं चयवनस तदा ॥ 25 ॥

  26. पुनर एव च विप्रर्षिः परॊवाच कुशिकं नृपम सभार्यॊ मां रथेनाशु वह यत्र बरवीम्य अहम ॥ 26 ॥

  27. तथेति च पराह नृपॊ निर्विशङ्कस तपॊधनम करीडा रथॊ ऽसतु भगवन्न उत सांग्रामिकॊ रथः ॥ 27 ॥

  28. इत्य उक्तः स मुनिस तेन राज्ञा हृष्टेन तद वचः चयवनः परत्युवाचेदं हृष्टः परपुरंजयम ॥ 28 ॥

  29. सज्जीकुरु रथं कषिप्रं यस ते सांग्रामिकॊ मतः सायुधः स पताकश च स शक्तिः कण यष्टिमान ॥ 29 ॥

  30. किङ्किणीशतनिर्घॊषॊ युक्तस तॊमरकल्पनैः गदाखड्गनिबद्धश च परमेषु शतान्वितः ॥ 30 ॥

  31. ततः स तं तथेत्य उक्त्वा कल्पयित्वा महारथम भार्यां वामे धुरि तदा चात्मानं दक्षिणे तथा ॥ 31 ॥

  32. तरिदंष्ट्रं वर्ज सूच्य अग्रं परतॊदं तत्र चादधत सर्वम एतत ततॊ दत्त्वा नृपॊ वाक्यम अथाब्रवीत ॥ 32 ॥

  33. भगवन कव रथॊ यातु बरवीतु भृगुनन्दनः यत्र वक्ष्यसि विप्रर्षे तत्र यास्यति ते रथः ॥ 33 ॥

  34. एवं कुतस तु भगवान परत्युवाचाथ तं नृपम इतः परभृति यातव्यं पदकं पदकं शनैः ॥ 34 ॥

  35. शरॊमॊ मम यथा न सयात तथा मे छन्द चारिणौ सुखं चैवास्मि वॊढव्यॊ जनः सर्वश च पश्यतु ॥ 35 ॥

  36. नॊत्सार्यः पथिकः कश चित तेभ्यॊ दास्याम्य अहं वसु बराह्मणेभ्यश च ये कामान अर्थयिष्यन्ति मां पथि ॥ 36 ॥

  37. सर्वं दास्याम्य अशेषेण धनं रत्नानि चैव हि करियतां निखिलेनैतन मा विचारय पार्थिव ॥ 37 ॥

  38. तस्य तद वचनं शरुत्वा राजा भृत्यान अथाब्रवीत यद यद बरूयान मुनिस तत तत सर्वं देयम अशङ्कितैः ॥ 38 ॥

  39. ततॊ रत्नान्य अनेकानि सत्रियॊ युग्यम अजाविकम कृताकृतं च कनकं जगेन्द्राश चाचलॊपमाः ॥ 39 ॥

  40. अन्वगच्छन्त तम ऋषिं राजामात्याश च सर्वशः हाहाभूतं च तत सर्वम आसीन नगरम आर्तिमत ॥ 40 ॥

  41. तौ तीक्ष्णाग्रेण सहसा परतॊदेन परचॊदितौ पृष्ठे विद्धौ कटे चैव निर्विकारौ तम ऊहतुः ॥ 41 ॥

  42. वेपमानौ विराहारौ पञ्चाशद रात्रकर्शितौ कथं चिद ऊहतुर वीरौ दम्पती तं रथॊत्तमम ॥ 42 ॥

  43. बहुशॊ भृशविद्धौ तौ कषरमाणौ कषतॊद्भवम ददृशाते महाराज पुष्पिताव इव किंशुकौ ॥ 43 ॥

  44. औ दृष्ट्वा पौरवर्गस तु भृशं शॊकपरायणः अभिशापभयात तरस्तॊ न च किं चिद उवाच ह ॥ 44 ॥

  45. दवन्द्वशश चाब्रुवन सर्वे पश्यध्वं तपसॊ बलम करुद्धा अपि मुनिश्रेष्ठं वीक्षितुं नैव शक्नुमः ॥ 45 ॥

  46. अहॊ भगवतॊ वीर्यं महर्षेर भावितात्मनः राज्ञश चापि सभार्यस्य धैर्यं पश्यत यादृशम ॥ 46 ॥

  47. शरान्ताव अपि हि कृच्छ्रेण रथम एतं समूहतुः न चैतयॊर विकारं वै ददर्श भृगुनन्दनः ॥ 47 ॥

  48. [भ] ततः स निर्विकारौ तौ दृष्ट्वा भृगुकुलॊद्वहः वसु विश्राणयाम आस यथा वैश्रवणस तथा ॥ 48 ॥

  49. तत्रापि राजा परीतात्मा यथाज्ञप्तम अथाकरॊत ततॊ ऽसय भगवान परीतॊ बभूव मुनिसत्तमः ॥ 49 ॥

  50. अवतीर्य रथश्रेष्ठाद दम्पती तौ मुमॊच ह विमॊच्य चैतौ विधिवत ततॊ वाक्यम उवाच ह ॥ 50 ॥

  51. सनिग्धगम्भीरया वाचा भार्गवः सुप्रसन्नया ददानि वां वरं शरेष्ठं तद बरूताम इति भारत ॥ 51 ॥

  52. सुकुमारौ च तौ विद्वान कराभ्यां मुनिसत्तमः पस्पर्शामृतकल्पाभ्यां सनेहाद भरतसत्तम ॥ 52 ॥

  53. अथाब्रवीन नृपॊ वाक्यं शरमॊ नास्त्य आवयॊर इह विश्रान्तौ सवः परभावात ते धयानेनैवेति भार्गव ॥ 53 ॥

  54. अथ तौ भगवान पराह परहृष्टश चयवनस तदा न वृथा वयाहृतं पूर्वं यन मया तद भविष्यति ॥ 54 ॥

  55. रमणीयः समुद्देशॊ गङ्गातीरम इदं शुभम कं चित कालं वरतपरॊ निवत्स्यामीह पार्थिव ॥ 55 ॥

  56. गम्यतां सवपुरं पुत्र विश्रान्तः पुनर एष्यसि इहस्थं मां सभार्यस तवं दरष्टासि शवॊ नराधिप ॥ 56 ॥

  57. न च मन्युस तवया कार्यः शरेयस ते समुपस्थितम यत काङ्क्षितं हृदिस्थं ते तत सर्वं संभविष्यति ॥ 57 ॥

  58. इत्य एवम उक्तः कुशिकः परहृष्टेनान्तरात्मना परॊवाच मुनिशार्दूलम इदं वचनम अर्थवत ॥ 58 ॥

  59. न मे मन्युर महाभाग पूतॊ ऽसमि भगवंस तवया संवृत्तौ यौवनस्थौ सवॊ वपुष्मन्तौ बलान्वितौ ॥ 59 ॥

  60. परतॊदेन वरणा ये मे सभार्यस्य कृतास तवया तान न पश्यामि गात्रेषु सवस्थॊ ऽसमि सह भार्यया ॥ 60 ॥

  61. इमां च देवीं पश्यामि मुने दिव्याप्सरॊपमाम शरिया परमया युक्तां यथादृष्टां मया पुरा ॥ 61 ॥

  62. तव परसादात संवृत्तम इदं सर्वं महामुने नैतच चित्रं तु भगवंस तवयि सत्यपराक्रम ॥ 62 ॥

  63. इत्य उक्तः परत्युवाचेदं वयचनः कुशिकं तदा आगच्छेथाः सभार्यश च तवम इहेति नराधिप ॥ 63 ॥

  64. इत्य उक्तः समनुज्ञातॊ राजर्षिर अभिवाद्य तम परययौ वपुषा युक्तॊ नगरं देवराजवत ॥ 64 ॥

  65. तत एनम उपाजग्मुर अमात्याः स पुरॊहिताः बलस्था गणिका युक्ताः सर्वाः परकृतयस तथा ॥ 65 ॥

  66. तैर वृतः कुशिकॊ राजा शरिया परमया जवलन परविवेश पुरं हृष्टः पूज्यमानॊ ऽथ बन्दिभिः ॥ 66 ॥

  67. ततः परविश्य नगरं कृत्वा सर्वाह्णिक करियाः भुक्त्वा सभार्यॊ रजनीम उवास स महीपतिः ॥ 67 ॥

  68. ततस तु तौ नवम अभिवीक्ष्य यौवनं; परस्परं विगतजराव इवामरौ ननन्दतुः शयनगतौ वपुर धरौ; शरिया युतौ दविज वरदत्तया तया ॥ 68 ॥

  69. स चाप्य ऋषिर भृगुकुलकीर्तिवर्धनस; तपॊधनॊ वनम अभिरामम ऋद्धिमत मनीषया बहुविध रत्नभूषितं; ससर्ज यन नास्ति शतक्रतॊर अपि ॥ 69 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 54

Previous: अध्याय 52