[य] पितामह महाप्राज्ञ कुरूणां कीर्तिवर्धन परश्नं कं चित परवक्ष्यामि तन मे वयाख्यातुम अर्हसि ॥ 1 ॥
कीदृशा मानवाः सौम्याः कैः परीतिः परमा भवेत आयत्यां च तदात्वे च के कषमास तान वदस्व मे ॥ 2 ॥
न हि तत्र धनं सफीतं न च संबन्धिबान्धवाः तिष्ठन्ति यत्र सुहृदस तिष्ठन्तीति मतिर मम ॥ 3 ॥
दुर्लभॊ हि सुहृच छरॊता दुर्लभश च हितः सुहृत एतद धर्मभृतां शरेष्ठ सर्वं वयाख्यातुम अर्हसि ॥ 4 ॥
[भ] संधेयान पुरुषान राजन्न असंधेयांश च तत्त्वतः वदतॊ मे निबॊध तवं निखिलेन युधिष्ठिर ॥ 5 ॥
लुब्धः करूरस तयक्तधर्मा निकृतः शठ एव च कषुद्रः पापसमाचारः सर्वशङ्की तथालसः ॥ 6 ॥
दीर्घसूत्रॊ ऽनृजुः कष्टॊ गुरु दारप्रधर्षकः वयसने यः परित्यागी दुरात्मा निरपत्रपः ॥ 7 ॥
सर्वतः पापदर्शी च नास्तिकॊ वेद निन्दकः संप्रकीर्णेन्द्रियॊ लॊके यः कामनिरतश चरेत ॥ 8 ॥
असत्यॊ लॊकविद्विष्टः समये चानवस्थितः पिशुनॊ ऽथाकृत परज्ञॊ मत्सरी पापनिश्चयः ॥ 9 ॥
दुःशीलॊ ऽथाकृतात्मा च नृशंसः कितवस तथा मित्रैर अर्थकृती नित्यम इच्छत्य अर्थपरश च यः ॥ 10 ॥
वहतश च यथाशक्ति यॊ न तुष्यति मन्दधीः अमित्रम इव यॊ भुङ्क्ते सदा मित्रं नरर्षभ ॥ 11 ॥
अस्थान करॊधनॊ यश च अकस्माच च विरज्यते सुहृदश चैव कल्याणान आशु तयजति किल्बिषी ॥ 12 ॥
अल्पे ऽपय अपकृते मूढस तथाज्ञानात कृते ऽपि च कार्यॊपसेवी मित्रेषु मित्र दवेषी नराधिप ॥ 13 ॥
शत्रुर मित्र मुखॊ यश च जिह्मप्रेक्षी विलॊभनः न रज्यति च कल्याणे यस तयजेत तादृशं नरम ॥ 14 ॥
पानपॊ दवेषणः करूरॊ निर्घृणः परुषस तथा परॊपतापी मित्रध्रुक तथा पराणिवधे रतः ॥ 15 ॥
कृतघ्नश चाधमॊ लॊके न संधेयः कथं चन छिद्रान्वेषी न संधेयः संधेयान अपि मे शृणु ॥ 16 ॥
कुलीना वाक्यसंपन्ना जञानविज्ञानकॊविदाः मित्रज्ञाश च कृतज्ञाश च सर्वज्ञाः शॊकवर्जिताः ॥ 17 ॥
माधुर्यगुणसंपन्नाः सत्यसंधा जितेन्द्रियाः वयायामशीलाः सततं भृतपुत्राः कुलॊद्गताः ॥ 18 ॥
रूपवन्तॊ गुणॊपेतास तथालुब्धा जितश्रमाः दॊषैर वियुक्ताः परथितैस ते गराह्याः पार्थिवेन ह ॥ 19 ॥
यथाशक्ति समाचाराः सन्तस तुष्यन्ति हि परभॊ नास्थाने करॊधवन्तश च न चाकस्माद विरागिणः ॥ 20 ॥
विरक्ताश च न रुष्यन्ति मनसाप्य अर्थकॊविदाः आत्मानं पीडयित्वापि सुहृत कार्यपरायणाः न विरज्यन्ति मित्रेभ्यॊ वासॊ रक्तम इवाविकम ॥ 21 ॥
दॊषांश च लॊभमॊहादीन अर्थेषु युवतिष्व अथ न दर्शयन्ति सुहृदां विश्वस्ता बन्धुवत्सलाः ॥ 22 ॥
लॊष्ट काञ्चनतुल्यार्थाः सुहृत्स्व अशठ बुद्धयः ये चरन्त्य अनभीमाना निसृष्टार्थ विभूषणाः संगृह्णन्तः परिजनं सवाम्य अर्थपरमाः सदा ॥ 23 ॥
ईदृशैः पुरुषश्रेष्ठैः संधिं यः कुरुते नृपः तस्य विस्तीर्यते राष्ट्रं जयॊत्स्ना गरहपतेर इव ॥ 24 ॥
शास्त्रनित्या जितक्रॊधा बलवन्तॊ रणप्रियाः कषान्ताः शीलगुणॊपेताः संधेयाः पुरुषॊत्तमाः ॥ 25 ॥
ये च दॊषसमायुक्ता नराः परॊक्ता मयानघ तेषाम अप्य अधमॊ राजन कृतघ्नॊ मित्र घातकः तयक्तव्यः स दुराचारः सर्वेषाम इति निश्चयः ॥ 26 ॥
[य] विस्तरेणार्थ संबन्धं शरॊतुम इच्छामि पार्थिव मित्रद्रॊही कृतघ्नश च यः परॊक्तस तं च मे वद ॥ 27 ॥
[भ] हन्त ते वर्तयिष्ये ऽहम इतिहासं पुरातनम उदीच्यां दिशि यद्वृत्तं मलेच्छेषु मनुजाधिप ॥ 28 ॥
बराह्मणॊ मध्यदेशीयः कृष्णाङ्गॊ बरह्म वर्जितः गरामं परेक्ष्य जनाकीर्णं पराविशद भैक्ष काङ्क्षया ॥ 29 ॥
तत्र दस्युर धनयुतः सर्ववर्णविशेषवित बरह्मण्यः सत्यसंधश च दाने च निरतॊ ऽभवत ॥ 30 ॥
तस्य कषयम उपागम्य ततॊ भिक्षाम अयाचत परतिश्रयं च वासार्थं भिक्षां चैवाथ वार्षिकीम ॥ 31 ॥
परादात तस्मै स विप्राय वस्त्रं च सदृशं नवम नारीं चापि वयॊ पेतां भर्त्रा विरहितां तदा ॥ 32 ॥
एतत संप्राप्य हृष्टात्मा दस्यॊः सर्वं दविजस तदा तस्मिन गृहवरे राजंस तया रेमे स गौतमः ॥ 33 ॥
कुटुम्बार्थेषु दस्यॊः स साहाय्यं चाप्य अथाकरॊत तत्रावसत सॊ ऽथ वर्षाः समृद्धे शबरालये बाणवेध्ये परं यत्नम अकरॊच चैव गौतमः ॥ 34 ॥
वक्राङ्गांस तु स नित्यं वै सर्वतॊ बाणगॊचरे जघान गौतमॊ राजन यथा दस्यु गणस तथा ॥ 35 ॥
हिंसा परॊ घृणा हीनः सदा पराणिवधे रतः गौतमः संनिकर्षेण दस्युभिः समताम इयात ॥ 36 ॥
तथा तु वसतस तस्य दस्यु गरामे सुखं तदा अगच्छन बहवॊ मासा निघ्नतः पक्षिणॊ बहून ॥ 37 ॥
ततः कदा चिद अपरॊ दविजस तं देशम आगमत जटी चीराजिनधरः सवाध्यायपरमः शुचिः ॥ 38 ॥
विनीतॊ नियताहारॊ बरह्मण्यॊ वेदपारगः स बरह्म चारी तद देश्यः सखा तस्यैव सुप्रियम तं दस्यु गरामम अगमद यत्रासौ गौतमॊ ऽभवत ॥ 39 ॥
स तु विप्र गृहान्वेषी शूद्रान्न परिवर्जकः गरामे दस्यु जनाकीर्णे वयचरत सर्वतॊदिशम ॥ 40 ॥
ततः स गौतम गृहं परविवेश दविजॊत्तमः गौतमश चापि संप्राप्तस ताव अन्यॊन्येन संगतौ ॥ 41 ॥
वक्राङ्गभारहस्तं तं धनुष्पाणिं कृतागसम रुधिरेणावसिक्ताङ्गं गृहद्वारम उपागतम ॥ 42 ॥
तं दृष्ट्वा पुरुषादाभम अपध्वस्तं कषयागतम अभिज्ञाय दविजॊ वरीडाम अगमद वाक्यम आह च ॥ 43 ॥
किम इदं कुरुषे मौढ्याद विप्रस तवं हि कुलॊद्गतः मध्यदेशपरिज्ञातॊ दस्यु भावं गतः कथम ॥ 44 ॥
पूर्वान समर दविजाग्र्यांस तान परख्यातान वेदपारगान येषां वंशे ऽभिजातस तवम ईदृशः कुलपांसनः ॥ 45 ॥
अवबुध्यात्मनात्मानं सत्यं शीलं शरुतं दमम अनुक्रॊशं च संस्मृत्य तयज वासम इमं दविज ॥ 46 ॥
एवम उक्तः ससुहृदा तदा तेन हितैषिणा परत्युवाच ततॊ राजन विनिश्चित्य तदार्तवत ॥ 47 ॥
अधनॊ ऽसमि दविजश्रेष्ठ न च वेदविद अप्य अहम वृत्त्यर्थम इह संप्राप्तं विद्धि मां दविजसत्तम ॥ 48 ॥
तवद्दर्शनात तु विप्रर्षे कृतार्थं वेद्म्य अहं दविज आत्मानं सह यास्यावः शवॊ वसाद्येह शर्वरीम ॥ 49 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 162
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 163