[य] अकामाश च स कामाश च हता ये ऽसमिन महाहवे कां यॊनिं परतिपन्नास ते तन मे बरूहि पितामह ॥ 1 ॥
दुःखं पराणपरित्यागः पुरुषाणां महामृधे जानामि तत्त्वं धर्मज्ञ पराणत्यागं सुदुष्करम ॥ 2 ॥
समृद्धे वासमृद्धे वा शुभे वा यदि वाशुभे कारणं तत्र मे बरूहि सर्वज्ञॊ हय असि मे मतः ॥ 3 ॥
[भ] समृद्धे वासमृद्धे वा शुभे वा यदि वाशुभे संसारे ऽसमिन समाजाताः पराणिनः पृथिवीपते ॥ 4 ॥
निरता येन भावेन तत्र मे शृणु कारणम सम्यक चायम अनुप्रश्नस तवयॊक्तश च युधिष्ठिर ॥ 5 ॥
अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तम इदं नृप दवैपायनस्य संवादं कीटस्य च युधिष्ठिर ॥ 6 ॥
बरह्मभूतश चरन विप्रः कृष्ण दवौपायनः पुरा ददर्श कीटं धावन्तं शीघ्रं शकटवर्त्मनि ॥ 7 ॥
गतिज्ञः सर्वभूतानां रुतज्ञश च शरीरिणाम सर्वज्ञः सर्वदॊ दृष्ट्वा कीटं वचनम अब्रवीत ॥ 8 ॥
कीट संत्रस्तरूपॊ ऽसि तवरितश चैव लक्ष्यसे कव धावसि तद आचक्ष्व कुतस ते हयम आगतम ॥ 9 ॥
[क] शकटस्यास्य महतॊ दॊषं शरुत्वा भयं मम आगतं वै महाबुद्धे सवन एष हि दारुणः शरूयते न स मां हन्याद इति तस्माद अपाक्रमे ॥ 10 ॥
शवसतां च शृणॊम्य एवं गॊपुत्राणां परचॊद्यताम वहतां सुमहाभारं संनिकर्षे सवनं परभॊ नृणां च संवाहयतां शरूयते विविधः सवनः ॥ 11 ॥
सॊढुम अस्मद्विधेनैष न शक्यः कीट यॊनिना तस्माद अपक्रमाम्य एष भयाद अस्यात सुदारुणात ॥ 12 ॥
दुःखं हि मृत्युर भूतानां जीवितं च सुदुर्लभम अतॊ भीतः पलायामि गच्छेयं नासुखं सुखात ॥ 13 ॥
[भ] इत्य उक्तः स तु तं पराह कुतः कीट सुखं तव मरणं ते सुखं मन्ये तिर्यग्यॊनौ हि वर्तसे ॥ 14 ॥
शब्दं सपर्शं रसं गन्धं भॊगांश चॊच्चावचान बहून नाभिजानासि कीट तवं शरेयॊ मरणम एव ते ॥ 15 ॥
[क] सर्वत्र निरतॊ जीव इतीहापि सुखं मम चेतयामि महाप्राज्ञ तस्माद इच्छामि जीवितुम ॥ 16 ॥
इहापि विषयः सर्वॊ यथा देहं परवर्तितः मानुषास तिर्यगाश चैव पृथग भॊगा विशेषतः ॥ 17 ॥
अहम आसं मनुष्यॊ वै शूद्रॊ बहुधनः पुरा अब्रह्मण्यॊ नृशंसश च कदर्यॊ वृद्धिजीविनः ॥ 18 ॥
वाक तीक्ष्णॊ निकृतिप्रज्ञॊ मॊष्टा विश्वस्य सर्वशः मिथः कृतॊ ऽपनिधनः परस्वहरणे रतः ॥ 19 ॥
भृत्यातिथि जनश चापि गृहे पर्युषितॊ मया मात्सर्यात सवादु कामेन नृशंसेन बुभूषता ॥ 20 ॥
देवार्थं पितृयज्ञार्थम अन्नं शरद्धा कृतं मया न दत्तम अर्थकामेन देयम अन्नं पुनाति ह ॥ 21 ॥
गुप्तं शरणम आश्रित्य भयेषु शरणा गताः अकस्मान न भयात तयक्ता न च तराता भयैषिणः ॥ 22 ॥
धनं धान्यं परियान दारान यानं वासस तथाद्भुतम शरियं दृष्ट्वा मनुष्याणाम असूयामि निरर्थकम ॥ 23 ॥
ईर्ष्युः परसुखं दृष्ट्वा आतताय्य अबुभूषकः तरिवर्गहन्ता चान्येषाम आत्मकामानुवर्तकः ॥ 24 ॥
नृशंसगुणभूयिष्ठं पुरा कर्मकृतं मया समृत्वा तद अनुतप्ये ऽहं तयक्त्वा परियम इवात्मजम ॥ 25 ॥
शुभानाम अपि जानामि कृतानां कर्मणां फलम माता च पूजिता वृद्धा बराह्मणश चार्चितॊ मया ॥ 26 ॥
सकृज जातिगुणॊपेतः संगत्य गृहम आगतः अतिथिः पूजितॊ बरह्मस तेन मां नाजहात समृतिः ॥ 27 ॥
कर्मणा तेन चैवाहं सुखाशाम इह लक्षये तच छरॊतुम अहम इच्छामि तवत्तः शरेयस तपॊधन ॥ 28 ॥
अनुशासनपर्व · Anushasana Parva
अध्याय 118
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 119