[जनक] वर्णॊ विशेषवर्णानां महर्षे केन जायते एतद इच्छाम्य अहं शरॊतुं तद बरूहि वदतां वर ॥ 1 ॥
यद एतज जायते ऽपत्यं स एवायम इति शरुतिः कथं बराह्मणतॊ जातॊ विशेषग्रहणं गतः ॥ 2 ॥
[पराषर] एवम एतन महाराज येन जातः स एव सः तपसस तव अपकर्षेण जातिग्रहणतां गतः ॥ 3 ॥
सुक्षेत्राच च सुबीजाच च पुण्यॊ भवति संभवः अतॊ ऽनयतरतॊ हीनाद अवरॊ नाम जायते ॥ 4 ॥
वक्राद भुजाभ्याम ऊरुभ्यां पद्भ्यां चैवाथ जज्ञिरे सृजतः परजापतेर लॊकान इति धर्मविदॊ विदुः ॥ 5 ॥
मुखजा बराह्मणास तात बाहुजाः कषत्रबन्धवः ऊरुजा धनिनॊ राजन पादजाः परिचारकाः ॥ 6 ॥
चतुर्णाम एव वर्णानाम आगमः पुरुषर्षभ अतॊ ऽनये तव अतिरिक्ता ये ते वै संकरजाः समृताः ॥ 7 ॥
कषत्रजातिर अथाम्बस्था उग्रा वैदेहकास तथा शवपाकाः पुल्कसाः सतेना निषादाः सूतमागधाः ॥ 8 ॥
आयॊगाः करणा वरात्याश चन्दालाश च नराधिप एते चतुर्भ्यॊ वर्णेभ्यॊ जायन्ते वै परस्परम ॥ 9 ॥
[जनक] बरह्मणैकेन जातानां नानात्वं गॊत्रतः कथम बहूनीह हि लॊके वै गॊत्राणि मुनिसत्तम ॥ 10 ॥
यत्र तत्र कथं जाताः सवयॊनिं मुनयॊ गताः शूद्रयॊनौ समुत्पन्ना वियॊनौ च तथापरे ॥ 11 ॥
[पराषर] राजन्न एतद भवेद गराह्यम अपकृष्टेन जन्मना महात्मानं समुत्पत्तिस तपसा भावितात्मनाम ॥ 12 ॥
उत्पाद्य पुत्रान मुनयॊ नृपतौ यत्र तत्र ह सवेनैव तपसा तेषाम ऋषित्वं विदधुः पुनः ॥ 13 ॥
पितामहश च मे पूर्वम ऋश्यशृङ्गश च काश्यपः वतस तान्द्यः कृपश चैव कक्षीवान कमथादयः ॥ 14 ॥
यवक्रीतश च नृपते दरॊणश च वदतां वरः आयुर मतङ्गॊ दत्तश च दरुपदॊ मत्स्य एव च ॥ 15 ॥
एते सवां परकृतिं पराप्ता वैदेह तपसॊ ऽऽशरयात परतिष्ठिता वेदविदॊ दमे तपसि चैव हि ॥ 16 ॥
मूलगॊत्राणि चत्वारि समुत्पन्नानि पार्थिव अङ्गिराः कश्यपश चैव वसिष्ठॊ भृगुर एव च ॥ 17 ॥
कर्मतॊ ऽनयानि गॊत्राणि समुत्पन्नानि पार्थिव नामधेयानि तपसा तानि च गरहणं सताम ॥ 18 ॥
[जनक] विशेषधर्मान वर्णानां परब्रूहि भगवन मम तथा सामान्य धर्मांश च सर्वत्र कुशलॊ हय असि ॥ 19 ॥
[परा] परतिग्रहॊ याजनं च तथैवाध्यापनं नृप विशेषधर्मॊ विप्राणां रक्षा कषत्रस्य शॊभना ॥ 20 ॥
कृषिश च पाशुपाल्यं च वानिज्यं च विशाम अपि दविजानां परिचर्या च शूत्र कर्म नराधिप ॥ 21 ॥
विशेषधर्मा नृपते वर्णानां परिकीर्तिताः धर्मान साधारणांस तात विस्तरेण शृणुष्व मे ॥ 22 ॥
आनृशंस्यम अहिंसा चाप्रमादः संविभागिता शराद्धकर्मातिथेयं च सत्यम अक्रॊध एव च ॥ 23 ॥
सवेषु दारेषु संतॊषः शौचं नित्यानसूयता आत्मज्ञानं तितिक्षा च धर्माः साधारणा नृप ॥ 24 ॥
बराह्मणाः कषत्रिया वैश्यास तरयॊ वर्णा दविजातयः अत्र तेषाम अधीकारॊ धर्मेषु दविपदां वर ॥ 25 ॥
विकर्मावस्थिता वर्णाः पतन्ति नृपते तरयः उन्नमन्ति यथा सन्तम आश्रित्येह सवकर्मसु ॥ 26 ॥
न चापि शूद्रः पततीति निश्चयॊ; न चापि संस्कारम इहार्हतीति वा शरुतिप्रवृत्तं न च धर्मम आप्नुते; न चास्य धर्मे परतिषेधनं कृतम ॥ 27 ॥
वैदेहकं शूद्रम उदाहरन्ति; दविजा महाराज शरुतॊपपन्नाः अहं हि पश्यामि नरेन्द्र देवं; विश्वस्य विष्णुं जगतः परधानम ॥ 28 ॥
सतां वृत्तम अनुष्ठाय निहीना उज्जिहीर्षवः मन्त्रवर्जं न दुष्यन्ति कुर्वाणाः पौष्टिकीः करियाः ॥ 29 ॥
यथा यथा हि सद्वृत्तम आलम्बन्तीतरे जनाः तथा तथा सुखं पराप्य परेत्य चेह च शेरते ॥ 30 ॥
[ज] किं कर्म दूसयत्य एनम अथ जातिर महामुने संदेहॊ मे समुत्पन्नस तन मे वयाख्यातुम अर्हसि ॥ 31 ॥
[परा] असंशयं महाराज उभयं दॊषकारकम कर्म चैव हि जातिश च विशेषं तु निशामय ॥ 32 ॥
जात्या च कर्मणा चैव दुष्टं कर्म निषेवते जात्या दुष्टश च यः पापं न करॊति स पूरुषः ॥ 33 ॥
जात्या परधानं पुरुषं कुर्वाणं कर्म धिक्कृतम कर्म तद दूसयत्य एनं तस्मात कर्म न शॊभनम ॥ 34 ॥
[ज] कानि कर्माणि धर्म्याणि लॊके ऽसमिन दविजसत्तम न हिंसन्तीह भूतानि करियमाणानि सर्वदा ॥ 35 ॥
[परा] शृणु मे ऽतर महाराज यन मां तवं परिपृच्छसि यानि कर्माण्य अहिंस्राणि नरं तरायन्ति सर्वदा ॥ 36 ॥
संन्यस्याग्नीन उपासीनाः पश्यन्ति विगतज्वराः नैःश्रेयसं धर्मपथं समारुह्य यथाक्रमम ॥ 37 ॥
परश्रिता विनयॊपेता दमनित्याः सुसंशिताः परयान्ति सथानम अजरं सर्वकर्म विवर्जिताः ॥ 38 ॥
सर्वे वर्णा धर्मकार्याणि सम्यक; कृत्वा राजन सत्यवाक्यानि चॊक्त्वा तयक्त्वाधर्मं दारुणं जीवलॊके; यान्ति सवर्गं नात्र कार्यॊ विचारः ॥ 39 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 285
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 286