धर्मDharmic Data

अनुशासनपर्व · Anushasana Parva

अध्याय 49

  1. [य] बरूहि पुत्रान कुरुश्रेष्ठ वर्णानां तवं पृथक पृथक कीदृश्यां कीदृशश चापि पुत्राः कस्य च के च ते ॥ 1 ॥

  2. विप्रवादाः सुबहुशः शरूयन्ते पुत्र कारिताः अत्र नॊ मुह्यतां राजं संशयं छेत्तुम अर्हसि ॥ 2 ॥

  3. [भ] आत्मा पुत्रस तु विज्ञेयस तस्यानन्तरजश च यः नियुक्तजश च विज्ञेयः सुतः परसृतजस तथा ॥ 3 ॥

  4. पतितस्य च भार्यायां भर्त्रा सुसमवेतया तथा दत्तकृतौ पुत्राव अध्यूढश च तथापरः ॥ 4 ॥

  5. षड अपध्वंसजाश चापि कानीनापसदास तथा इत्य एते ते समाख्यातास तान विजानीहि भारत ॥ 5 ॥

  6. [य] षड अपध्वंसजाः के सयुः के वाप्य अपसदास तथा एतत सर्वं यथातत्त्वं वयाख्यातुं मे तवम अर्हसि ॥ 6 ॥

  7. [भ] तरिषु वर्णेषु ये पुत्रा बराह्मणस्य युधिष्ठिर वर्णयॊश च दवयॊः सयातां यौ राजन्यस्य भारत ॥ 7 ॥

  8. एकॊ दविवर्ण एवाथ तथात्रैवॊपलक्षितः षड अपध्वंसजास ते हि तथैवापसदाञ शृणु ॥ 8 ॥

  9. चण्डालॊ वरात्य वेनौ च बराह्मण्यां कषत्रियासु च वैश्यायां चैव शूद्रस्य लक्ष्यन्ते ऽपसदास तरयः ॥ 9 ॥

  10. मागधॊ वामकश चैव दवौ वैश्यस्यॊपलक्षितौ बराह्मण्यां कषत्रियायां च कषत्रियस्यैक एव तु ॥ 10 ॥

  11. बराह्मण्यां लक्ष्यते सूत इत्य एते ऽपसदाः समृताः पुत्र रेतॊ न शक्यं हि मिथ्या कर्तुं नराधिप ॥ 11 ॥

  12. [य] कषेत्रजं के चिद एवाहुः सुतं के चित तु शुक्रजम तुल्याव एतौ सुतौ कस्य तन मे बरूहि पितामह ॥ 12 ॥

  13. [भ] रेजतॊ वा भवेत पुत्रस तयक्तॊ वा कषेत्रजॊ भवेत अध्यूढः समयं भित्त्वेत्य एतद एव निबॊध मे ॥ 13 ॥

  14. [य] रेतॊजं विद्म वै पुत्रं कषेत्रजस्यागमः कथम अध्यूढं विद्म वै पुत्रं हित्वा च समयं कथम ॥ 14 ॥

  15. [भ] आत्मजं पुत्रम उत्पाद्य यस तयजेत कारणान्तरे न तत्र कारणं रेतः स कषेत्रस्वामिनॊ भवेत ॥ 15 ॥

  16. पुत्र कामॊ हि पुत्रार्थे यां वृणीते विशां पते तत्र कषेत्रं परमाणं सयान न वै तत्रात्मजः सुतः ॥ 16 ॥

  17. अन्यत्र कषेत्रजः पुत्रॊ लक्ष्यते भरतर्षभ न हय आत्मा शक्यते हन्तुं दृष्टान्तॊपगतॊ हय असौ ॥ 17 ॥

  18. कश चिच च कृतकः पुत्रः संग्रहाद एव लक्ष्यते न तत्र रेतः कषेत्रं वा परमाणं सयाद युधिष्ठिर ॥ 18 ॥

  19. [य] कीदेशः कृतकः पुत्रः संग्रहाद एव लक्ष्यते शुक्रं कषेत्रं परमाणं वा यत्र लक्ष्येत भारत ॥ 19 ॥

  20. [भ] माता पितृभ्यां संत्यक्तं पथि यं तु परलक्षयेत न चास्य माता पितरौ जञायेते स हि कृत्रिमः ॥ 20 ॥

  21. अस्वामिकस्य सवामित्वं यस्मिन संप्रतिलक्षयेत सवर्णस तं च पॊषेत सवर्णस तस्य जायते ॥ 21 ॥

  22. [य] कथम अस्य परयॊक्तव्यः संस्कारः कस्य वा कथम देया कन्या कथं चेति तन मे बरूहि पितामह ॥ 22 ॥

  23. [भ] आत्मवत तस्य कुर्वीत संस्कारं सवामिवत तथा ॥ 23 ॥

  24. तयक्तॊ माता पितृभ्यां यः सवर्णं परतिपद्यते तद गॊत्र वर्णतस तस्य कुर्यात संस्कारम अच्युत ॥ 24 ॥

  25. अथ देया तु कन्या सयात तद्वर्णेन युधिष्ठिर संस्कर्तुं मातृगॊत्रं च मातृवर्णविनिश्चये ॥ 25 ॥

  26. कानीनाध्यूढजौ चापि विज्ञेयौ पुत्र किल्बिषौ ताव अपि सवाव इव सुतौ संस्कार्याव इति निश्चयः ॥ 26 ॥

  27. कषेत्रजॊ वाप्य अपसदॊ ये ऽधयूढास तेषु चाप्य अथ आत्मवद वै परयुञ्जीरन संस्कारं बराह्मणादयः ॥ 27 ॥

  28. धर्मशास्त्रेषु वर्णानां निश्चयॊ ऽयं परदृश्यते एतत ते सर्वम आख्यातं किं भूयः शरॊतुम इच्छसि ॥ 28 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 50

Previous: अध्याय 48