[य] केन वृत्तेन वृत्तज्ञॊ जनकॊ मिथिलाधिपः जगाम मॊक्षं धर्मज्ञॊ भॊगान उत्सृज्य मानुषान ॥ 1 ॥
[भी] अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम येन वृत्तेन वृत्तज्ञः स जगाम महत सुखम ॥ 2 ॥
जनकॊ जनदेवस तु मिथिलायां जनाधिपः और्ध्व देहिक धर्माणाम आसीद युक्तॊ विचिन्तने ॥ 3 ॥
तस्य सम शतम आचार्या वसन्ति सततं गृहे दर्शयन्तः पृथग धर्मान नाना पासन्द वादिनः ॥ 4 ॥
स तेषां परेत्य भावे च परेत्य जातौ विनिश्चये आगमस्थः स भूयिष्ठम आत्मतत्त्वे न तुष्यति ॥ 5 ॥
तत्र पञ्चशिखॊ नाम कापिलेयॊ महामुनिः परिधावन महीं कृत्स्नां जगाम मिथिलाम अपि ॥ 6 ॥
सर्वसंन्यासधर्माणां तत्त्वज्ञानविनिश्चये सुपर्यवसितार्थश च निर्द्वन्द्वॊ नष्ट संशयः ॥ 7 ॥
ऋषीणाम आहुर एकं यं कामाद अवसितं नृषु शाश्वतं सुखम अत्यन्तम अन्विच्छन स सुदुर्लभम ॥ 8 ॥
यम आहुः कपिलं सांख्याः परमर्षिं परजापतिम स मन्ये तेन रूपेण विस्मापयति हि सवयम ॥ 9 ॥
आसुरेः परथमं शिष्यं यम आहुश चिरजीविनम पञ्च सरॊतसि यः सत्त्रम आस्ते वर्षसहस्रिकम ॥ 10 ॥
तं समासीनम आगम्य मन्दलं कापिलं महत पुरुषावस्थम अव्यक्तं परमार्थं निबॊधयत ॥ 11 ॥
इष्टि सत्त्रेण संसिद्धॊ भूयश च तपसा मुनिः कषेत्रक्षेत्रज्ञयॊर वयक्तिं बुबुधे देव दर्शनः ॥ 12 ॥
यत तद एकाक्षरं बरह्म नानारूपं परदृश्यते आसुरिर मन्दले तस्मिन परतिपेदे तद अव्ययम ॥ 13 ॥
तस्य पञ्चशिखः शिष्यॊ मानुष्या पयसा भृतः बराह्मणी कपिला नाम का चिद आसीत कुतुम्बिनी ॥ 14 ॥
तस्याः पुत्रत्वम आगम्य सत्रियाः स पिबति सतनौ ततः स कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्ठिकीम ॥ 15 ॥
एतन मे भगवान आह कापिलेयाय संभवम तस्य तत कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वम अनुत्तमम ॥ 16 ॥
सामान्यं कपिलॊ जञात्वा धर्मज्ञानाम अनुत्तमम उपेत्य शतम आचार्यान मॊहयामस हेतुभिः ॥ 17 ॥
जनकस तव अभिसंरक्तः कापिलेयानुदर्शनात उत्सृज्य शतम आचार्यान पृष्ठतॊ ऽनुजगाम तम ॥ 18 ॥
तस्मै परमकल्पाय परनताय च धर्मतः अब्रवीत परमं मॊक्षं यत तत सांख्यं विधीयते ॥ 19 ॥
जातिनिर्वेदम उक्त्वा हि कर्म निर्वेदम अब्रवीत कर्म निर्वेदम उक्त्वा च सर्वनिर्वेदम अब्रवीत ॥ 20 ॥
यदर्थं कर्म संसर्गः कर्मणां च फलॊदयः तद अनाश्वासिकं मॊघं विनाशि चलम अध्रुवम ॥ 21 ॥
दृश्यमाने विनाशे च परत्यक्षे लॊकसाक्षिके आगमात परम अस्तीति बरुवन्न अपि पराजितः ॥ 22 ॥
अनात्मा हय आत्मनॊ मृत्युः कलेशॊ मृत्युर जरा मयः आत्मानं मन्यते मॊहात तद असम्यक परं मतम ॥ 23 ॥
अथ चेद एवम अप्य अस्ति यल लॊके नॊपपद्यते अजरॊ ऽयम अमृत्युश च राजासौ मन्यते तथा ॥ 24 ॥
अस्ति नास्तीति चाप्य एतत तस्मिन्न असति लक्षणे किम अधिष्ठाय तद बरूयाल लॊकयात्रा विनिश्चयम ॥ 25 ॥
परत्यक्षं हय एतयॊर मूलं कृतान्तैतिह्ययॊर अपि परत्यक्षॊ हय आगमॊ ऽभिन्नः कृतान्तॊ वा न किं चन ॥ 26 ॥
यत्र तत्रानुमाने ऽसति कृतं भावयते ऽपि वा अन्यॊ जीवः शरीरस्य नास्तिकानां मते समृतः ॥ 27 ॥
रेतॊ वत कनीकायां घृतपाकाधिवासनम जातिस्मृतिर अयः कान्तः सूर्यकान्तॊ ऽमबुलक्षणम ॥ 28 ॥
परेत्य भूतात्ययश चैव देवताभ्युपयाचनम मृते कर्म निवृत्तिश च परमानम इति निश्चयः ॥ 29 ॥
न तव एते हेतवः सन्ति ये के चिन मूर्ति संस्थिताः अमर्त्यस्य हि मर्त्येन सामान्यं नॊपपद्यते ॥ 30 ॥
अविद्या कर्म चेष्टानां के चिद आहुः पुनर्भवम कारणं लॊभमॊहौ तु दॊषाणां च निषेवणम ॥ 31 ॥
अविद्यां कषेत्रम आहुर हि कर्म बीजं तथा कृतम तृष्णा संजननं सनेह एष तेषां पुनर्भवः ॥ 32 ॥
तस्मिन वयूधे च दग्धे च चित्ते मरणधर्मिणि अन्यॊ ऽनयाज जायते देहस तम आहुः सत्त्वसंक्षयम ॥ 33 ॥
यदा स रूपतश चान्यॊ जातितः शरुतितॊ ऽरथतः कथम अस्मिन स इत्य एव संबन्धः सयाद असंहितः ॥ 34 ॥
एवं सति च का परीतिर दानविद्या तपॊबलैः यद अन्याचरितं कर्म सर्वम अन्यः परपद्यते ॥ 35 ॥
यदा हय अयम इहैवान्यैः पराकृतैर दुःखितॊ भवेत सुखितैर दुःखितैर वापि दृश्यॊ ऽपय अस्य विनिर्नयः ॥ 36 ॥
तथा हि मुसलैर हन्यः शरीरं तत पुनर्भवेत पृथग जञानं यद अन्यच च येनैतन नॊपलभ्यते ॥ 37 ॥
ऋतुः संवत्सरस तिथ्यः शीतॊष्णे च परियाप्रिये यथातीतानि पश्यन्ति तादृशः सत्त्वसंक्षयः ॥ 38 ॥
जरया हि परीतस्य मृत्युना वा विनाशिना दुर्बलं दुर्बलं पूर्वं गृहस्येव विनश्यति ॥ 39 ॥
इन्द्रियाणि मनॊ वायुः शॊनितं मांसम अस्थि च आनुपूर्व्या विनश्यन्ति सवं धातुम उपयान्ति च ॥ 40 ॥
लॊकयात्रा विधानं च दानधर्मफलागमः यदर्थं वेद शब्दाश च वयवहाराश च लौकिकाः ॥ 41 ॥
इति सम्यङ मनस्य एते बहवः सन्ति हेतवः एतद अस्तीदम अस्तीति न किं चित परतिपद्यते ॥ 42 ॥
तेषां विमृशताम एवं तत तत समभिधावताम कव चिन निविशते बुद्धिस तत्र जीर्यति वृक्षवत ॥ 43 ॥
एवम अर्थैर अनर्थैश च दुःखिताः सर्वजन्तवः आगमैर अपकृष्यन्ते हस्तिपैर हस्तिनॊ यथा ॥ 44 ॥
अर्थांस तथात्यन्तसुखावहांश च; लिप्सन्त एते बहवॊ विशुल्काः महत्तरं दुःखम अभिप्रपन्ना; हित्वामिषं मृत्युवशं परयान्ति ॥ 45 ॥
विनाशिनॊ हय अध्रुव जीवितस्य; किं बन्धुभिर मित्र परिग्रहैश च विहाय यॊ गच्छति सर्वम एव; कषणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ 46 ॥
भूव्यॊम तॊयानल वायवॊ हि; सदा शरीरं परिपालयन्ति इतीदम आलक्ष्य कुतॊ रतिभवेद; विनाशिनॊ हय अस्य न शर्म विद्यते ॥ 47 ॥
इदम अनुपधि वाक्यम अच्छलं; परमनिरामयम आत्मसाक्षिकम नरपतिर अभिवीक्ष्य विस्मितः; पुनर अनुयॊक्तुम इदं परचक्रमे ॥ 48 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 211
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 212