[भ] एवम एतन महाबाहॊ नात्र मिथ्यास्ति किं चन यथा बरवीषि कौरव्य नारीम्प्रति जनाधिप ॥ 1 ॥
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन महात्मना ॥ 2 ॥
परमदाश च यथा सृष्टा बरह्मणा भरतर्षभ यदर्थं तच च ते तात परवक्ष्ये वसुधाधिप ॥ 3 ॥
न हि सत्रीभ्य परं पुत्र पापीयः किं चिद अस्ति वै अग्निर हि परमदा दीप्तॊ मायाश च मयजा विभॊ कषुर धारा विषं सर्पॊ मृत्युर इत्य एकतः सत्रियः ॥ 4 ॥
इमाः परजा महाबाहॊ धार्मिका इति नः शरुतम सवयं गच्छन्ति देवत्वं ततॊ देवान इयाद भयम ॥ 5 ॥
अथाभ्यगच्छन देवास ते पितामहम अरिंदम निवेद्य मानसं चापि तूष्णीम आसन्न वान मुखाः ॥ 6 ॥
तेषाम अन्तर्गतं जञात्वा देवानां स पितामहः मानवानां परमॊहार्थं कृत्या नार्यॊ ऽसृजत परभुः ॥ 7 ॥
पूर्वसर्गे तु कौन्तेय साध्व्यॊ नार्य इहाभवन असाध्व्यस तु समुत्पन्न कृत्या सर्गात परजापतेः ॥ 8 ॥
ताभ्यः कामान यथाकामं परादाद धि स पितामहः ताः कामलुब्धाः परमदाः परामथ्नन्ति नरांस तदा ॥ 9 ॥
करॊधं कामस्य देवेशः सहायं चासृजत परभुः असज्जन्त परजाः सर्वाः कामक्रॊधवशं गताः ॥ 10 ॥
न च सत्रीणां करिया का चिद इति धर्मॊ वयवस्थितः निरिन्द्रिया अमन्त्राश च सत्रियॊ ऽनृतम इति शरुतिः ॥ 11 ॥
शय्यासनम अलंकारम अन्नपानम अनार्यताम दुर्वाग भावं रतिं चैव ददौ सत्रीभ्यः परजापतिः ॥ 12 ॥
न तासां रक्षणं कर्तुं शक्यं पुंसा कथं चन अपि विश्वकृता तात कुतस तु पुरुषैर इह ॥ 13 ॥
वाचा वा वधबन्धैर वा कलेशैर वा विविधैस तथा न शक्या रक्षितुं नार्यस ता हि नित्यम असंयताः ॥ 14 ॥
इदं तु पुरुषव्याघ्र पुरस्ताच छरुतवान अहम यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन गुरु सत्रियः ॥ 15 ॥
ऋषिर आसीन महाभागॊ देव शर्मेति विश्रुतः तस्य भार्या रुचिर नाम रूपेणासदृशी भुवि ॥ 16 ॥
तस्य रूपेण संमत्ता देवगन्धर्वदानवाः विशेषतस तु राजेन्द्र वृत्रहा पाकशासनः ॥ 17 ॥
नारीणां चरितज्ञश च देव शर्मा महामुनिः यथाशक्ति यथॊत्साहं भार्यां ताम अभ्यरक्षत ॥ 18 ॥
पुरंदरं च जानीते परस्त्री कामचारिणम तस्माद यत्नेन भार्याया रक्षणं स चकार ह ॥ 19 ॥
स कदा चिद ऋषिस तात यज्ञं कर्तुमनास तदा भार्य संरक्षणं कार्यं कथं सयाद इत्य अचिन्तयत ॥ 20 ॥
रक्षा विधानं मनसा स विचिन्त्य महातपाः आहूय दयितं शिष्यं विपुलं पराह भार्गवम ॥ 21 ॥
यज्ञकारॊ गमिष्यामि रुचिं चेमां सुरेश्वरः पुत्र परार्थयते नित्यं तां रक्षस्व यथाबलम ॥ 22 ॥
आप्रमत्तेन ते भाव्यं सदा परति पुरंदरम स हि रूपाणि कुरुते विविधानि भृगूद्वह ॥ 23 ॥
इत्य उक्तॊ विपुलस तेन तपस्वी नियतेन्द्रियः सदैवॊग्र तपा राजन्न अग्न्यर्कसदृशद्युतिः ॥ 24 ॥
धर्मज्ञः सत्यवादी च तथेति परत्यभाषत पुनश चेदं महाराज पप्रच्छ परथितं गुरुम ॥ 25 ॥
कानि रूपाणि शक्रस्य भवन्त्य आगछतॊ मुने वपुस तेजश च कीदृग वै तन मे वयाख्यातुम अर्हसि ॥ 26 ॥
ततः स भगवांस तस्मै विपुलाय महात्मने आचचक्षे यथातत्त्वं मायां शक्रस्य भारत ॥ 27 ॥
बहु मायः स विप्रर्षे बलहा पाकशासनः तांस तान विकुरुते भावान बहून अथ मुहुर मुहुः ॥ 28 ॥
किरीटी वज्रभृद धन्वी मुकुटी बद्धकुण्डलः भवत्य अथ मुहूर्तेन चण्डाल समदर्शनः ॥ 29 ॥
शिखी जटी चीरवासाः पुनर भवति पुत्रक बृहच छरीरश च पुनः पीवरॊ ऽथ पुनः कृशः ॥ 30 ॥
गौरं शयामं च कृष्णं च वर्णं विकुरुते पुनः विरूपॊ रूपवांश चैव युवा वृद्धस तथैव च ॥ 31 ॥
पराज्ञॊ जडश च मूकश च हरस्वॊ दीर्घस तथैव च बराह्मणः कषत्रियश चैव वैश्यः शूद्रस तथैव च परतिलॊमानुलॊमश च भवत्य अथ शतक्रतुः ॥ 32 ॥
शुकवायस रूपी च हंसकॊकिल रूपवान सिंहव्याघ्र गजानां च रूपं धारयते पुनः ॥ 33 ॥
दैवं दैत्यम अथॊ राज्ञां वपुर धारयते ऽपि च सुकृशॊ वायुभग्नाङ्गः शकुनिर विकृतस तथा ॥ 34 ॥
चतुष पाद बहुरूपश च पुनर भवति बालिशः मक्षिका मशकादीनां वपुर धारयते ऽपि च ॥ 35 ॥
न शक्यम अस्य गरहणं कर्तुं विपुलकेन चित अपि विश्वकृता तात येन सृष्टम इदं जगत ॥ 36 ॥
पुनर अन्तर्हितः शक्रॊ दृश्यते जञानचक्षुषा वायुभूतश च स पुनर देवराजॊ भवत्य उत ॥ 37 ॥
एवंरूपाणि सततं कुरुते पाकशासनः तस्माद विपुलयत्नेन रक्षेमां तनुमध्यमाम ॥ 38 ॥
यथा रुचिं नावलिहेद देवेन्द्रॊ भृगुसत्तम ऋताव उपहितं नयस्तं हविः शवेव दुरात्मवान ॥ 39 ॥
एवम आख्याय स मुनिर यज्ञकारॊ ऽगमत तदा देव शर्मा महाभागस ततॊ भरतसत्तम ॥ 40 ॥
विपुलस तु वचः शरुत्वा गुरॊश चिन्तापरॊ ऽभवत रक्षां च परमां चक्रे देवराजान महाबलात ॥ 41 ॥
किं नु शक्यं मया कर्तुं गुरु दाराभिरक्षणे मायावी हि सुरेन्द्रॊ ऽसौ दुर्धर्षश चापि वीर्यवान ॥ 42 ॥
नापिधायाश्रमं शक्यॊ रक्षितुं पाकशासनः उटजं वा तथा हय अस्य नानाविध सरूपता ॥ 43 ॥
वायुरूपेण वा शक्रॊ गुरु पत्नीं परधर्षयेत तस्माद इमां संप्रविश्य रुचिं सथास्ये ऽहम अद्य वै ॥ 44 ॥
अथ वा पौरुषेणेयम अशक्या रक्षितुं मया बहुरूपॊ हि भगवाञ शरूयते हरिवाहनः ॥ 45 ॥
सॊ ऽहं यॊगबलाद एनां रक्षिष्ये पाकशासनात गात्राणि गात्रैर अस्याहं संप्रवेक्ष्ये ऽभिरक्षितुम ॥ 46 ॥
यद्य उच्छिष्टाम इमां पत्नीं रुचिं पश्येत मे गुरुः शप्स्यत्य असंशयं कॊपाद दिव्यज्ञानॊ महातपाः ॥ 47 ॥
न चेयं रक्षितुं शक्या यथान्या परमदा नृभिः मायावी हि सुरेन्द्रॊ ऽसाव अहॊ पराप्तॊ ऽसमि संशयम ॥ 48 ॥
अवश्य करणीयं हि गुरॊर इह हि शासनम यदि तव एतद अहं कुर्याम आश्चर्यं सयात कृतं मया ॥ 49 ॥
यॊगेनानुप्रविश्येह गुरु पत्न्याः कलेवरम निर्मुक्तस्य रजॊरूपान नापराधॊ भवेन मम ॥ 50 ॥
यथा हि शून्यां पथिकः सभाम अध्यावसेत पथि तथाद्यावासयिष्यामि गुरु पत्न्याः कलेवरम ॥ 51 ॥
असक्तः पद्मपत्रस्थॊ जलबिन्दुर यथा चलः एवम एव शरीरे ऽसया निवत्स्यामि समाहितः ॥ 52 ॥
इत्य एवं धर्मम आलॊक्य वेद वेदांश च सर्वशः तपश च विपुलं दृष्ट्वा गुरॊर आत्मन एव च ॥ 53 ॥
इति निश्चित्य मनसा रक्षां परति स भार्गवः आतिष्ठत परमं यत्नं यथा तच छृणु पार्थिव ॥ 54 ॥
गुरु पत्नीम उपासीनॊ विपुलः स महातपाः उपासीनाम अनिन्द्याङ्गीं कथाभिः समलॊभयत ॥ 55 ॥
नेत्राभ्यां नेत्रयॊर अस्या रश्मीन संयॊज्य रश्मिभिः विवेश विपुलः कायम आकाशं पवनॊ यथा ॥ 56 ॥
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च अविचेष्टन्न अतिष्ठद वै छायेवान्तर्गतॊ मुनिः ॥ 57 ॥
ततॊ विष्टभ्य विपुलॊ गुरु पत्न्याः कलेवरम उवास रक्षणे युक्तॊ न च सा तम अबुध्यत ॥ 58 ॥
यं कालं नागतॊ राजन गुरुस तस्य महात्मनः करतुं समाप्य सवगृहं तं कालं सॊ ऽभयरक्षत ॥ 59 ॥
अनुशासनपर्व · Anushasana Parva
अध्याय 40
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 41