धर्मDharmic Data

शान्तिपर्व · Shanti Parva

अध्याय 124

  1. [य] इमे जना नरश्रेष्ठ परशंसन्ति सदा भुवि धर्मस्य शीलम एवादौ ततॊ मे संशयॊ महान ॥ 1 ॥

  2. यदि तच छक्यम अस्माभिर जञातुं धर्मभृतां वर शरॊतुम इच्छामि तत सर्वं यथैतद उपलभ्यते ॥ 2 ॥

  3. कथं नु पराप्यते शीलं शरॊतुम इच्छामि भारत किं लक्षणं च तत परॊक्तं बरूहि मे वदतां वर ॥ 3 ॥

  4. [भ] पुरा दुर्यॊधनेनेह धृतराष्ट्राय मानद आख्यातं तप्यमानेन शरियं दृष्ट्वा तथागताम ॥ 4 ॥

  5. इन्द्रप्रस्थे महाराज तव स भरातृकस्य ह सभायां चावहसनं तत सर्वं शृणु भारत ॥ 5 ॥

  6. भवतस तां सभां दृष्ट्वा समृद्धिं चाप्य अनुत्तमाम दुर्यॊधनस तदासीनः सर्वं पित्रे नयवेदयत ॥ 6 ॥

  7. शरुत्वा च धृतराष्ट्रॊ ऽपि दुर्यॊधन वचस तदा अब्रवीत कर्ण सहितं दुर्यॊधनम इदं वचः ॥ 7 ॥

  8. किमर्थं तप्यसे पुत्र शरॊतुम इच्छामि तत्त्वतः शरुत्वा तवाम अनुनेष्यामि यदि सम्यग भविष्यसि ॥ 8 ॥

  9. यथा तवं महद ऐश्वर्यं पराप्तः परपुरंजय किंकरा भरातरः सर्वे मित्राः संबन्धिनस तथा ॥ 9 ॥

  10. आच्छादयसि परावारान अश्नासि पिशितौदनम आजानेया वहन्ति तवां कस्माच छॊचसि पुत्रक ॥ 10 ॥

  11. [द] दश तानि सहस्राणि सनातकानां महात्मनाम भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिर निवेशने ॥ 11 ॥

  12. दृष्ट्वा च तां सभां दिव्यां दिव्यपुष्पफलान्विताम अश्वांस तित्तिर कल्माषान रत्नानि विविधानि च ॥ 12 ॥

  13. दृष्ट्वा तां पाण्डवेयानाम ऋद्धिम इन्द्रॊपमां शुभाम अमित्राणां सुमहतीम अनुशॊचामि मानद ॥ 13 ॥

  14. [ध] यदीच्छसि शरियं तात यादृशीं तां युधिष्ठिरे विशिष्टां वा नरव्याघ्र शीलवान भव पुत्रक ॥ 14 ॥

  15. शीलेन हि तरयॊ लॊकाः शक्या जेतुं न संशयः न हि किं चिद असाध्यं वै लॊके शीलवतां भवेत ॥ 15 ॥

  16. एकरात्रेण मान्धाता तर्यहेण जनमेजयः सप्तरात्रेण नाभागः पृथिवीं परतिपेदिवान ॥ 16 ॥

  17. एते हि पार्थिवाः सर्वे शीलवन्तॊ दमान्विताः अतस तेषां गुणक्रीता वसुधा सवयम आगमत ॥ 17 ॥

  18. अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम नारदेन पुरा परॊक्तं शीलम आश्रित्य भारत ॥ 18 ॥

  19. परह्रादेन हृतं राज्यं महेन्द्रस्य महात्मनः शीलम आश्रित्य दैत्येन तरैलॊक्यं च वशीकृतम ॥ 19 ॥

  20. ततॊ बृहस्पतिं शक्रः पराञ्जलिः समुपस्थितः उवाच च महाप्राज्ञः शरेय इच्छामि वेदितुम ॥ 20 ॥

  21. ततॊ बृहस्पतिस तस्मै जञानं नैःश्रेयसं परम कथयाम आस भगवान देवेन्द्राय कुरूद्वह ॥ 21 ॥

  22. एतावच छरेय इत्य एव बृहस्पतिर अभाषत इन्द्रस तु भूयः पप्रच्छ कव विशेषॊ भवेद इति ॥ 22 ॥

  23. [ब] विशेषॊ ऽसति महांस तात भार्गवस्य महात्मनः तत्रागमय भद्रं ते भूय एव पुरंदर ॥ 23 ॥

  24. [ध] आत्मनस तु ततः शरेयॊ भार्गवात सुमहायशाः जञानम आगमयत परीत्या पुनः स परमद्युतिः ॥ 24 ॥

  25. तेनापि समनुज्ञातॊ भागवेण महात्मना शरेयॊ ऽसतीति पुनर भूयः शुक्रम आह शतक्रतुः ॥ 25 ॥

  26. भार्गवस तव आह धर्मज्ञः परह्रादस्य महात्मनः जञानम अस्ति विशेषेण ततॊ हृष्टश च सॊ ऽभवत ॥ 26 ॥

  27. स ततॊ बराह्मणॊ भूत्वा परह्रादं पाकशासनः सृत्वा परॊवाच मेधावी शरेय इच्छामि वेदितुम ॥ 27 ॥

  28. परह्रादस तव अब्रवीद विप्रं कषणॊ नास्ति दविजर्षभ तरैलॊक्यराज्ये सक्तस्य ततॊ नॊपदिशामि ते ॥ 28 ॥

  29. बराह्मणस तव अब्रवीद वाक्यं कस्मिन काले कषणॊ भवेत ततॊपदिष्टम इच्छामि यद यत कार्यान्तरं भवेत ॥ 29 ॥

  30. ततः परीतॊ ऽभवद राजा परह्रादॊ बरह्मवादिने तथेत्य उक्त्वा शुभे काले जञानतत्त्वं ददौ तदा ॥ 30 ॥

  31. बराह्मणॊ ऽपि यथान्यायं गुरुवृत्तिम अनुत्तमाम चकार सर्वभावेन यद्वत स मनसेच्छति ॥ 31 ॥

  32. पृष्ठश च तेन बहुशः पराप्तं कथम अरिंदम तरैलॊक्यराज्यं धर्मज्ञ कारणं तद बरवीहि मे ॥ 32 ॥

  33. [प] नासूयामि दविजश्रेष्ठ राजास्मीति कदा चन कव्यानि वदतां तात संयच्छामि वहामि च ॥ 33 ॥

  34. ते विस्रब्धाः परभाषन्ते संयच्छन्ति च मां सदा ते मा कव्य पदे सक्तं शुश्रूषुम अनसूयकम ॥ 34 ॥

  35. धर्मात्मानं जितक्रॊधं संयतं संयतेन्द्रियम समाचिन्वन्ति शास्तारः कषौद्रं मध्व इव मक्षिकाः ॥ 35 ॥

  36. सॊ ऽहं वाग अग्रपिष्टानां रसानाम अवलेहिता सवजात्यान अधितिष्ठामि नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ 36 ॥

  37. एतत पृथिव्याम अमृतम एतच चक्षुर अनुत्तमम यद बराह्मण मुखे कव्यम एतच छरुत्वा परवर्तते ॥ 37 ॥

  38. [ध] एतावच छरेय इत्य आह परह्रादॊ बरह्मवादिनम शुश्रूषितस तेन तदा दैत्येन्द्रॊ वाक्यम अब्रवीत ॥ 38 ॥

  39. यथावद गुरुवृत्त्या ते परीतॊ ऽसमि दविजसत्तम वरं वृणीष्व भद्रं ते परदातास्मि न संशयः ॥ 39 ॥

  40. कृतम इत्य एव दैत्येन्द्रम उवाच स च वै दविजः परह्रादस तव अब्रवीत परीतॊ गृह्यतां वर इत्य उत ॥ 40 ॥

  41. [बर] यदि राजन परसन्नस तवं मम चेच्छसि चेद धितम भवतः शीलम इच्छामि पराप्तुम एष वरॊ मम ॥ 41 ॥

  42. [ध] ततः परीतश च दैत्येन्द्रॊ भयं चास्याभवन महत वरे परदिष्टे विप्रेण नाल्पतेजायम इत्य उत ॥ 42 ॥

  43. एवम अस्त्व इति तं पराह परह्रादॊ विस्मितस तदा उपाकृत्य तु विप्राय वरं दुःखान्वितॊ ऽभवत ॥ 43 ॥

  44. दत्ते वरे गते विप्रे चिन्तासीन महती ततः परह्रादस्य महाराज निश्चयं न च जग्मिवान ॥ 44 ॥

  45. तस्य चिन्तयतस तात छाया भूतं महाद्युते तेजॊ विग्रहवत तात शरीरम अजहात तदा ॥ 45 ॥

  46. तम अपृच्छन महाकायं परह्रादः कॊ भवान इति परत्याह ननु शीलॊ ऽसमि तयक्तॊ गच्छाम्य अहं तवया ॥ 46 ॥

  47. तस्मिन दविज वरे राजन वत्स्याम्य अहम अनिन्दितम यॊ ऽसौ शिष्यत्वम आगम्य तवयि नित्यं समाहितः इत्य उक्त्वान्तर्हितं तद वै शक्रं चान्वविशत परभॊ ॥ 47 ॥

  48. तस्मिंस तेजसि याते तु तादृग्रूपस ततॊ ऽपरः शरीरान निःसृतस तस्य कॊ भवान इति चाब्रवीत ॥ 48 ॥

  49. धर्मं परह्राद मां विद्धि यत्रासौ दविजसत्तमः तत्र यास्यामि दैत्येन्द्र यतः शीलं ततॊ हय अहम ॥ 49 ॥

  50. ततॊ ऽपरॊ महाराज परज्वजन्न इव तेजसा शरीरान निःसृतस तस्य परह्रादस्य महात्मनः ॥ 50 ॥

  51. कॊ भवान इति पृष्टश च तम आह स महाद्युतिः सत्यम अस्म्य असुरेन्द्राग्र्य यास्ये ऽहं धर्मम अन्व इह ॥ 51 ॥

  52. तस्मिन्न अनुगते धर्मं पुरुषे पुरुषॊ ऽपरः निश्चक्राम ततस तस्मात पृष्ठश चाह महात्मना वृत्तं परह्राद मां विद्धि यतः सत्यं ततॊ हय अहम ॥ 52 ॥

  53. तस्मिन गते महाश्वेतः शरीरात तस्य निर्ययौ पृष्टश चाह बलं विद्धि यतॊ वृत्तम अहं ततः इत्य उक्त्वा च ययौ तत्र यतॊ वृत्तं नराधिप ॥ 53 ॥

  54. ततः परभामयी देवी शरीरात तस्य निर्ययौ ताम अपृच्छत स दैत्येन्द्रः सा शरीर इत्य एवम अब्रवीत ॥ 54 ॥

  55. उषितास्मि सुखं वीर तवयि सत्यपराक्रमे तवया तयक्ता गमिष्यामि बलं यत्र ततॊ हय अहम ॥ 55 ॥

  56. ततॊ भयं परादुरासीत परह्रादस्य महात्मनः अपृच्छत च तां भूयः कव यासि कमलालये ॥ 56 ॥

  57. तवं हि सत्यव्रता देवी लॊकस्य परमेश्वरी कश चासौ बराह्मणश्रेष्ठस तत्त्वम इच्छामि वेदितुम ॥ 57 ॥

  58. [षरी] स शक्रॊ बरह्म चारी च यस तवया चॊपशिक्षितः तरैलॊक्ये ते यद ऐश्वर्यं तत तेनापहृतं परभॊ ॥ 58 ॥

  59. शीलेन हि तवया लॊकाः सर्वे धर्मज्ञ निर्जिताः तद विज्ञाय महेन्द्रेण तव शीलं हृतं परभॊ ॥ 59 ॥

  60. धर्मः सत्यं तथा वृत्तं बलं चैव तथा हय अहम शीलमूला महाप्राज्ञ सदा नास्त्य अत्र संशयः ॥ 60 ॥

  61. [भ] एवम उक्त्वा गता तु शरीस ते च सर्वे युधिष्ठिर दुर्यॊधनस तु पितरं भूय एवाब्रवीद इदम ॥ 61 ॥

  62. शीलस्य तत्त्वम इच्छामि वेत्तुं कौरवनन्दन पराप्यते च यथा शीलं तम उपायं वदस्व मे ॥ 62 ॥

  63. [ध] सॊपायं पूर्वम उद्दिष्टं परह्रादेन महात्मना संक्षेपतस तु शीलस्य शृणु पराप्तिं नराधिप ॥ 63 ॥

  64. अद्रॊहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा अनुग्रहश च दानं च शीलम एतत परशस्यते ॥ 64 ॥

  65. यद अन्येषां हितं न सयाद आत्मनः कर्म पौरुषम अपत्रपेत वा येन न तत कुर्यात कथं चन ॥ 65 ॥

  66. तत तु कर्म तथा कुर्याद येन शलाघेत संसदि एतच छीलं समासेन कथितं कुरुसत्तम ॥ 66 ॥

  67. यद्य अप्य अशीला नृपते पराप्नुवन्ति कव चिच छरियम न भुञ्जते चिरं तात स मूलाश च पतन्ति ते ॥ 67 ॥

  68. एतद विदित्वा तत्त्वेन शीलवान भव पुत्रक यदीच्छसि शरियं तात सुविशिष्टां युधिष्ठिरात ॥ 68 ॥

  69. [भ] एतत कथितवान पुत्रे धृतराष्ट्रॊ नराधिप एतत कुरुष्व कौन्तेय ततः पराप्स्यसि तत फलम ॥ 69 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 125

Previous: अध्याय 123