यत्राधर्मं परणयते दुर बले बलवत तरः तां वृत्तिम उपजीवन्ति ये भवन्ति तद अन्वयाः ॥ 1 ॥
राजानम अनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम अविनीत मनुष्यं तत कषिप्रं राष्ट्रं विनश्यति ॥ 2 ॥
यद्वृत्तिम उपजीवन्ति परकृतिस्थस्य मानवाः तद एव विषमस्थस्य सवजनॊ ऽपि न मृष्यते ॥ 3 ॥
साहस परकृतिर यत्र कुरुते किं चिद उल्बणम अशास्त्रलक्षणॊ राजा कषिप्रम एव विनश्यति ॥ 4 ॥
यॊ ऽतयन्ताचरितां वृत्तिं कषत्रियॊ नानुवर्तते जितानाम अजितानां च कषत्रधर्माद अपैति सः ॥ 5 ॥
दविषन्तं कृतकर्माणं गृहीत्वा नृपती रणे यॊ न मानयते दवेषात कषत्रधर्माद अपैति सः ॥ 6 ॥
शक्तः सयात सुमुखॊ राजा कुर्यात कारुण्यम आपदि परियॊ भवति भूतानां न च विभ्रश्यते शरियः ॥ 7 ॥
अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस तस्य परियं चरेत नचिरेण परियः स सयाद यॊ ऽपरियः परियम आचरेत ॥ 8 ॥
मृषावादं परिहरेत कुर्यात परियम अयाचितः न च कामान न संरम्भान न दवेषाद धर्मम उत्सृजेत ॥ 9 ॥
नापत्रपेत परश्नेषु नाभिभव्यां गिरं सृजेत न तवरेत न चासूयेत तथा संगृह्यते परः ॥ 10 ॥
परिये नातिभृशं हृष्येद अप्रिये न च संज्वरेत न मुह्येद अर्थकृच्छ्रेषु परजाहितम अनुस्मरन ॥ 11 ॥
यः परियं कुरुते नित्यं गुणतॊ वसुधाधिपः तस्य कर्माणि सिध्यन्ति न च संत्यज्यते शरिया ॥ 12 ॥
निवृत्तं परतिकूलेभ्यॊ वर्तमानम अनुप्रिये भक्तं भजेत नृपतिस तद वै वृत्तं सताम इह ॥ 13 ॥
अप्रकीर्णेन्द्रियं पराज्ञम अत्यन्तानुगतं शुचिम शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान महति कर्मणि ॥ 14 ॥
एवम एव गुणैर युक्तॊ यॊ न रज्यति भूमिपम भर्तुर अर्थेष्व असूयन्तं न तं युञ्जीत कर्मणि ॥ 15 ॥
मूढम ऐन्द्रियकं लुब्धम अनार्य चरितं शठम अनतीतॊपधं हिंस्रं दुर बुद्धिम अबहुश्रुतम ॥ 16 ॥
तयक्तॊपात्तं मद्य रतं दयूतस्त्री मृगया परम कार्ये महति यॊ युञ्ज्याद धीयते स नृपः शरियः ॥ 17 ॥
रक्षितात्मा तु यॊ राजा रक्ष्यान यश चानुरक्षति परजाश च तस्य वर्धन्ते धरुवं च महद अश्नुते ॥ 18 ॥
ये के चिद भूमिपतयस तान सर्वान अन्ववेक्षयेत सुहृद्भिर अनभिख्यातैस तेन राजा न रिष्यते ॥ 19 ॥
अपकृत्य बलस्थस्य दूरस्थॊ ऽसमीति नाश्वसेत शयेनानुचरितैर हय एते निपतन्ति परमाद्यतः ॥ 20 ॥
दृढमूलस तव अदुष्टात्मा विदित्वा बलम आत्मनः अबलान अभियुञ्जीत न तु ये बलवत तराः ॥ 21 ॥
विक्रमेण महीं लब्ध्वा परजा धर्मेण पालयन आहवे निधनं कुर्याद राजा धर्मपरायणः ॥ 22 ॥
मरणान्तम इदं सर्वं नेह किं चिद अनामयम तस्माद धर्मे सथितॊ राजा परजा धर्मेण पालयेत ॥ 23 ॥
रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम मन्त्रचिन्त्यं सुखं काले पञ्चभिर वर्धते मही ॥ 24 ॥
एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम सततं वर्तमानॊ ऽतर राजा भुङ्क्ते महीम इमाम ॥ 25 ॥
नैतान्य एकेन शक्यानि सातत्येनान्ववेक्षितुम एतेष्व आप्तान परतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते महीं चिरम ॥ 26 ॥
दातारं संविभक्तारं मार्दवॊपगतं शुचिम असंत्यक्त मनुष्यं च तं जनाः कुर्वते परियम ॥ 27 ॥
यस तु निःश्रेयसं जञात्वा जञानं तत परतिपद्यते आत्मनॊ मतम उत्सृज्य तं लॊकॊ ऽनुविधीयते ॥ 28 ॥
यॊ ऽरथकामस्य वचनं परातिकूल्यान न मृष्यते शृणॊति परतिकूलानि वि मना नचिराद इव ॥ 29 ॥
अग्राम्यचरितां बुद्धिम अत्यन्तं यॊ न बुध्यते जितानाम अजितानां च कषत्रधर्माद अपैति सः ॥ 30 ॥
मुख्यान अमात्यान यॊ हित्वा निहीनान कुरुते परियान स वै वयसनम आसाद्य गाध मार्तॊ न विन्दति ॥ 31 ॥
यः कल्याण गुणाञ जञातीन दवेषान नैवाभिमन्यते अदृढात्मा दृढक्रॊधॊ नास्यार्थॊ रमते ऽनतिके ॥ 32 ॥
अथ यॊ गुणसंपन्नान हृदयस्याप्रियान अपि परियेण कुरुते वश्यांश चिरं यशसि तिष्ठति ॥ 33 ॥
नाकाले परणयेद अर्थान नाप्रिये जातु संज्वरेत परिये नातिभृशं हृष्येद युज्येतारॊग्य कर्मणि ॥ 34 ॥
के मानुरक्ता राजानः के भयात समुपाश्रिताः मध्यस्थ दॊषाः के चैषाम इति नित्यं विचिन्तयेत ॥ 35 ॥
न जातु बलवान भूत्वा दुर बले विश्वसेत कव चित भारुण्ड सदृशा हय एते निपतन्ति परमाद्यतः ॥ 36 ॥
अपि सर्वैर गुणैर युक्तं भर्तारं परियवादिनम अभिद्रुह्यति पापात्मा तस्माद धि विभिषेज जनात ॥ 37 ॥
एतां राजॊपनिषदं ययातिः समाह नाहुषः मनुष्यविजये युक्तॊ हन्ति शत्रून अनुत्तमान ॥ 38 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 94
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 95