[भीस्म] नित्यॊद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर परशाम्यते च राजा हि नारीवॊद्यम वर्जितः ॥ 1 ॥
भगवान उशना चाह शलॊकम अत्र विशां पते तम इहैकमना राजन गदतस तवं निबॊध मे ॥ 2 ॥
दवाव एतौ गरसते भूमिः सर्पॊ बिलशयान इव राजानं चाविरॊद्धारं बराह्मणं चाप्रवासिनम ॥ 3 ॥
तद एतन नरशार्दूल हृदि तवं कर्तुम अर्हसि संधेयान अपि संधत्स्व विरॊध्यांश च विरॊधय ॥ 4 ॥
सप्ताङ्गे यश च ते राज्ये वैपरीत्यं समाचरेत गुरुर वा यदि वा मित्रं परतिहन्तव्य एव सः ॥ 5 ॥
मरुत्तेन हि राज्ञायं गीतः शलॊकः पुरातनः राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥ 6 ॥
गुरॊर अप्य अवलिप्तस्य कार्याकार्यम अजानतः उत्पथप्रतिपन्नस्य परित्यागॊ विधीयते ॥ 7 ॥
बाहॊः पुत्रेण राज्ञा च सगरेणेह धीमता असमञ्जाः सुतॊ जयेष्ठस तयक्तः पौरहितैषिणा ॥ 8 ॥
असमञ्जाः सरय्वां पराक पौराणां बालकान नृप नयमज्जयद अतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥ 9 ॥
ऋषिणॊद्दालकेनापि शवेतकेतुर महातपाः मिथ्या विप्रान उपचरन संत्यक्तॊ दयितः सुतः ॥ 10 ॥
लॊकरञ्जनम एवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः सत्यस्य रक्षणं चैव वयवहारस्य चार्जवम ॥ 11 ॥
न हिंस्यात परवित्तानि देयं काले च दापयेत विक्रान्तः सत्यवाक कषान्तॊ नृपॊ न चलते पथः ॥ 12 ॥
गुप्तमन्त्रॊ जितक्रॊधॊ शास्त्रार्थगतनिश्चयः धर्मे चार्थे च कामे च मॊक्षे च सततं रतः ॥ 13 ॥
तरय्या संवृतरन्ध्रश च राजा भवितुम अर्हति वृजिनस्य नरेन्द्राणां नान्यत संवरणात परम ॥ 14 ॥
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश च रक्षितव्या महीक्षिता धर्मसंकररक्षा हि राज्ञां धर्मः सनातनः ॥ 15 ॥
न विश्वसेच च नृपतिर न चात्यर्थं न विश्वसेत षाड्गुण्य गुणदॊषांश च नित्यं बुद्ध्यावलॊकयेत ॥ 16 ॥
दविट छिद्रदर्शि नृपतिर नित्यम एव परशस्यते तरिवर्गविदितार्थश च युक्तचारॊपधिश च यः ॥ 17 ॥
कॊशस्यॊपार्जन रतिर यम वैश्रवणॊपमः वेत्ता च दशवर्गस्य सथानवृद्धि कषयात्मनः ॥ 18 ॥
अभृतानां भवेद भर्ता भृतानां चान्ववेक्षकः नृपतिः सुमुखश च सयात समितपूर्वाभिभाषिता ॥ 19 ॥
उपासिता च वृद्धानां जिततन्द्रीर अलॊलुपः सतां वृत्ते सथितमतिः सन्तॊ हय आचार दर्शिनः ॥ 20 ॥
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात कदा चन असद्भ्यस तु समादद्यात सद्भ्यः संप्रतिपादयेत ॥ 21 ॥
सवयं परहर्तादाता च वश्यात्मा वश्य साधनः काले दाता च भॊक्ता च शुद्धाचारस तथैव च ॥ 22 ॥
शूरान भक्तान असंहार्यान कुले जातान अरॊगिणः शिष्टाञ शिष्टाभिसंबन्धान मानिनॊ नावमानिनः ॥ 23 ॥
विद्या विदॊ लॊकविदः परलॊकान्ववेक्षकान धर्मेषु निरतान साधून अचलान अचलान इव ॥ 24 ॥
सहायान सततं कुर्याद राजा भूतिपुरस्कृतः तैस तुल्यश च भवेद भॊगैश छत्रमात्रा जञयाधिकः ॥ 25 ॥
परत्यक्षा च परॊक्षा च वृत्तिश चास्य भवेत सदा एवं कृत्वा नरेन्द्रॊ हि न खेदम इह विन्दति ॥ 26 ॥
सर्वाति शङ्की नृपतिर यश च सर्वहरॊ भवेत स कषिप्रम अनृजुर लुब्धः सवजनेनैव बाध्यते ॥ 27 ॥
शुचिस तु पृथिवीपालॊ लॊकचित्तग्रहे रतः न पतत्य अरिभिर गरस्तः पतितश चावतिष्ठते ॥ 28 ॥
अक्रॊधनॊ ऽथाव्यसनी मृदु दण्डॊ जितेन्द्रियः राजा भवति भूतानां विश्वास्यॊ हिमवान इव ॥ 29 ॥
पराज्ञॊ नयायगुणॊपेतः पररन्ध्रेषु तत्परः सुदर्शः सर्ववर्णानां नयापनयवित तथा ॥ 30 ॥
कषिप्रकारी जितक्रॊधः सुप्रसादॊ महामनाः अरॊग परकृतिर युक्तः करिया वान अविकत्थनः ॥ 31 ॥
आरब्धान्य एव कार्याणि न पर्यवसितानि च यस्य राज्ञः परदृश्यन्ते स राजा राजसत्तमः ॥ 32 ॥
पुत्रा इव पितुर गेहे विषये यस्य मानवाः निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तमः ॥ 33 ॥
अगूढ विभवा यस्य पौरा राष्ट्रनिवासिनः नयापनयवेत्तारः स राजा राजसत्तमः ॥ 34 ॥
सवकर्मनिरता यस्य जना विषयवासिनः असंघात रता दान्ताः पाल्यमाना यथाविधि ॥ 35 ॥
वश्या नेया विनीताश च न च संघर्षशीलिनः विषये दानरुचयॊ नरा यस्य स पार्थिवः ॥ 36 ॥
न यस्य कूटकपटं न माया न च मत्सरः विषये भूमिपालस्य तस्य धर्मः सनातनः ॥ 37 ॥
यः सत करॊति जञानानि नेयः पौरहिते रतः सतां धर्मानुगस तयागी स राजा राज्यम अर्हति ॥ 38 ॥
यस्य चारश च मन्त्रश च नित्यचैव कृताकृते न जञायते हि रिपुभिः स राजा राज्यम अर्हति ॥ 39 ॥
शलॊकश चायं पुरा गीतॊ भार्गवेण महात्मना आख्याते रामचरिते नृपतिं परति भारत ॥ 40 ॥
राजानं परथमं विन्देत ततॊ भार्यां ततॊ धनम राजन्य असति लॊकस्य कुतॊ भार्या कुतॊ धनम ॥ 41 ॥
तद राजन राजसिंहानां नान्यॊ धर्मः सनातनः ऋते रक्षां सुविस्पष्टां रक्षा लॊकस्य धारणम ॥ 42 ॥
पराचेतसेन मनुना शलॊकौ चेमाव उदाहृतौ राजधर्मेषु राजेन्द्र ताव इहैकमनाः शृणु ॥ 43 ॥
षड एतान पुरुषॊ जह्याद भिन्नां नावम इवार्णवे अप्रवक्तारम आचार्यम अनधीयानम ऋत्विजम ॥ 44 ॥
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रिय वादिनाम गरामकामं च गॊपालं वनकामं च नापितम ॥ 45 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 57
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 58