[य] अतत्त्वज्ञस्य शास्त्राणां सततं संशयात्मनः अकृतव्यवसायस्य शरेयॊ बरूहि पितामह ॥ 1 ॥
[भी] गुरु पूजा च सततं वृद्धानां पर्युपासनम शरवणं चैव विद्यानां कूतस्थं शरेय उच्यते ॥ 2 ॥
अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम गालवस्य च संवादं देवर्षेर नारदस्य च ॥ 3 ॥
वीतमॊहक्लमं विप्रं जञानतृप्तं जितेन्द्रियम शरेयः कामं जितात्मानं नारदं गालवॊ ऽबरवीत ॥ 4 ॥
यैः कैश्चैत संमतॊ लॊके गुणैस तु पुरुषॊ नृषु भवत्य अनपगान सर्वांस तान गुणाँल लक्षयाम्य अहम ॥ 5 ॥
भवान एवंविधॊ ऽसमाकं संशयं छेत्तुम अर्हति अमूढश चिरमूढानां लॊकतत्त्वम अजानताम ॥ 6 ॥
जञाने हय एवं परवृत्तिः सयात कार्याकार्ये विजानतः यत कार्यं न वयवस्यामस तद भवान वक्तुम अर्हति ॥ 7 ॥
भगवन नाश्रमाः सर्वे पृथग आचार दर्शिनः इदं शरेय इदं शरेय इति नाना परधाविनः ॥ 8 ॥
तांस तु विप्रस्थितान दृष्ट्वा शास्त्रैः शास्त्राभिनन्दिनः सवशास्त्रैः परितुष्टांश च शरेयॊ नॊपलभामहे ॥ 9 ॥
शास्त्रं यदि भवेद एकं वयक्तं शरेयॊ भवेत तदा शास्त्रैश च बहुभिर भूयः शरेयॊ गुह्यं परवेशितम ॥ 10 ॥
एतस्मात कारणाच छरेयः कलिलं परतिभाति माम बरवीतु भगवांस तन मे उपसन्नॊ ऽसम्य अधीहि भॊः ॥ 11 ॥
[नारद] आश्रमास तात चत्वारॊ यथा संकल्पिताः पृथक तान सर्वान अनुपश्य तवं समाश्रित्यैव गालव ॥ 12 ॥
तेषां तेषां तथाहि तवम आश्रमाणां ततस ततः नानारूपगुणॊद्देशं पश्य विप्रस्थितं पृथक नयन्ति चैव ते सम्यग अभिप्रेतम असंशयम ॥ 13 ॥
ऋजु पश्यंस तथा सम्यग आश्रमाणां परां गतिम यत तु निःश्रेयसं सम्यक तच चैवासंशयात्मकम ॥ 14 ॥
अनुग्रहं च मित्राणाम अमित्राणां च निग्रहम संग्रहं च तरिवर्गस्य शरेय आहुर मनीषिणः ॥ 15 ॥
निवृत्तिः कर्मणः पापात सततं पुण्यशीलता सद्भिश च समुदाचारः शरेय एतद असंशयम ॥ 16 ॥
मार्दवं सर्वभूतेषु वयवहारेषु चार्जवम वाक चैव मधुरा परॊक्ता शरेय एतद असंशयम ॥ 17 ॥
देवताभ्यः पितृभ्यश च संविभागॊ ऽतिथिष्व अपि असंत्यागश च भृत्यानां शरेय एतद असंशयम ॥ 18 ॥
सत्यस्य वचनं शरेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम यद भूतहितम अत्यन्तम एतत सत्यं बरवीम्य अहम ॥ 19 ॥
अहंकारस्य च तयागः परनयस्य च निग्रहः संतॊषश चैकचर्या च कूतस्थं शरेय उच्यते ॥ 20 ॥
धर्मेण वेदाध्ययनं वेदाङ्गानां तथैव च विद्यार्थानां च जिज्ञासा शरेय एतद असंशयम ॥ 21 ॥
शब्दरूपरसस्पर्शान सह गन्धेन केवलान नात्यर्थम उपसेवेत शरेयसॊ ऽरथी परंतप ॥ 22 ॥
नक्तंचर्या दिवा सवप्नम आलस्यं पैशुनं मदम अतियॊगम अयॊगं च शरेयसॊ ऽरथी परित्यजेत ॥ 23 ॥
कर्मॊत्कर्षं न मार्गेत मरेषां परिनिन्दया सवगुणैर एव मार्गेत विप्रकर्षं पृथग्जनात ॥ 24 ॥
निर्गुणास तव एव भूयिष्ठम आत्मसंभाविनॊ नराः दॊषैर अन्यान गुणवतः कषिपन्त्य आत्मगुण कषयात ॥ 25 ॥
अनुच्यमानाश च पुनस ते मन्यन्ते महाजनात गुणवत्तरम आत्मानं सवेन मानेन दर्पिताः ॥ 26 ॥
अब्रुवन कस्य चिन निन्दाम आत्मपूजाम अवर्णयन विपश्चिद गुणसंपन्नः पराप्नॊत्य एव महद यशः ॥ 27 ॥
अब्रुवन वाति सुरभिर गन्धः सुमनसां शुचिः तथैवाव्याहरन भाति विमलॊ भानुर अम्बरे ॥ 28 ॥
एवमादीनि चान्यानि परित्यक्तानि मेधया जवलन्ति यशसा लॊके यानि न वयाहरन्ति च ॥ 29 ॥
न लॊके दीप्यते मूर्खः केवतात्म परशंसया अपि चापिहितः शवभ्रे कृतविद्यः परकाशते ॥ 30 ॥
असन्न उच्चैर अपि परॊक्तः शब्दः समुपशाम्यति दीप्यते तव एव लॊकेषु शनैर अपि सुभासितम ॥ 31 ॥
मूढानाम अवलिप्तानाम असारं भासितं बहु दर्शयत्य अन्तरात्मानं दिवा रूपम इवांशुमान ॥ 32 ॥
एतस्मात कारणात परज्ञां मृगयन्ते पृथग्विधाम परज्ञा लाभॊ हि भूतानाम उत्तमः परतिभाति माम ॥ 33 ॥
नापृष्टः कस्य चिद बरूयान न चान्यायेन पृच्छतः जञानवान अपि मेधावी जदवल लॊकम आचरेत ॥ 34 ॥
ततॊ वासं परीक्षेत धर्मनित्येषु साधुषु मनुष्येषु वदान्येषु सवधर्मनिरतेषु च ॥ 35 ॥
चतुर्णां यत्र वर्णानां धर्मव्यतिकरॊ भवेत न तत्र वासं कुर्वीत शरेयॊ ऽरथी वै कथं चन ॥ 36 ॥
निरारम्भॊ ऽपय अयम इह यथा लब्धॊपजीविनः पुण्यं पुण्येषु विमलं पापं पापेषु चाप्नुयात ॥ 37 ॥
अपाम अग्नेस तथेन्दॊश च सपर्शं वेदयते यथा तथा पश्यामहे सपर्शम उभयॊः पापपुण्ययॊः ॥ 38 ॥
अपश्यन्तॊ ऽननविषयं भुञ्जते विघसाशिनः भुज्ञानं चान्न विषयान विषयं विद्धि कर्मणां ॥ 39 ॥
यत्रागमयमानानाम असत्कारेण पृच्छताम परब्रूयाद बरह्मणॊ धर्मं तयजेत तं देशम आत्मवान ॥ 40 ॥
शिष्यॊपाध्यायिका वृत्तिर यत्र सयात सुसमाहिता यथावच छास्त्र संपन्ना कस तं देशं परित्यजेत ॥ 41 ॥
आकाशस्था धरुवं यत्र दॊषं बरूयुर विपश्चितम आत्मपूजाभिकामा वै कॊ वसेत तत्र पण्डितः ॥ 42 ॥
यत्र संलॊदिता लुब्धैः परायशॊ धर्मसेतवः परदीप्तम इव शैलान्तं कस तं देशं न संत्यजेत ॥ 43 ॥
यत्र धर्मम अनाशङ्काश चरेयुर वीतमत्सराः चरेत तत्र वसेच चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ 44 ॥
धर्मम अर्थनिमित्तं तु चरेयुर यत्र मानवाः न तान अनुवसेज जातु ते हि पापकृतॊ जनाः ॥ 45 ॥
कर्मणा यत्र पापेन वर्तन्ते जीवितेस्पवः वयवधावेत ततस तूर्णं ससर्पाच छरणाद इव ॥ 46 ॥
येन खत्वां समारूढः कर्मणानुशयी भवेत आदितस तन न कर्तव्यम इच्छता भवम आत्मनः ॥ 47 ॥
यत्र राजा च राज्ञश च पुरुषाः परत्यनन्तराः कुतुम्बिनाम अग्रभुजस तयजेत तद रास्त्रम आत्मवान ॥ 48 ॥
शरॊत्रियास तव अग्रभॊक्तारॊ धर्मनित्याः सनातनाः याजनाध्यापने युक्ता यत्र तद रास्त्रम आवसेत ॥ 49 ॥
सवाहा सवधा वसत्कारा यत्र सम्यग अनुष्ठिताः अजस्रं चैव वर्तन्ते वसेत तत्राविचारयन ॥ 50 ॥
अशुचीन्य अत्र पश्येत बराह्मणान वृत्ति कर्शितान तयजेत तद रास्त्रम आसन्नम उपसृष्टम इवामिषम ॥ 51 ॥
परीयमाणा नरा यत्र परयच्छेयुर अयाचिताः सवस्थचित्तॊ वसेत तत्र कृतकृत्य इवात्मवान ॥ 52 ॥
दण्डॊ यत्राविनीतेषु सत्कारश च कृतात्मसु चरेत तत्र वसेच चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ 53 ॥
उपसृष्टेष्व अदान्तेषु दुराचारेष्व असाधुषु अविनीतेषु लुब्धेषु सुमहद दन्द धारणम ॥ 54 ॥
यत्र राजा धर्मनित्यॊ राज्यं वै पर्युपासिता अपास्य कामान कामेशॊ वसेत तत्राविचारयन ॥ 55 ॥
तथा शीला हि राजानः सर्वान विषयवासिनः शरेयसा यॊजयन्त्य आशु शरेयसि परत्युपस्थिते ॥ 56 ॥
पृच्छतस ते मया तात शरेय एतद उदाहृतम न हि शक्यं परधानेन शरेयः संख्यातुम आत्मनः ॥ 57 ॥
एवं परवर्तमानस्य वृत्तिं परनिहितात्मनः तपसैवेह बहुलं शरेयॊ वयक्तं भविष्यति ॥ 58 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 276
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 277