[भी] अत्रैवॊदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम नारदस्य च संवादं देवलस्यासितस्य च ॥ 1 ॥
आसीनं देवलं वृद्धं बुद्ध्वा बुद्धिमतां वरः नारदः परिपप्रच्छ भूतानां परभवाभ्ययम ॥ 2 ॥
कुतः सृष्टम इदं विश्वं बरह्मन सथावरजङ्गमम परलये च कम अभ्येति तद भवान परब्रवीतु मे ॥ 3 ॥
[असित] येभ्यः सृजति भूतानि कालॊ भावप्रचॊदितः महाभूतानि पञ्चेति तान्य आहुर भूतचिन्तकाः ॥ 4 ॥
तेभ्यः सृजति भूतानि काल आत्मप्रचॊदितः एतेभ्यॊ यः परं बरूयाद असद बरूयाद असंशयम ॥ 5 ॥
विद्धि नारद पञ्चैताञ शाश्वतान अचलान धरुवान महतस तेजसॊ राशीन कालषष्ठान सवभावतः ॥ 6 ॥
आपश चैवान्तरिक्षं च पृथिवी वायुपावकौ असिद्धिः परम एतेभ्यॊ भूतेभ्यॊ मुक्तसंशयम ॥ 7 ॥
नॊपपत्त्या न वा युक्त्या तव असद बरूयाद असंशयम वेत्थ तान अभिनिर्वृत्तान स एते यस्य राशयः ॥ 8 ॥
पञ्चैव तानि कालश च भावाभावौ च केवलौ अस्तौ भूतानि भूतानां शाश्वतानि भवाप्ययौ ॥ 9 ॥
अभावाद भावितेष्व एव तेभ्यश च परभवन्त्य अपि विनस्तॊ ऽपि च तान्य एव जन्तुर भवति पञ्चधा ॥ 10 ॥
तस्य भूमिमयॊ देहः शरॊत्रम आकाशसंभवम सूर्यश चक्षुर असुर वायुर अद्भ्यस तु खलु शॊनितम ॥ 11 ॥
चक्षुषी नासिका कर्णौ तवग जिह्वेति च पञ्चमी इन्द्रियाणीन्द्रियार्थानां जञानानि कवयॊ विदुः ॥ 12 ॥
दर्शनं शरवणं घराणं सपर्शनं रसनं तथा उपपत्त्या गुणान विद्धि पञ्च पञ्चसु पञ्चधा ॥ 13 ॥
रूपं गन्धॊ रसः सपर्शः शब्दश चैवाथ तद गुणाः इन्द्रियैर उपलभ्यन्ते पञ्चधा पञ्च पञ्चभिः ॥ 14 ॥
रूपं गन्धं रसं सपर्शं शब्दं चैतांस तु तद गुणान इन्द्रियाणि न बुध्यन्ते कषेत्रज्ञस तैस तु बुध्यते ॥ 15 ॥
चित्तम इन्द्रियसंघातात परं तस्मात परं मनः मनसस तु परा बुद्धिः कषेत्रज्ञॊ बुद्धितः परम ॥ 16 ॥
पूर्वं चेतयते जन्तुर इन्द्रियैर विषयान पृथक विचार्य मनसा पश्चाद अथ बुद्ध्या वयवस्यति इन्द्रियौर उपलब्धार्थान सर्वान यस तव अध्यवस्यति ॥ 17 ॥
चित्तम इन्द्रियसंघातं मनॊ बुद्धिं तथास्तमीम अस्तौ जञानेन्द्रियाण्य आहुर एतान्य अध्यात्मचिन्तकाः ॥ 18 ॥
पानि पादं च पायुश च मेहनं पञ्चमं मुखम इति संशब्द्यमानानि शृणु कर्मेन्द्रियाण्य अपि ॥ 19 ॥
जल्पनाभ्यवहारार्थं मुखम इन्द्रियम उच्यते गमनेन्द्रियं तथा पादौ कर्मणः करणे करौ ॥ 20 ॥
पायूपस्थौ विसर्गार्थम इन्द्रिये तुल्यकर्मणी विसर्गे च पुरीसस्य विसर्गे चाभिकामिके ॥ 21 ॥
बलं सस्थं स एतानि वाचा सम्यग यथागमम जञानचेष्टेन्द्रिय गुणाः सर्वे संशब्दिता मया ॥ 22 ॥
इन्द्रियाणां सवकर्मभ्यः शरमाद उपरमॊ यदा भवतीन्द्रिय संन्यासाद अथ सवपिति वै नरः ॥ 23 ॥
इन्द्रियाणां वयुपरमे मनॊ ऽनुपरतं यदि सेवते विषयान एव तद्विद्यात सवप्नदर्शनात ॥ 24 ॥
सात्त्विकाश चैव ये भावास तथा राजस तामसाः कर्म युक्तान परशंसन्ति सात्त्विकान इतरांस तथा ॥ 25 ॥
आनन्दः कर्मणां सिद्धिः परतिपत्तिः परा गतिः सात्त्विकस्य निमित्तानि भावान संश्रयते समृतिः ॥ 26 ॥
जन्तुष्व एकतमेष्व एवं भावा ये विधिम आस्थिताः भावयॊर ईप्सितं नित्यं परत्यक्षगमनं दवयॊः ॥ 27 ॥
इन्द्रियाणि च भावाश च गुणाः सप्तदश समृताः तेषाम अस्तादशॊ देही यः शरीरे स शाश्वतः ॥ 28 ॥
अथ वा सशरीरास ते गुणाः सर्वे शरीरिणाम संश्रितास तद वियॊगे हि सशरीरा न सन्ति ते ॥ 29 ॥
अथ वा संनिपातॊ ऽयं शरीरं पाञ्चभौतिकम एतश च दश चास्तौ च गुणाः सह शरीरिणाम ऊष्मना सह विंशॊ वा संघातः पाञ्चभौतिकः ॥ 30 ॥
महान संधारयत्य एतच छरीरं वायुना सह तस्यास्य भावयुक्तस्य निमित्तं देहभेदने ॥ 31 ॥
यथैवॊत्पद्यते किं चित पञ्चत्वं गच्छते तथा पुण्यपापविनाशान्ते पुण्यपापसमीरितम देहं विशति कालेन ततॊ ऽयं कर्म संभवम ॥ 32 ॥
हित्वा हित्वा हय अयं परैति देहाद देहं कृताश्रयः कालसंचॊदितः कषेत्री विशीर्णाद वा गृहाद गृहम ॥ 33 ॥
तत्र नैवानुतप्यन्ते पराज्ञा निश्चित निश्चयाः कृपणास तव अनुतप्यन्ते जनाः संबन्धिमानिनः ॥ 34 ॥
न हय अयं कस्य चित कश चिन नास्य कश चन विद्यते भवत्य एकॊ हय अयं नित्यं शरीरे सुखदुःखभाज ॥ 35 ॥
नैव संजायते जन्तुर न च जातु विपद्यते याति देहम अयं भुक्त्वा कदा चित परमां गतिम ॥ 36 ॥
पुण्यपापमयं देहं कषपयन कर्म संचयात कषीणदेहः पुनर देही बरह्मत्वम उपगच्छति ॥ 37 ॥
पुण्यपापक्षयार्थं च सांख्यं जञानं विधीयते तत कषये हय अस्य पश्यन्ति बरह्म भावे परां गतिम ॥ 38 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 267
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 268