धर्मDharmic Data

अनुशासनपर्व · Anushasana Parva

अध्याय 31

  1. [य] शरुतं मे महद आख्यानम एतत कुरुकुलॊद्वह सुदुष्प्रापं बरवीषि तवं बराह्मण्यं वदतां वर ॥ 1 ॥

  2. विश्वामित्रेण च पुरा बराह्मण्यं पराप्तम इत्य उत शरूयते वदसे तच च दुष्प्रापम इति सत्तम ॥ 2 ॥

  3. वीह हव्यश च राजर्षिः शरुतॊ मे विप्रतां गतः तद एव तावद गाङ्गेय शरॊतुम इच्छाम्य अहं विभॊ ॥ 3 ॥

  4. स केन कर्मणा पराप्तॊ बराह्मण्यं राजसत्तम वरेण तपसा वापि तन मे वयाख्यातुम अर्हति ॥ 4 ॥

  5. [बः] शृणु राजन यथा राजा वीह हव्यॊ महायशाः कषत्रियः सन पुनः पराप्तॊ बराह्मण्यं लॊकसत्कृतम ॥ 5 ॥

  6. मनॊर महात्मनस तात परजा धर्मेण शासतः बभूव पुत्रॊ धर्मात्मा शर्यातिर इति विश्रुतः ॥ 6 ॥

  7. तस्यान्ववाये दवौ राजन राजानौ संबभूवतुः हेहयस तालजङ्घश च वत्सेषु जयतां वर ॥ 7 ॥

  8. हेहयस्य तु पुत्राणां दशसु सत्रीषु भारत शतं बभूव परख्यातं शूराणाम अनिवर्तिनाम ॥ 8 ॥

  9. तुल्यरूपप्रभावाणां विदुषां युद्धशालिनाम धनुर्वेदे च वेदे च सर्वत्रैव कृतश्रमाः ॥ 9 ॥

  10. काशिष्व अपि नृपॊ राजन दिवॊदास पितामहः हर्यश्व इति विख्यातॊ बभूव जयतां वरः ॥ 10 ॥

  11. स वीतहव्यदायादैर आगत्य पुरुषर्षभ गङ्गायमुनयॊर मध्ये संग्रामे विनिपातितः ॥ 11 ॥

  12. तं तु हत्वा नरवरं हेहयास ते महारथाः परतिजग्मुः पुरीं रम्यां वत्सानाम अकुतॊभयाः ॥ 12 ॥

  13. हर्यश्वस्य तु दायादः काशिराजॊ ऽभयषिच्यत सुदेवॊ देवसंकाशः साक्षाद धर्म इवापरः ॥ 13 ॥

  14. स पालयन्न एव महीं धर्मात्मा काशिनन्दनः तैर वीतहव्यैर आगत्य युधि सर्वैर विनिर्जितः ॥ 14 ॥

  15. तम अप्य आजौ विनिर्जित्य परतिजग्मुर यथागतम सौदेविस तव अथ काशीशॊ दिवॊदासॊ ऽभयषिच्यत ॥ 15 ॥

  16. दिवॊदासस तु विज्ञाय वीर्यं तेषां महात्मनाम वाराणसीं महातेजा निर्ममे शक्र शासनात ॥ 16 ॥

  17. विप्र कषत्रिय संबाधां वैश्यशूद्र समाकुलाम नैकद्रव्यॊच्चयवतीं समृद्धविपणापणाम ॥ 17 ॥

  18. गङ्गाया उत्तरे कूले वप्रान्ते राजसत्तम गॊमत्या दक्षिणे चैव शक्रस्येवामरावतीम ॥ 18 ॥

  19. तत्र तं राजशार्दूलं निवसन्तं महीपतिम आगत्य हेहया भूयः पर्यधावन्त भारत ॥ 19 ॥

  20. स निष्पत्य ददौ युद्धं तेभ्यॊ राजा महाबलः देवासुरसमं घॊरं दिवॊदासॊ महाद्युतिः ॥ 20 ॥

  21. स तु युद्धे महाराज दिनानां दशतीर दश हतवाहन भूयिष्ठस ततॊ दैन्यम उपागमत ॥ 21 ॥

  22. हतयॊधस ततॊ राजन कषीणकॊशश च भूमिपः दिवॊदासः पुरीं हित्वा पलायनपरॊ ऽभवत ॥ 22 ॥

  23. स तव आश्रमम उपागम्य भरद्वाजस्य धीमतः जगाम शरणं राजा कृताञ्जलिर अरिंदम ॥ 23 ॥

  24. [राजा] भगवन वैतहव्यैर मे युद्धे वंशः परणाशितः अहम एकः परिद्यूनॊ भवन्तं शरणं गतः ॥ 24 ॥

  25. शिष्यस्नेहेन भगवन स मां रक्षितुम अर्हसि निःशेषॊ हि कृतॊ वंशॊ मम तैः पापकर्मभिः ॥ 25 ॥

  26. तम उवाच महाभागॊ भरद्वाजः परतापवान न भेतव्यं न भेतव्यं सौदेव वयेतु ते भयम ॥ 26 ॥

  27. अहम इष्टिं करॊम्य अद्य पुत्रार्थं ते विशां पते वैतहव्य सहस्राणि यथा तवं परसहिष्यसि ॥ 27 ॥

  28. तत इष्टिं चकारर्षिस तस्य वै पुत्र कामिकीम अथास्य तनयॊ जज्ञे परतर्दन इति शरुतः ॥ 28 ॥

  29. स जातमात्रॊ ववृधे समाः सद्यस तरयॊदश वेदं चाधिजगे कृत्स्नं धनुर्वेदं च भारत ॥ 29 ॥

  30. यॊगेन च समाविष्टॊ भरद्वाजेन धीमता तेजॊ लौक्यं स संगृह्य तस्मिन देशे समाविशत ॥ 30 ॥

  31. ततः स कवची धन्वी बाणी दीप्त इवानलः परययौ सधनुर धन्वन विवर्षुर इव तॊयदः ॥ 31 ॥

  32. तं दृष्ट्वा परमं हर्षं सुदेव तनयॊ ययौ मेने च मनसा दग्धान वैतहव्यान स पार्थिवः ॥ 32 ॥

  33. ततस तं यौवराज्येन सथापयित्वा परतर्दनम कृतकृत्यं तदात्मानं स राजा अभ्यनन्दत ॥ 33 ॥

  34. ततस तु वैतहव्यानां वधाय स महीपतिः पुत्रं परस्थापयाम आस परतर्दनम अरिंदमम ॥ 34 ॥

  35. सरथः स तु संतीर्य गङ्गाम आशु पराक्रमी परययौ वीतहव्यानां पुरीं परपुरंजयः ॥ 35 ॥

  36. वैतहव्यास तु संश्रुत्य रथघॊषं समुद्धतम निर्ययुर नगराकारै रथैः पररथारुजैः ॥ 36 ॥

  37. निष्क्रम्य ते नरव्याघ्रा दंशिताश चित्रयॊधिनः परतर्दनं समाजघ्नुः शरवर्षैर उदायुधाः ॥ 37 ॥

  38. अस्तैश च विविधाकारै रथौघैश च युधिष्ठिर अभ्यवर्षन्त राजानं हिमवन्तम इवाम्बुदाः ॥ 38 ॥

  39. अस्तैर अस्त्राणि संवार्य तेषां राजा परतर्दनः जघान तान महातेजा वज्रानल समैः शरैः ॥ 39 ॥

  40. कृत्तॊत्तमाङ्गास ते राजन भल्लैः शतसहस्रशः अपतन रुधिरार्द्राङ्गा निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ 40 ॥

  41. हतेषु तेषु सर्वेषु वीतहव्यः सुतेष्व अथ पराद्रवन नगरं हित्वा भृगॊर आश्रमम अप्य उत ॥ 41 ॥

  42. ययौ भृगुं च शरणं वीतहव्यॊ नराधिपः अभयं च ददौ तस्मै राज्ञे राजन भृगुस तथा ततॊ ददाव आसनं च तस्मै शिष्यॊ भृगॊस तदा ॥ 42 ॥

  43. अथानुपदम एवाशु तत्रागच्छत परतर्दनः स पराप्य चाश्रमपदं दिवॊदासात्मजॊ ऽबरवीत ॥ 43 ॥

  44. भॊ भॊः के ऽतराश्रमे सन्ति भृगॊः शिष्या महात्मनः दरष्टुम इच्छे मुनिम अहं तस्याचक्षत माम इति ॥ 44 ॥

  45. स तं विदित्वा तु भृगुर निश्चक्रामाश्रमात तदा पूजयाम आस च ततॊ विधिना परमेण ह ॥ 45 ॥

  46. उवाच चैनं राजेन्द्र किं कार्यम इति पार्थिवम स चॊवाच नृपस तस्मै यद आगमनकारणम ॥ 46 ॥

  47. अयं बरह्मन्न इतॊ राजा वीतहव्यॊ विसर्ज्यताम अस्य पुत्रैर हि मे बरह्मन कृत्स्नॊ वंशः परणाशितः उत्सादितश च विषयः काशीनां रत्नसंचयः ॥ 47 ॥

  48. एतस्य वीर्यदृप्तस्य हतं पुत्रशतं मया अस्येदानीं वधाद बरह्मन भविष्याम्य अनृणः पितुः ॥ 48 ॥

  49. तम उवाच कृपाविष्टॊ भृगुर धर्मभृतां वरः नेहास्ति कषत्रियः कश चित सर्वे हीमे दविजातयः ॥ 49 ॥

  50. एवं तु वचनं शरुत्वा भृगॊस तथ्यं परतर्दनः पादाव उपस्पृश्य शनैः परहसन वाक्यम अब्रवीत ॥ 50 ॥

  51. एवम अप्य अस्मि भगवन कृतकृत्यॊ न संशयः यद एष राजा वीर्येण सवजातिं तयाजितॊ मया ॥ 51 ॥

  52. अनुजानीहि मां बरह्मन धयायस्व च शिवेन माम तयाजितॊ हि मया जातिम एष राजा भृगूद्वह ॥ 52 ॥

  53. ततस तेनाभ्यनुज्ञातॊ ययौ राजा परतर्दनः यथागतं महाराज मुक्त्वा विषम इवॊरगः ॥ 53 ॥

  54. भृगॊर वचनमात्रेण स च बरह्मर्षितां गतः वीतहव्यॊ महाराज बरह्मवादित्वम एव च ॥ 54 ॥

  55. तस्य गृत्समदः पुत्रॊ रूपेणेन्द्र इवापरः शक्रस तवम इति यॊ दैत्यैर निगृहीतः किलाभवत ॥ 55 ॥

  56. ऋग्वेदे वर्तते चाग्र्या शरुतिर अत्र विशां पते यत्र गृत्समदॊ बरह्मन बराह्मणैः स महीयते ॥ 56 ॥

  57. स बरह्म चारी विप्रर्षिः शरीमान गृत्समदॊ ऽभवत पुत्रॊ गृत्समदस्यापि सुचेता अभवद दविजः ॥ 57 ॥

  58. वर्चाः सुतेजसः पुत्रॊ विहव्यस तस्य चात्मजः विहव्यस्य तु पुत्रस तु वितत्यस तस्य चात्मजः ॥ 58 ॥

  59. वितत्यस्य सुतः सत्यः सन्तः सत्यस्य चात्मजः शरवास तस्य सुतश चर्षिः शरवसश चाभवत तमः ॥ 59 ॥

  60. तमसश च परकाशॊ ऽभूत तनयॊ दविजसत्तमः परकाशस्य च वाग इन्द्रॊ बभूव जयतां वरः ॥ 60 ॥

  61. तस्यात्मजश च परमतिर वेदवेदाङ्गपारगः घृताच्यां तस्य पुत्रस तु रुरुर नामॊदपद्यत ॥ 61 ॥

  62. परमद्वरायां तु रुरॊः पुत्रः समुदपद्यत शुनकॊ नाम विप्रर्षिर यस्य पुत्रॊ ऽथ शौनकः ॥ 62 ॥

  63. एवं विप्रत्वम अगमद वीतहव्यॊ नराधिपः भृगॊः परसादाद राजेन्द्र कषत्रियः कषत्रियर्षभ ॥ 63 ॥

  64. तथैव कथितॊ वंशॊ मया गार्त्समदस तव विस्तरेण महाराज किम अन्यद अनुपृच्छसि ॥ 64 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 32

Previous: अध्याय 30