[य] यद इदं कर्म लॊके ऽसमिञ शुभं वा यदि वाशुभम पुरुषं यॊजयत्य एव फलयॊगेन भारत ॥ 1 ॥
कर्ता सवित तस्य पुरुष उताहॊ नेति संशयः एतद इच्छामि तत्त्वेन तवत्तः शरॊतुं पितामह ॥ 2 ॥
[भी] अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम परह्रादस्य च संवादम इन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ 3 ॥
असक्तं धूतपाप्मानं कुले जातं बहुश्रुतम अस्तम्भम अनहंकारं सत्त्वस्थं समये रतम ॥ 4 ॥
तुल्यनिन्दास्तुतिं दान्तं शून्यागार निवेशनम चराचराणां भूतानां विदितप्रभवाप्ययम ॥ 5 ॥
अक्रुध्यन्तम अहृष्यन्तम अप्रियेषु परियेषु च काञ्चने वाथ लॊष्टे वा उभयॊः समदर्शनम ॥ 6 ॥
आत्मनिःश्रेयसज्ञाने धीरं निश्चित निश्चयम परावरज्ञं भूतानां सर्वज्ञं समदर्शनम ॥ 7 ॥
शक्रः परह्रादम आसीनम एकान्ते संयतेन्द्रियम बुभुत्समानस तत परज्ञाम अभिगम्येदम अब्रवीत ॥ 8 ॥
यैः कैश्चीत संमतॊ लॊके गुणैः सयात पुरुषॊ नृषु भवत्य अनपगान सर्वांस तान गुणाँल लक्षयामहे ॥ 9 ॥
अथ ते लक्ष्यते बुद्धिः समा बाल जनैर इह आत्मानं मन्यमानः सञ शरेयः किम इह मन्यसे ॥ 10 ॥
बद्धः पाशैश चयुतः सथानाद दविषतां वशम आगतः शरिया विहीनः परह्राद शॊचितव्ये न शॊचसि ॥ 11 ॥
परज्ञा लाभात तु दैतेय उताहॊ धृतिमत्तया परह्राद सवस्थरूपॊ ऽसि पश्यन वयसनम आत्मनः ॥ 12 ॥
इति संचॊदितस तेन धीरॊ निश्चित निश्चयः उवाच शलक्ष्णया वाचा सवां परज्ञाम अनुवर्णयन ॥ 13 ॥
परवृत्तिं च निवृत्तिं च भूतानां यॊ न बुध्यते तस्य सतम्भॊ भवेद बाल्यान नास्ति सतम्भॊ ऽनुपश्यतः ॥ 14 ॥
सवभावात संप्रवर्तन्ते निवर्तन्ते तथैव च सर्वे भावास तथा भावाः पुरुषार्थॊ न विद्यते ॥ 15 ॥
पुरुषार्थस्य चाभावे नास्ति कश चित सवकारकः सवयं तु कुर्वतस तस्य जातु मानॊ भवेद इह ॥ 16 ॥
यस तु कर्तारम आत्मानं मन्यते साध्वसाधुनॊः तस्य दॊषवती परज्ञा सवमूर्त्य अज्ञेति मे मतिः ॥ 17 ॥
यदि सयात पुरुषः कर्ता शक्रात्म शरेयसे धरुवम आरम्भास तस्य सिध्येरन न च जातु पराहवेत ॥ 18 ॥
अनिष्टस्य हि निर्वृत्तिर अनिवृत्तिः परियस्य च लक्ष्यते यतमानानां पुरुषार्थस ततः कुतः ॥ 19 ॥
अनिष्टस्याभिनिर्वृत्तिम इष्टसंवृत्तिम एव च अप्रयत्नेन पश्यामः केषां चित तत सवभावतः ॥ 20 ॥
परतिरूप धराः के चिद दृश्यन्ते बुद्धिसत्तमाः विरूपेभ्यॊ ऽलपबुद्धिभ्यॊ लिप्समाना धनागमम ॥ 21 ॥
सवभावप्रेरिताः सर्वे निविशन्ते गुणा यदा शुभाशुभास तदा तत्र तस्य किं मानकारणम ॥ 22 ॥
सवभावाद एव तत सर्वम इति मे निश्चिता मतिः आत्मप्रतिष्ठिता परज्ञा मम नास्ति ततॊ ऽनयथा ॥ 23 ॥
कर्मजं तव इह मन्ये ऽहं फलयॊगं शुभाशुभम कर्मणां विषयं कृत्स्नम अहं वक्ष्यामि तच छृणु ॥ 24 ॥
यथा वेदयते कश चिद ओदनं वायसॊ वदन एवं सर्वाणि कर्माणि सवभावस्यैव लक्षणम ॥ 25 ॥
विकारान एव यॊ वेद न वेद परकृतिं पराम तस्य सतम्भॊ भवेद बाल्यान नास्ति सतम्भॊ ऽनुपश्यतः ॥ 26 ॥
सवभावभाविनॊ भावान सर्वान एवेह निश्चये बुध्यमानस्य दर्पॊ वा मानॊ वा किं करिष्यति ॥ 27 ॥
वेद धर्मविधिं कृत्स्नं भूतानां चाप्य अनित्यताम तस्माच छक्र न शॊचामि सर्वं हय एवेदम अन्तवत ॥ 28 ॥
निर्ममॊ निरहंकारॊ निरीहॊ मुक्तबन्धनः सवस्थॊ ऽवयपेतः पश्यामि भूतानां परभवाप्ययौ ॥ 29 ॥
कृतप्रज्ञस्य दान्तस्य वितृष्णस्य निराशिषः नायास विद्यते शक्र पश्यतॊ लॊकविद्यया ॥ 30 ॥
परकृतौ च विकारे च न मे परीतिर न च दविषे दवेष्टारं न च पश्यामि यॊ ममाद्य ममायते ॥ 31 ॥
नॊर्ध्वं नावान न तिर्यक च न कव चिच छक्र कामये न विज्ञाने न विज्ञेये नाज्ञाने शर्म विद्यते ॥ 32 ॥
[षक्र] येनैषा लभ्यते परज्ञा येन शान्तिर अवाप्यते परब्रूहि तम उपायं मे सम्यक परह्राद पृच्छते ॥ 33 ॥
[परह्लाद] आर्जवेनाप्रमादेन परसानेनात्मवत्तया वृद्धशुश्रूसया शक्र पुरुषॊ लभते महत ॥ 34 ॥
सवभावाल लभते परज्ञां शान्तिम एति सवभावतः सवभावाद एव तत सर्वं यत किं चिद अनुपश्यसि ॥ 35 ॥
[भी] इत्य उक्तॊ दैत्य पतिना शक्रॊ विस्मयम आगमत परीतिमांश च तदा राजंस तद वाक्यं परत्यपूजयत ॥ 36 ॥
स तदाभ्यर्च्य दैत्येन्द्रं तरैलॊक्यपतिर ईश्वरः असुरेन्द्रम उपामन्त्य जगाम सवं निवेशनम ॥ 37 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 215
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 216