[षुक्र] वर्तमानस तथैवात्र वानप्रस्थाश्रमे यथा यॊक्तव्यॊ ऽऽतमा यथाशक्त्या परं वै काङ्क्षता पदम ॥ 1 ॥
[वयास] पराप्य संस्कारम एताभ्याम आश्रमाभ्यां ततः परम यत कार्यं परमार्थार्थं तद इहैकमनाः शृणु ॥ 2 ॥
कसायं पाचयित्वा तु शरेणि सथानेषु च तरिषु परव्रजेच च परं सथानं परिव्रज्याम अनुत्तमाम ॥ 3 ॥
तद भवान एवम अभ्यस्य वर्ततां शरूयतां तथा एक एव चरेन नित्यं सिद्ध्यर्थम असहायवान ॥ 4 ॥
एकश चरति यः पश्यन न जहाति न हीयते अनग्निर अनिकेतः सयाद गरामम अन्नार्थम आश्रयेत ॥ 5 ॥
अश्वस्तन विधानः सयान मुनिर भावसमन्वितः लघ्वाशी नियताहारः सकृद अन्ननिषेविता ॥ 6 ॥
कपालं वृक्षमूलानि कुचेलम असहायता उपेक्षा सर्वभूतानाम एतावद भिक्ष लक्षणम ॥ 7 ॥
यस्मिन वाचः परविशन्ति कूपे पराप्ताः शिला इव न वक्तारं पुनर यान्ति स कैवल्याश्रमे वसेत ॥ 8 ॥
नैव पश्येन न शृणुयाद अवाच्यं जातु कस्य चित बराह्मणानां विशेषेण नैव बरूयात कथंचनन ॥ 9 ॥
यद बराह्मणस्य कुशलं तद एव सततं वदेत तूस्नीम आसीत निन्दायां कुर्वन भेषजम आत्मनः ॥ 10 ॥
येन पूर्णम इवाकाशं भवत्य एकेन सर्वदा शून्यं येन जनाकीर्णं तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 11 ॥
येन केन चिद आछन्नॊ येन केन चिद आशितः यत्रक्व चन शायी च तं देवा पराभमं विदुः ॥ 12 ॥
अहेर इव गणाद भीतः सौहित्यान नरकाद इव कुनपाद इव स सत्रीभ्यस तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 13 ॥
न करुध्येन न परहृष्येच च मानितॊ ऽमानितश च यः सर्वभूतेष्व अभयदस तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 14 ॥
नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम कालम एव परतीक्षेत निदेशं भृतकॊ यथा ॥ 15 ॥
अनभ्याहत चित्तः सयाद अनभ्याहत वाक तथा निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यॊ निरमित्रस्य किं भयम ॥ 16 ॥
अभयं सर्वभूतेभ्यॊ भूतानाम अभयं यतः तस्य देहाद विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चनन ॥ 17 ॥
यथा नागपदे ऽनयानि पदानि पदगामिनाम सर्वाण्य एवापिधीयन्ते पदजातानि कौञ्चरे ॥ 18 ॥
एवं सर्वम अहिंसायां धर्मार्थम अपिधीयते अमृतः सनित्यं वसति यॊ ऽहिंसां परतिपद्यते ॥ 19 ॥
अहिंसकः समः सत्यॊ धृतिमान नियतेन्द्रियः शरण्यः सर्वभूतानां गतिम आप्नॊत्य अनुत्तमाम ॥ 20 ॥
एवं परज्ञान तृप्तस्य निर्भयस्य मनीषिणः न मृत्युर अतिगॊ भावः स मृत्युम अधिगच्छति ॥ 21 ॥
विमुक्तं सर्वसङ्गेभ्यॊ मुनिम आकाशवत सथितम अस्वम एकचरं शान्तं तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 22 ॥
जीवितं यस्य धर्मार्थं धर्मॊ ऽरत्य अर्थम एव च अहॊरात्राश च पुण्यार्थं तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 23 ॥
निराशिषम अनारम्भं निर्नमस्कारम अस्तुतिम अक्षीण कषीणकर्माणं तं देवा बराह्मणं विदुः ॥ 24 ॥
सर्वाणि भूतानि सुखे रमन्ते; सर्वाणि दुःखस्य भृशं तरसन्ति तेषां भयॊत्पादन जातखेदः; कुर्यान न कर्माणि हि शरद्दधानः ॥ 25 ॥
दानं हि भूताभय दक्षिणायाः; सर्वाणि दानान्य अधितिष्ठतीह तीक्ष्णां तनुं यः परथमं जहाति; सॊ ऽनन्तम आप्नॊत्य अभयं परजाभ्यः ॥ 26 ॥
उत्तान आस्येन हविर जुहॊति; लॊकस्य नाभिर जगतः परतिष्ठा तस्याङ्गम अङ्गानि कृताकृतं च; वैश्वानरः सर्वम एव परपेदे ॥ 27 ॥
परादेश मात्रे हृदि निश्रितं यत; तस्मिन परानान आत्मयाजी जुहॊति तस्याग्निहॊत्रं हुतम आत्मसंस्थं; सर्वेषु लॊकेषु सदैव तेषु ॥ 28 ॥
दैवं तरिधातुं तरिवृतं सुपर्णं; ये विद्युर अग्र्यं परमार्थतां च ते सर्वलॊकेषु महीयमाना; देवाः समर्थाः सुकृतं वरजन्ति ॥ 29 ॥
वेदांश च वेद्यं च विधिं च कृत्स्नम; अथॊ निरुक्तं परमार्थतां च सर्वं शरीरात्मनि यः परवेद; तस्मै सम देवाः सपृहयन्ति नित्यम ॥ 30 ॥
भूमाव असक्तं दिवि चाप्रमेयं; हिरन मयं यॊ ऽनदजम अन्दमध्ये पतत्रिणं पक्षिणम अन्तरिक्षे; यॊ वेद भॊग्यात्मनि दीप्तरश्मिः ॥ 31 ॥
आवर्तमाम अजरं विवर्तनं; सॊ नेमिकं दवादशारं सुपर्व यस्येदम आस्ये परियाति विश्वं; तत कालचक्रं निहितं गुहायाम ॥ 32 ॥
यः संप्रसादं जगतः शरीरं; सर्वान स लॊकान अधिगच्छतीह तस्मिन हुतं तर्पयतीह देवांस; ते वै तृप्तास तर्पयन्त्य आस्यम अस्य ॥ 33 ॥
तेजॊमयॊ नित्यतनुः पुराणॊ; लॊकान अनन्तान अभयान उपैति भूतानि यस्मान न तरसन्ते कदा चित; स भूतेभ्यॊ न तरसते कदा चित ॥ 34 ॥
अगर्हणीयॊ न च गर्हते ऽनयान; स वै विप्रः परमात्मानम ईक्षेत विनीतमॊहॊ वयपनीतकल्मषॊ; न चेह नामुत्र च ये ऽरथम ऋच्छति ॥ 35 ॥
अरॊष मॊहः सम लॊष्ट काञ्चनः; परहीन शॊकॊ गतसंधि विग्रहः अपेतनिन्दास्तुतिर अप्रियाप्रियश; चरन्न उदासीनवद एष भिक्षुकः ॥ 36 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 237
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 238