धर्मDharmic Data

शान्तिपर्व · Shanti Parva

अध्याय 293

  1. [वसिस्ठ] एवम अप्रतिबुद्धत्वाद अबुद्ध जनसेवनात सर्ग कॊति सहस्राणि पतनान्तानि गच्छति ॥ 1 ॥

  2. धाम्ना धाम सहस्राणि मरणान्तानि गच्छति तिर्यग्यॊनौ मनुष्यत्वे देवलॊके तथैव च ॥ 2 ॥

  3. चन्द्रमा इव कॊशानां पुनस तत्र सहस्रशः लीयते ऽपरतिबुद्धत्वाद एवम एष हय अबुद्धिमान ॥ 3 ॥

  4. कलाः पञ्चदशा यॊनिस तद धाम इति पथ्यते नित्यम एतद विजानीहि सॊमः सॊदशमी कला ॥ 4 ॥

  5. कलायां जायते ऽजस्रं पुनः पुनर अबुद्धिमान धाम तस्य पयुञ्जन्ति भूय एव तु जायते ॥ 5 ॥

  6. सॊदशी तु कला सूक्ष्मा स सॊम उपधार्यताम न तूपयुज्यते देवैर देवान उपयुनक्ति सा ॥ 6 ॥

  7. एवं तां कषपयित्वा हि जायते नृपसत्तम सा हय अस्य परकृतिर दृष्टा तत कषयान मॊक्ष उच्यते ॥ 7 ॥

  8. तद एवं सॊदश कलं देहम अव्यक्तसंज्ञकम ममायम इति मन्वानस तत्रैव परिवर्तते ॥ 8 ॥

  9. पञ्चविंशस तथैवात्मा तस्यैवा परतिबॊधनात विमलस्य वुशुद्धस्य शुद्धानिल निषेवनात ॥ 9 ॥

  10. अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग भवति पार्थिव अबुद्ध सेवनाच चापि बुद्धॊ ऽपय अबुधतां वरजेत ॥ 10 ॥

  11. तथैवाप्रतिबुद्धॊ ऽपि जञेयॊ नृपतिसत्तम परकृतेस तरिगुणायास तु सेवनात पराकृतॊ भवेत ॥ 11 ॥

  12. [करालजनक] अक्षरक्षरयॊर एष दवयॊः संबन्ध इष्यते सत्रीपुंसॊर वापि भगवन संबन्धस तद्वद उच्यते ॥ 12 ॥

  13. ऋते न पुरुषेणेह सत्री गर्भं धारयत्य उत ऋते सत्रियं न पुरुषॊ रूपं निर्वर्तयेत तथा ॥ 13 ॥

  14. अन्यॊन्यस्याभिसंबन्धाद अन्यॊन्यगुणसंश्रयात रूपं निर्वर्तयत्य एतद एवं सर्वासु यॊनिषु ॥ 14 ॥

  15. रत्यर्थम अभिसंरॊधाद अन्यॊन्यगुणसंश्रयात ऋतौ निर्वर्तते रूपं तद वक्ष्यामि निदर्शनम ॥ 15 ॥

  16. ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास तथा अस्थि सनायु च मज्जा च जानीमः पितृजॊ दविज ॥ 16 ॥

  17. तवङ मांसं शॊनितं चैव मातृजान्य अपि शुश्रुम एवम एतद दविजश्रेष्ठ वेद शास्त्रेषु पथ्यते ॥ 17 ॥

  18. परमाणं यच च वेदॊक्तं शास्त्रॊक्तं यच च पथ्यते वेद शास्त्रप्रमाणं च परमाणं त सनातनम ॥ 18 ॥

  19. एवम एवाभिसंबद्धौ नित्यं परकृतिपूरुषौ पश्यामि भगवंस तस्मान मॊक्षधर्मन न विद्यते ॥ 19 ॥

  20. अथ नानन्तर कृतं किं चिद एव निदर्शनम तन ममाचक्ष्व तत्त्वेन परत्यक्षॊ हय असि सर्वथा ॥ 20 ॥

  21. मॊक्षकामां वयं चापि काङ्क्षामॊ यद अनामयम अदेहम अजरं दिव्यम अतीन्द्रियम अनीश्वरम ॥ 21 ॥

  22. [वस] यद एतद उक्तं भवता वेद शास्त्रनिदर्शनम एवम एतद यथा चैतन न गृह्णाति तथा भवान ॥ 22 ॥

  23. धार्यते हि तवया गरन्थ उभयॊर वेद शास्त्रयॊः न तु गरन्थस्य तत्त्वज्ञॊ यथावत तवं नरेश्वर ॥ 23 ॥

  24. यॊ हि वेदे च शास्त्रे च गरन्थ धारण तत्परः न च गरन्थार्थ तत्त्वज्ञस तस्य तद धारणं वृथा ॥ 24 ॥

  25. भारं स वहते तस्य गरन्थस्यार्थं न वेत्ति यः यस तु गरन्थार्थ तत्त्वज्ञॊ नास्य गरन्थागमॊ वृथा ॥ 25 ॥

  26. गरन्थस्यार्थं च पृष्टः संस तादृशॊ वक्तुम अर्हति यथातत्त्वाभिगमनाद अर्थं तस्य स विन्दति ॥ 26 ॥

  27. यस तु संसत्सु कथयेद गरन्थार्थं सथूलबुद्धिमान स कथं मन्दविज्ञानॊ गरन्थं वक्ष्यति निर्नयात ॥ 27 ॥

  28. निर्नयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः सॊपहासात्मताम एति यस्माच चैवात्मवान अपि ॥ 28 ॥

  29. तस्मात तवं शृणु राजेन्द्र यथैतद अनुदृश्यते याथातथ्येन सांख्येषु यॊगेषु च महात्मसु ॥ 29 ॥

  30. यद एव यॊगाः पश्यन्ति सांख्यैस तद अनुगम्यते एकं सांख्यं च यॊगं च यः पश्यति स बुद्धिमान ॥ 30 ॥

  31. तवन मांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जास्थि सनायु च एतद ऐन्द्रियकं तात यद भवान इदम आह वै ॥ 31 ॥

  32. दरव्याद दरव्यस्य निष्पत्तिर इन्द्रियाद इन्द्रियं तथा देहाद देहम अवाप्नॊति बीजाद बीजं तथैव च ॥ 32 ॥

  33. निरिन्द्रियस्याबीलस्य निर्द्रव्यस्यास्य देहिनः कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान महात्मनः ॥ 33 ॥

  34. गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च एवंगुणाः परकृतितॊ जायन्ते च न सन्ति च ॥ 34 ॥

  35. तवन मांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जास्थि सनायु च अस्तौ तान्य अथ शुक्रेण जानीहि पराकृतानि वै ॥ 35 ॥

  36. पुमांश चैवापुमांश चैव तरैलिङ्ग्यं पराकृतं समृतम नैव पुमान पुमांश चैव स लिङ्गीत्य अभिधीयते ॥ 36 ॥

  37. अलिङ्गा परकृतिर लिङ्गैर उपलभ्यति सात्मजैः यथा पुष्प फलैर नित्यम ऋतवॊ मूर्तयस तथा ॥ 37 ॥

  38. एवम अप्य अनुमानेन हय अलिङ्गम उपलभ्यते पञ्चविंशतिमस तात लिङ्गेष्व अनियतात्मकः ॥ 38 ॥

  39. अनादि निधनॊ ऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः केवलं तव अभिमानित्वाद गुणेष्व अगुण उच्यते ॥ 39 ॥

  40. गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतॊ गुणाः तस्माद एवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः ॥ 40 ॥

  41. यदा तवैष गुणान सर्वान पराकृतान अभिमन्यते तदा स गुणवान एव परमेणानुपश्यति ॥ 41 ॥

  42. यत तद बुद्धेः परं पराहुः सांख्या यॊगाश च सर्वशः बुध्यमानं महाप्राज्ञम अबुद्ध परिवर्जनात ॥ 42 ॥

  43. अप्रबुद्धम अथाव्यक्तं सगुणं पराहुर ईश्वरम निर्गुणं चेश्वरं नित्यम अधिष्ठातारम एव च ॥ 43 ॥

  44. परकृतेश च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः सांख्ययॊगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः ॥ 44 ॥

  45. यदा परबुद्धास तव अव्यक्तम अवस्था जन्म भीरवः बुध्यमानं परबुध्यन्ति गमयन्ति समं तदा ॥ 45 ॥

  46. एतन निदर्शनं सम्यग असम्यग अनुदर्शनम बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां पृथक्पृथग अरिंदम ॥ 46 ॥

  47. परस्परेणैतद उक्तं कषराक्षर निदर्शनम एकत्वम अक्षरं पराहुर नानात्वं कषरम उच्यते ॥ 47 ॥

  48. पञ्चविंशति निष्ठॊ ऽयं यदासम्यक परवर्तते एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्य अदर्शनम ॥ 48 ॥

  49. तत्त्वनिस्तत्त्वयॊर एतत पृथग एव निदर्शनम पञ्चविंशति सर्गं तु तत्त्वम आहुर मनीषिणः ॥ 49 ॥

  50. निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परम आहुर निदर्शनम वर्गस्य वर्गम आचारं तत्त्वं तत्त्वात सनातनम ॥ 50 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 294

Previous: अध्याय 292