धर्मDharmic Data

शान्तिपर्व · Shanti Parva

अध्याय 228

  1. [वयास] अथ चेद रॊचयेद एतद दरुह्येत मनसा तथा उन्मज्जंश च निमज्जंश च जञानवान पलववान भवेत ॥ 1 ॥

  2. परज्ञया निर्मितैर धीरास तारयन्त्य अबुधान पलवैः नाबुधास तारयन्त्य अन्यान आत्मानं वा कथं चन ॥ 2 ॥

  3. छिन्नदॊषॊ मुनिर यॊगान युक्तॊ युञ्जीत दवादश दश कर्म सुखान अर्थान उपायापाय निर्भयः ॥ 3 ॥

  4. चक्रुर आचारवित पराज्ञॊ मनसा दर्शनेन च यच्छेद वान मनसी बुद्ध्या य इच्छेज जञानम उत्तमम जञानेन यच्छेद आत्मानं य इच्छेच छान्तिम आत्मनः ॥ 4 ॥

  5. एतेषां चेद अनुद्रस्ता पुरुषापि सुदारुणः यदि वा सर्ववेदज्ञॊ यदि वाप्य अनृचॊ ऽजपः ॥ 5 ॥

  6. यदि वा धार्मिकॊ यज्वा यदि वा पापकृत्तमः यदि वा पुरुषव्याघ्रॊ यदि वा कलैव्य धारिता ॥ 6 ॥

  7. तरत्य एव महादुर्गं जरामरणसागरम एवं हय एतेन यॊगेन युञ्जानॊ ऽपय एकम अन्ततः अपि जिज्ञासमानॊ हि शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ 7 ॥

  8. धर्मॊपस्थॊ हरीवरूथ उपायापाय कूवरः अपानाक्षः पराण युगः परज्ञायुर जीव बन्धनः ॥ 8 ॥

  9. चेतना बन्धुरश चारुर आचार गरहनेमिवान दर्शनस्पर्शन वहॊ घराणश्रवण वाहनः ॥ 9 ॥

  10. परज्ञा नाभिः सर्वतन्त्र परतॊदॊ जञानसारथिः कषेत्रज्ञाधिष्ठितॊ धीरः शरद्धा दमपुरःसरः ॥ 10 ॥

  11. तयागवर्त्मानुगः कषेम्यः शौचगॊ धयानगॊचरः जीव युक्तॊ रथॊ दिव्यॊ बरह्मलॊके विराजते ॥ 11 ॥

  12. अथ संत्वरमाणस्य रथम एतं युयुक्षतः अक्षरं गन्तुमनसॊ विधिं वक्ष्यामि शीघ्रगम ॥ 12 ॥

  13. सप्त यॊ धारणाः कृत्स्ना वाग्यतः परतिपद्यते पृष्ठतः पार्श्वतश चान्या यावत्यस ताः परधारणाः ॥ 13 ॥

  14. करमशः पार्थिवं यच च वायव्यं खं तथा पयः जयॊतिषॊ यत तद ऐश्वर्यम अहंकारस्य बुद्धितः ॥ 14 ॥

  15. अव्यक्तस्य तथैश्वर्यं करमशः परतिपद्यते विक्रमाश चापि यस्यैत तथा युङ्क्ते स यॊगतः ॥ 15 ॥

  16. अथास्य यॊगयुक्तस्य सिद्धिम आत्मनि पश्यतः निर्मथ्यमानः सूक्ष्मत्वाद रूपाणीमानि दर्शयेत ॥ 16 ॥

  17. शैशिरस तु यथा धूमः सूक्ष्मः संश्रयते नभः तथा देहाद विमुक्तस्य पूर्वरूपं भवत्य उत ॥ 17 ॥

  18. अथ धूमस्य विरमे दवितीयं रूपदर्शनम जलरूपम इवाकाशे तत्रैवात्मनि पश्यति ॥ 18 ॥

  19. अपां वयतिक्रमे चापि वह्नि रूपं परकाशते तस्मिन्न उपरते चास्य पीतवस्त्रवद इष्यते ऊर्णा रूपसवर्णं च तस्य रूपं परकाशते ॥ 19 ॥

  20. अथ शवेतां गतिं गत्वा वायव्यं सूक्ष्मम अप्य अजः अशुक्लं चेतसः सौक्ष्म्यम अव्यक्तं बरह्मणॊ ऽसय वै ॥ 20 ॥

  21. एतेष्व अपि हि जातेषु फलजातानि मे शृणु जातस्य पार्थिवैश्वर्ये सृष्टिर इष्टा विधीयते ॥ 21 ॥

  22. परजापतिर इवाक्षॊभ्यः शरीरात सृजति परजाः अङ्गुल्य अङ्गुष्ठ मात्रेण हस्तपादेन वा तथा ॥ 22 ॥

  23. पृथिवीं कम्पयत्य एकॊ गुणॊ वायॊर इति समृतः आकाशभूतश चाकाशे सवर्णत्वात परनश्यति ॥ 23 ॥

  24. वर्णतॊ गृह्यते चापि कामात पिबति चाशयान न चास्य तेजसा रूपं दृश्यते शाम्यते तथा ॥ 24 ॥

  25. अहंकारस्य विजितेर पञ्चैते सयुर वशानुगाः सन्नाम आत्मनि बुद्धौ च जितायां परभवत्य अथ ॥ 25 ॥

  26. निर्दॊषा परतिभा हय एनं कृत्स्ना समभिवर्तते तथैव वयक्तम आत्मानम अव्यक्तं परतिपद्यते ॥ 26 ॥

  27. यतॊ निःसरते लॊकॊ भवति वयक्तसंज्ञकः तत्राव्यक्तमयीं वयाख्यां शृणु तवं विस्तरेण मे तथा वयक्तमयीं चैव संख्यां पूर्वं निबॊध मे ॥ 27 ॥

  28. पञ्चविंशति तत्त्वानि तुल्यान्य उभयतः समम यॊगे सांख्ये ऽपि च तथा विशेषांस तत्र मे शृणु ॥ 28 ॥

  29. परॊक्तं तद वयक्तम इत्य एव जायते वर्धते च यत जीर्यते मरियते चैव चतुर्भिर लक्षणैर युतम ॥ 29 ॥

  30. विपरीतम अतॊ यत तु तद अब्व्यक्तम उदाहृतम दवाव आत्मानौ च वेदेषु सिधान्तेष्व अप्य उदाहृतौ ॥ 30 ॥

  31. चतुर्लक्षणजं तव अन्यं चतु वर्गं परचक्षते वयक्तम अव्यक्तजं चैव तथा बुद्धम अथेतरत सत्त्वं कषेत्रज्ञ इत्य एतद दवयम अप्य अनुदर्शितम ॥ 31 ॥

  32. दवाव आत्मनौ च वेदेषु विषयेषु च रज्यतः विषयात परतिसंहारः सांख्यानां सिद्धिलक्षणम ॥ 32 ॥

  33. निर्ममश चानहंकारॊ निर्द्वन्द्वश छिन्नसंशयः नैव करुध्यति न दवेष्टि नानृता भासते गिरः ॥ 33 ॥

  34. आक्रुष्टस तादितश चैव मित्रेण धयाति नाशुभम वाग दन्द कर्म मनसां तरयाणां च निवर्तकः ॥ 34 ॥

  35. समः सर्वेषु भूतेषु बरह्माणम अभिवर्तते नैवेच्छति न चानिच्छॊ यात्रा मात्रव्यवस्थितः ॥ 35 ॥

  36. अलॊलुपॊ ऽवयथॊ दान्तॊ न कृती न निराकृतिः नास्येन्द्रियम अनेकाग्रं नातिक्षिप्त मनॊरथः अहिंस्रः सर्वभूतानाम ईदृक सांख्यॊ विमुच्यते ॥ 36 ॥

  37. अथ यॊगाद विमुच्यन्ते कारणैर यैर निबॊध मे यॊगैश्वर्यम अतिक्रान्तॊ यॊ ऽतिक्रामति मुच्यते ॥ 37 ॥

  38. इत्य एषा भावजा बुद्धिः कथिता ते न संशयः एवं भवति निर्द्वन्द्वॊ बरह्माणं चाधिगच्छति ॥ 38 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 229

Previous: अध्याय 227